Erbil (Rûdaw)- Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman tarafından 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzalanan tarihi "Ortak Savunma Anlaşması"nın 16 maddelik tam metni ilk kez kamuoyuna sızdı.
Anlaşmada yer alan "Bir üyeye yapılan saldırı hepsine yapılmıştır" hükmü ve ortak savunma sanayii hamlesi dikkat çekiyor.
Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan ve İslam dünyasının üç stratejik gücünü ortak bir askeri şemsiye altında bir araya getiren "Mekke Ortak Savunma Anlaşması"nın gizli detayları gün yüzüne çıktı.
Türkçe, Arapça ve İngilizce olarak üç dilde hazırlanan 16 maddelik anlaşma, taraflardan birine yapılacak saldırının tümüne yapılmış sayılmasını öngören NATO’nun 5. Maddesi benzeri bir kolektif savunma kalkanı oluşturuyor.
Bölgesel krizlere dış müdahaleler yerine "bölgesel çözümler geliştirme" ilkesi üzerine kurulan anlaşmanın öne çıkan kritik maddeleri ve getirdiği düzenlemeler şu şekilde:
"Birimize yapılan saldırı, hepimize yapılmıştır"
Anlaşmanın en can alıcı noktası 2. Maddede yer alıyor. Hükme göre; taraflardan herhangi birine dışarıdan gelecek her türlü silahlı saldırı, her üç ülkeye birden yapılmış kabul edilecek.
Bir saldırı vuku bulduğunda taraflar, BM Şartı’nın 51. Maddesi kapsamındaki meşru müdafaa hakkı çerçevesinde askeri güç de dâhil ellerindeki tüm imkânları kullanarak hedef alınan ülkenin yardımına koşacak.
Ayrıca 1. Madde ile her üç ülke; birbirlerinin bağımsızlığına, egemenliğine ve uluslararası alanda tanınmış sınırlarına yönelik tehditleri bertaraf etmek için müşterek tedbir alma yükümlülüğü üstlendi.
Savunma sanayiinde ortak üretim ve teknoloji hamlesi
Anlaşma, salt askeri bir yardımlaşmanın ötesine geçerek kapsamlı bir sanayi entegrasyonu getiriyor:
Ortak üretim ve Ar-Ge: Savunma alanında ortak üretim ve inovasyon teşvik edilecek; ileri askeri teknolojilerde müşterek araştırma-geliştirme (Ar-Ge) projeleri hayata geçirilecek.
Uzman ve insan kaynağı paylaşımı: Üç ülke arasında askeri sanayiyi desteklemek amacıyla personel ve uzman değişimi yapılacak.
Lojistik ve mühimmat ittifakı: Barışta ve savaşta taraflar birbirlerine silah, mühimmat, akaryakıt ve kritik yedek parça desteği sağlayacak.
kurumsal yapı: ilk genel sekreter Pakistan'dan
İttifakın işleyişini sağlamak üzere üst düzey bir kurumsal mekanizma kuruluyor:
Siyasi ve savunma strateji komitesi: Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşacak komite, yılda iki kez dönüşümlü olarak toplanacak. Liderler ise gerektiğinde yılda en az bir kez zirve gerçekleştirebilecek.
Suudi Arabistan merkezli sekretarya: Komitenin sekretaryası Suudi Arabistan’da kurulacak. Sekretaryayı yönetecek genel sekreter üçer yıllık sürelerle taraflar arasında dönüşümlü seçilecek. Belirlenen kurala göre ittifakın ilk Genel Sekreteri Pakistan vatandaşı olacak.
Genişleme imkânı: Yeni ülkelerin bu savunma paktına katılım usul ve esasları, yalnızca kurucu üç üyenin oy birliği ile belirlenebilecek.
İstihbarat ve gizlilik esası
Anlaşmanın 9. ve 13. Maddeleri istihbarat paylaşımını ve askeri sırların korunmasını düzenliyor.
Üç ülke arasında kritik istihbarat paylaşımı yapılacak ancak elde edilen hiçbir gizli bilgi, anlaşmaya taraf olmayan üçüncü bir ülkeye, şirkete veya kişiye sızdırılamayacak.
Bilgi erişiminde uluslararası askeri standart olan "bilmesi gereken prensibi" uygulanacak.
Metinde ayrıca, olası bir görüş ayrılığı ya da yorumlama farkı ortaya çıkması durumunda İngilizce metnin bağlayıcı ve esas kabul edileceği hüküm altına alındı.
Anlaşmada yer alan 16 maddenin metni:
Madde 1: "Taraflar", birbirlerinin bağımsızlığına, egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve uluslararası alanda tanınmış sınırlarına yönelik saldırıların önlenmesi ve bunların korunması için iş birliği yaparlar. "Taraflar"dan herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve uluslararası alanda tanınmış sınırlarının tehdit veya tehlike altına girmesi durumunda "Taraflar", söz konusu tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek için gereken tüm tedbirleri alırlar.
Madde 2: "Taraflar"dan herhangi birine yönelik harici her türlü silahlı saldırı, "Taraflar"ın tümüne yapılmış sayılır. Bir devlet veya bir grup devlet tarafından "Taraflar"dan birinin hedef alınması veya askeri saldırıya uğraması halinde "Taraflar", ellerindeki tüm karşılıklı yardım imkânlarını kullanarak saldırıya uğrayan "Taraf"a derhal yardım sağlarlar. Bu amaçla "Taraflar", Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde öngörülen meşru müdafaa hakkının kullanılmasını temin etmek üzere, gereken yardıma dair nesnel bir değerlendirmenin ardından sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar verirler; ayrıca askeri yetenekler de dâhil olmak üzere ellerindeki imkânlar çerçevesinde iş birliği yaparlar.
Madde 3: "Taraflar", bu anlaşmanın 2. maddesi uyarınca savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında iş birliği yapar, silahlı kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma iş birliğini güçlendirmek amacıyla mutabık kaldıkları faaliyetleri hayata geçirirler.
Madde 4: Taraflar, uluslararası güvenlik meseleleri hakkında düzenli istişarelerde bulunurlar. Taraflar, hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak, ayrıca ulusal güvenliklerine yönelik tehdit ve riskleri ortadan kaldırmak amacıyla ortak değerlendirmeler temelinde tek taraflı ve müşterek tedbirler geliştirmek için birbirlerine düzenli ve etkin biçimde yardım ve iş birliği sağlarlar.
Madde 5: Taraflar, bölgesel ve uluslararası güvenlik ve istikrarı olumsuz etkileyen terörizmin her türlü formu ve tezahürüyle mücadele etmek amacıyla, operasyonel düzey de dâhil olmak üzere sürekli iş birliğini ve ortak çabaları güçlendirirler.
Madde 6: Barış ve savaş dönemlerinde Taraflar, savunma yeteneklerini geliştirmek amacıyla "Taraflar"ın silahlı kuvvetlerinin birlikte çalışabilirlik kabiliyetini artırmak için savunma kurumları arasında personel değişimini, ortak eğitim programlarını, tatbikatları, ayrıca konuşlandırma ve ortak faaliyetleri teşvik ederler.
Madde 7: Savunma yeteneklerini güçlendirmek amacıyla Taraflar, karşılıklı mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirmeyi, ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki iş birliğini desteklerler:
a) Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi.
b) Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge (araştırma ve geliştirme) projeleri aracılığıyla savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi.
c) Her üç ülkenin topraklarında her bir tarafın uzmanları vasıtasıyla insan kaynağı sağlanması ve askeri sanayinin desteklenmesi.
d) Savunma sanayii, Ar-Ge ve savunma inovasyonu alanlarında uzmanlık paylaşımı yapılması.
e) "Taraflar"ın üzerinde mutabık kalacağı diğer iş birliği alanları.
Madde 8: Ortak savunmanın stratejik istikametini belirlemek, savunma ve güvenlik koordinasyonunu geliştirmek ve bu anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek zorlukları çözüme kavuşturmak amacıyla Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan bir "Siyasi ve Savunma Strateji Komitesi" kurulur. Komite yılda iki kez toplanır ve Taraflar dönüşümlü olarak toplantılara ev sahipliği yapar. "Taraflar"ın liderleri gerektiğinde yılda bir kez toplanabilirler.
"Siyasi ve Savunma Strateji Komitesi", ihtiyaç duyulması halinde alt komiteler kurabilir.
Bu anlaşmada belirlenen koordinasyon alanlarının hayata geçirilmesi amacıyla lüzumu halinde "Taraflar" arasında yeni anlaşma veya protokoller müzakere edilir.
"Siyasi ve Savunma Strateji Komitesi", "Asıl Taraflar"ın oy birliğiyle diğer tarafların bu anlaşmaya katılım usul ve esaslarını belirleme ve onaylama yetkisine sahiptir.
"Siyasi ve Savunma Strateji Komitesi"nin çalışmalarını yürütmek üzere merkezi Suudi Arabistan'da bulunacak bir sekretarya kurulur. Sekretarya, Suudi Arabistan ile bir anlaşma (ev sahibi ülke anlaşması) imzalar. Sekretaryanın işleyişine, teşkilat yapısına ve kuruluşuna ilişkin usul ve esaslar "Asıl Taraflar"ın oy birliğiyle kararlaştırılır.
Sekretarya, "Asıl Taraflar" arasından dönüşümlü olarak üç yıllığına seçilecek bir Genel Sekreter tarafından yönetilir. İlk Genel Sekreter, Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı olacaktır.
Bu maddenin hükümleri, "Taraflar" arasında halihazırda mevcut olan askeri koordinasyon komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.
Madde 9: İstihbarat alanında koordinasyonu güçlendirmek ve bu çerçevede gereken uyumu sağlamak amacıyla "Taraflar"; bilgi güvenliği, veri koruma ve bilgilerin gizliliğine riayet ilkelerini gözeterek istihbarat paylaşımında bulunurlar.
Madde 10: Lojistik destek hizmetlerinin imkân ve uygunluğuna göre Taraflar; barış, savaş ve diğer olağanüstü durumlarda birbirlerine silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer askeri malzemeleri kapsayan lojistik destek sağlarlar.
Madde 11: Uluslararası hukuka ve ulusal mevzuatlara riayet edilmesi kaydıyla "Taraflar", bu anlaşmayı hükümlerinin uygulanması için yasal bir dayanak olarak kabul eder ve gerektiğinde ek yasal düzenlemeler önerirler.
Madde 12: Bu anlaşma, "Taraflar"ın daha önceki uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
Madde 13: "Taraflar", bu anlaşma kapsamında elde edilen gizli dereceli bilgi ve belgelerin gizliliğine riayet eder ve ulusal yasalara saygı gösterirler.
Gizli dereceli bilgi ve belgeler, "Taraflar" dışındaki hiçbir ülke, şirket veya şahısla paylaşılamaz.
Gizli dereceli bilgi ve belgelere erişim, "bilmesi gereken" (need-to-know) prensibine dayalı olarak ve yalnızca uygun güvenlik iznine sahip personele sağlanır.
Madde 14: Bu anlaşmanın yorumlanmasından veya uygulanmasından kaynaklanabilecek her türlü uyuşmazlık, "Taraflar" arasında istişare ve müzakere yoluyla dostane bir şekilde çözüme kavuşturulur.
Madde 15: Bu anlaşma, "Asıl Taraflar"ın istişaresi ve oy birliği ile tadil edilebilir (değiştirilebilir).
Madde 16: Bu anlaşma, her bir "Taraf"ın tabi olduğu iç onay prosedürlerine göre onaylanır ve son onay belgesinin "Siyasi ve Savunma Strateji Komitesi" Sekretaryasına teslim edildiği tarihten itibaren yürürlüğe girer.
