Haber Merkezi - Bilim insanları, Doğu Afrika'daki kıtasal yarılmanın sanılandan daha ileri bir aşamaya ulaştığını ortaya koydu. Kenya ve Etiyopya arasındaki Turkana Rift Bölgesi'nde yapılan araştırmada, yer kabuğunun yaklaşık 13 kilometreye kadar inceldiği belirlendi. Bulgular, bölgenin gelecekte Afrika kıtasının parçalanarak yeni bir okyanusun oluşmasına giden süreçte kritik bir aşamaya ulaştığını gösteriyor.
Dünya'nın jeolojik geleceğine ilişkin önemli bir araştırma, Afrika kıtasının doğusunda devam eden tektonik hareketliliğin sanılandan daha ileri bir aşamada olduğunu ortaya çıkardı.
Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışmada, Kenya ile Etiyopya arasındaki Turkana Rift Bölgesi yüksek çözünürlüklü sismik veriler ve sondaj verileri kullanılarak incelendi.
Araştırmacılar, rift bölgesinin merkezindeki kristalin yer kabuğunun kalınlığının yaklaşık 12,7 kilometreye kadar düştüğünü belirledi. Bölgenin rift dışındaki kesimlerinde ise kabuk kalınlığının 35 kilometreden fazla olduğu tespit edildi.
Kıtada "boyun verme" aşaması
Kıtasal riftleşme, bir kıtanın iki farklı yöne doğru gerilerek zaman içerisinde incelmesiyle başlıyor. Süreç ilerledikçe deformasyon belirli bir hatta yoğunlaşıyor ve yer kabuğu giderek inceliyor.
Bilim insanları bu aşamayı "necking" (boyun verme) olarak adlandırıyor.
Çalışmaya göre Turkana Rift Bölgesi'ndeki kabuk yapısı, bu aşamanın aktif biçimde devam ettiğini gösteriyor.
Araştırmacılar, bölgedeki kabuk kalınlığının rift ekseninde 12,7 ± 2,8 kilometreye kadar düşmesini, Doğu Afrika Rift Sistemi'nin geç dönem riftleşme aşamasına ilerlediğinin önemli bir göstergesi olarak değerlendiriyor.
Araştırmada, Turkana bölgesinin yaklaşık 4 milyon yıl önce gerilme aşamasından boyun verme aşamasına geçtiği sonucuna ulaşıldı.
Afrika'nın doğusunda yeni bir okyanus oluşabilir
Doğu Afrika'daki tektonik hareketin uzun vadeli sonucu, kıtasal kabuğun tamamen parçalanması olabilir.
Bölgede Nubya ve Somali levhaları birbirlerinden uzaklaşıyor. Bu hareket devam ettiği takdirde milyonlarca yıllık jeolojik süreç içerisinde Afrika'nın doğusundaki kara kütlesi ana kıtadan ayrılabilir.
Kıtasal kabuk tamamen parçalandığında ise mantodan yükselen magma yeni okyanusal kabuk oluşturmaya başlayacak. Böylece günümüzde kara olan bölgenin zaman içerisinde yeni bir okyanusa dönüşmesi mümkün olacak.
Ancak araştırmacılar, yeni okyanusun tam olarak ne zaman oluşacağını belirleyen kesin bir tarih vermiyor. Bu nedenle "birkaç milyon yıl içinde kesin olarak yeni okyanus oluşacak" ifadesi yerine, bulguların Doğu Afrika'nın gelecekteki kıtasal kopuşa hazırlandığını gösterdiğini söylemek daha doğru.
Daha önceki jeolojik kırılmalar süreci hızlandırmış olabilir
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de Turkana bölgesinin neden diğer bazı rift bölgelerinden daha ileri bir aşamaya ulaşmış olabileceği.
Bilim insanları, bölgede daha önce meydana gelen Orta Afrika Rift Sistemi'ne (CARS) ait eski riftleşmelerin yer kabuğunda zayıf bölgeler oluşturduğunu belirtiyor.
Daha sonra Doğu Afrika Rift Sistemi'nin bu zayıflamış bölgelerden yararlanarak ilerlediği düşünülüyor.
Buna ek olarak milyonlarca yıldır devam eden volkanik faaliyetlerin de kabuğun zayıflamasına katkıda bulunmuş olabileceği belirtiliyor.
Araştırmacılara göre bu durum, Turkana Rift Bölgesi'nin Doğu Afrika Rift Sistemi'nin diğer bazı kesimlerinden daha hızlı olgunlaşmasını açıklayabilir.
İnsan evrimine ilişkin fosiller açısından da önemli
Turkana bölgesi yalnızca jeolojik açıdan değil, insan evrimi açısından da büyük önem taşıyor.
Bölge, insan evrimine ilişkin çok sayıda fosilin bulunduğu alanlardan biri. Araştırmada, yaklaşık 4 milyon yıl önce başlayan kabuksal deformasyonun bölgedeki tortul havzaların oluşumunu etkilediği ve bunun fosillerin korunmasına elverişli koşullar sağlamış olabileceği değerlendiriliyor.
Dolayısıyla milyonlarca yıl önce meydana gelen tektonik hareketler, günümüzde insan evriminin anlaşılmasına yardımcı olan fosil kayıtlarının oluşmasında da rol oynamış olabilir.
Yeni okyanus bugün oluşmuyor
Bilim insanlarının bulguları dikkat çekici olsa da süreç insan zaman ölçeğinde son derece yavaş ilerliyor.
Dünya'nın yaklaşık 4,5 milyar yıllık geçmişi düşünüldüğünde birkaç milyon yıl jeolojik açıdan kısa bir dönem sayılabilir. Ancak insan yaşamı açısından bakıldığında bu süre olağanüstü uzun.
Bu nedenle araştırmanın temel mesajı, "Afrika yakında fiziksel olarak ikiye ayrılacak" değil.
Asıl bulgu, Doğu Afrika'daki aktif rift sisteminin kıtasal parçalanmanın kritik aşamalarından biri olan kabuksal boyun verme evresine ulaştığının ilk güçlü doğrudan kanıtlarından birinin ortaya konması.
Araştırmacılar, Turkana Rift Bölgesi'nin gelecekte kıtasal kopuş ve okyanuslaşma süreçlerinin nasıl geliştiğini anlamak açısından önemli bir doğal laboratuvar sunduğunu belirtiyor.
