Erbil (Rûdaw) – Birleşmiş Milletler’in verilerine göre, dünya genelindeki eşeklerin yüzde 20’si Etiyopya’da yaşıyor ve eşekler ekonomik döngüde önemli bir yer tutuyor.
Kürtler arasında yaygın bir söz vardır: “Eğer eşeğin yoksa, bir şey yapmak için imkanın da yoktur.” (Heçî bê ker e, bê mefer e.)
Bugün Kürdistan’da hızla gelişen teknoloji, eşeklerin yerini almış olabilir, ancak dünyanın bazı bölgelerinde hâlâ “eğer eşeğin yoksa, hiçbir şeyin yok” denilecek bir durum söz konusu.
Etiyopya bu bölgelerden biri ve burada eşekler, insanların yaşamında temel bir yere sahip.
Ancak ne yazık ki, birçok kişi için eşek hâlâ sadece “bir eşek”tir ve onları birçok sorunla karşı karşıya.
Yine de bazı hayvan severler eşeklerin sesine kulak veriyor.
Bu kişilerden biri de İngiltere merkezli bir yardım kuruluşu; kuruluş, Merkato yakınlarında “Eşek Hastanesi” adıyla bir merkez kurmuş durumda.
Eşekler hastanesinde tedavi ücretsiz
Bu hastane dünya çapında faaliyet gösteriyor ve burada eşekler ücretsiz olarak tedavi ediliyor.
Bazen onlarca eşek hastane avlusuna geliyor. Kimisi acıyla anırdığı için “bağıranlar” diye adlandırılıyor, kimisi ise kalbini sessizce taşlara bırakıyor.
Veterinerler, eşeklerin yaralarını, acılarını ve ıstıraplarını hafifletmeye çalışıyor.
38 yaşındaki Guluma Bayi, eşiyle birlikte iki eşeğini yanına alarak bir buçuk saatlik bir yolculuktan sonra hastaneye gelmiş.
“Onlar hastalandığında çocuklarıma ekmek bile götüremedim”
Guluma, eşeklerinin acısını AFP’ye şöyle anlatmış:
“Üç haftadır eşeklerim hasta. Birinin ayağı, diğerinin karnı ağrıyor.”
Guluma da köyündeki pek çok kişi gibi eşekleriyle geçimini sağlıyor. Eşeklerinin sırtında su bidonları taşıyor ve bu suyu köylülere satıyor.
Eğer eşeklerden biri bile olmazsa, hayatı durma noktasına geliyor. Bu yüzden eşeklerinin gözlerinin içine dikkatle bakıyor.
Guluma’nın, “Onlar hastalandığında çocuklarıma ekmek bile götüremedim” sözleri, eşeklerin yaşam için ne kadar hayati olduğunu gösteriyor.
Neyse ki, veterinerler her iki eşeği de tedavi etti ve Guluma, eşiyle birlikte onları tekrar alıp köyüne döndü.
Bu kez mutlu ve umutluydu. Belki de gülümseyerek içinden şöyle diyordu: “Kim bilir, belki sevincinden zıplayan da vardır!”
Birleşmiş Milletler’in Gıda ve Tarım Örgütü’ne (FAO) göre, 2018 yılı itibarıyla Etiyopya’da yaklaşık 9 milyon eşek vardı.
Etiyopya, Doğu Afrika’da yer alıyor ve yaklaşık 130 milyonluk bir nüfusa sahip.
130 milyon insan ve 9 milyon eşek.
Durum böyleyken eşeklerin önemi gerçek bir yaşam meselesine dönüşüyor.
“Eşeğin yoksa, sen kendin eşeksin”
Eşekler yük taşıyor, su getiriyor, yağmurda barınak oluyor ve modern araçlara göre ucuz bir alternatif sunuyor.
Etiyopyalılar, eşeklerine Kürtlerden daha fazla kıymet veriyor ve şöyle diyorlar: “Eşeğin yoksa, sen kendin eşeksin.”
Eşek Hastanesi’nin koordinatörü Tesfaya Megra, bu Etiyopya deyimini hatırlatarak şöyle diyor:
“Bu hayvanlar çok değerli ve topluma çeşitli hizmetler sunarken acı çekiyorlar.”
İnsan, hayatı sütten ibaret sanabilir ama alım-satımda birçok zaman durum böyle olmuyor.
Etiyopya’daki eşeklerin hikâyesi, bize de bir pencere açıyor çünkü onların günlük yaşamı söylenenlerden ibaret değil.
Çoğu zaman yükleri ağır, sahipleri tarafından zorlanıyor ve kötü muameleye maruz kalıyorlar.
Chane Baye de iki eşek sahibi. Onları besliyor, yükletiyor ve su taşıyarak kazandığı parayla geçimini sağlıyor.
Etiyopya nüfusunun üçte biri 2 doların altında yaşıyor
Baye, eşeklerinin sırtında her gün 200-400 Etiyopya Birri (yaklaşık 1,5-3 dolar) kazanıyor.
Hatırlatmak gerekir ki, Dünya Bankası’na göre Etiyopya nüfusunun üçte biri günlük 2,15 dolar sınırının altında yaşıyor.
61 yaşındaki Chane Baye, eşekleri yaralandığında veya hastalandığında onları doğrudan kliniğe götürüyor.
Baye artık mutlu çünkü eşekleri uzmanlarca tedavi ediliyor.
Yem zorlukları
Köylüler eşeklerini beslerken sık sık yem sorunlarıyla karşılaşıyor çünkü yem kaynakları sınırlı, ayrıca çöplerin içine karışmış plastikler eşeklerin midesi için ciddi tehlike oluşturuyor.
Derege Tsegay eşek hastanesinde veteriner ve yemini sindiremeyen bir eşeği iyileştirmeye çalışıyor.
Tsegay eldivenlerini giyiyor ve eşeğin midesinde kalan maddeleri çıkartıyor.
“Gurur duyuyorum”
Derege Tsegay, sağır ve dilsiz olan bu eşekleri acılarından kurtardığı için mutlu ve memnuniyetini şöyle ifade ediyor:
“Yaptığım işten gurur duyuyorum çünkü umutlarını yitirmiş birçok eşek sahibinin sorununa çözüm bulmaya çalışıyorum.”
