Haber Merkezi - SAMER Saha Araştırmaları'nın 14-21 Haziran 2026 tarihleri arasında gerçekleştirdiği kamuoyu araştırmasına göre, Türkiye'de yürütülen barış ve demokratikleşme sürecine yönelik toplumsal destek yüksek seviyede bulunuyor. Araştırmaya katılanların büyük bölümü demokratik reformların hayata geçirilmesini isterken, hükümetin süreci yürütme konusundaki samimiyetine ilişkin ciddi güvensizlik de dikkat çekiyor.
Çevrim içi olarak gerçekleştirilen ankete Diyarbakır, İstanbul, İzmir, Van, Ankara, Mardin, Muş, Batman, Urfa, Şırnak, Muğla, Bingöl, Antep, Malatya, Mersin, Bursa, Adana ve Artvin dahil olmak üzere farklı kentlerden toplam 908 kişi katıldı.
Demokratik reformlara güçlü destek
Araştırma sonuçlarına göre katılımcılar, sürecin ilerleyebilmesi için kapsamlı demokratikleşme adımlarının atılması gerektiğini düşünüyor. Anadilde eğitim hakkının tanınması, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi, kayyum uygulamalarının kaldırılması veya sınırlandırılması, ifade ve örgütlenme özgürlüğünün güvence altına alınması ile anayasal ve hukuki reformlar en fazla destek gören başlıklar arasında yer aldı.
Ankette katılımcılara yöneltilen "Sizce barış ve demokratik toplum sürecinin ilerleyebilmesi için acil olarak ne tür yasal düzenlemeler yapılmalı?" sorusuna verilen yanıtlarda ortaya çıkan destek oranları dikkat çekti. Öne çıkan bazı başlıklar ve "Kesinlikle Katılıyorum" diyenlerin oranları şöyle sıralandı:
Anadilde eğitim: Anadilde eğitim hakkını tanıyan düzenlemelere gidilmeli (yüzde 86,2)
Kayyum uygulamaları: Kayyum atamalarını zorlaştıran/ortadan kaldıran düzenlemeler gerçekleşmeli (yüzde 85,6)
İfade ve örgütlenme özgürlüğü: Bu özgürlükleri sağlayacak yasal düzenlemeler yapılmalı (%84,8)
Yerel yönetimler: Yerel yönetimleri güçlendiren düzenlemelere gidilmeli / Avrupa Özerklik Şartı'ndaki çekinceler kaldırılmalı (yüzde 83,7)
Cezaevleri ve sürgündekiler: Cezaevinde, yurtdışında veya sürgünde olanların dönüşünü ve serbest kalmasını sağlayan yasal düzenleme yapılmalı (yüzde 82,5)
Hukuki reformlar: Türk Ceza Kanunu (TCK) değiştirilmeli (yüzde 81,4) ve Terörle Mücadele Kanunu (TMK) kaldırılmalı (yüzde 80,7)
Şeffaflık: Süreç yol haritasına kavuşturulup halka açıklanmalı (yüzde 80,5)
Buna karşın "Hiçbir şey yapılmamalı" seçeneğine "Kesinlikle katılmıyorum" diyenlerin oranı yüzde 69,3 ile kamuoyunun çözüm beklentisini net bir şekilde ortaya koydu.
Öcalan'ın statüsü, umut hakkı ve pişmanlık yasasına bakış
Anketteki en çarpıcı verilerden biri de tartışmalı başlıklara verilen yanıtlardı. Katılımcıların yüzde 74,2'si "Umut Hakkı Tanınmalı" ifadesine, yüzde 73,1'i ise "Abdullah Öcalan'ın müzakereci statüsü resmen tanınmalı" ifadesine "Kesinlikle katılıyorum" yanıtını verdi.
Öte yandan, "Pişmanlık Yasası Çıkarılmalı" önerisi, anketteki en düşük destek alan başlık oldu. Bu maddeye kesinlikle katılanların oranı yüzde 21,9'da kalırken, "Kesinlikle katılmıyorum" (yüzde 44,2) ve "Katılmıyorum" (yüzde 8,9) diyenlerin toplamı, katılımcıların çözüm için bireysel pişmanlık uygulamaları yerine siyasal ve hukuksal bir dönüşüm beklediğini kanıtladı. PKK militanlarının dağdan dönüşünü sağlayacak yeni bir yasa çıkarılması fikrine ise kesin destek yüzde 79,8 oldu.
Sürece destek var, güven sorunu sürüyor
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise güven sorunu oldu. Katılımcılar reformların gerekli olduğu konusunda büyük ölçüde uzlaşırken, hükümetin süreç konusundaki samimiyetine ve tartışılan düzenlemelerin hayata geçirileceğine ilişkin ciddi kuşkular taşıyor.
Araştırmaya göre süreç yasalarının mevcut yasama döneminde çıkarılacağına inananların oranı düşük seviyede kalırken, hükümetin gerekli siyasi iradeyi göstermeyeceği yönündeki kanaat yaygınlığını koruyor.
En büyük sorun: Hükümete duyulan güvensizlik
Raporun en çok vurguladığı bulgulardan biri "Güven Sorunu" oldu. Ankete katılanlar reformların gerekliliği konusunda büyük bir uzlaşma içinde olsalar da, hükümetin bu konudaki samimiyetine ciddi kuşkuyla yaklaşıyor. Süreç yasalarının mevcut yasama döneminde çıkarılacağına olan inancın oldukça düşük olduğu ifade edildi.
Katılımcılara göre "Sürecin ilerlemesinin önündeki en büyük engel nedir?" sorusuna verilen yanıtlarda faturanın siyasete kesildiği görüldü:
1. Hükümet içindeki siyasi irade eksikliği: Yüzde 28,70
2. Devlet kurumlarının tutumu: Yüzde 11,90
3. Tarafların talep ve hedef farklılığı: Yüzde 10,50
4. Medyanın ayrıştırıcı/kışkırtıcı dili: Yüzde 10,30
5. Halkın sürecin dışında tutulması: Yüzde 9,70
6. Taraflar arasındaki güvensizlik: Yüzde 8,70
7. Milliyetçi kamuoyu baskısı: Yüzde 7,30
Katılımcıların yarısından fazlası umutlu
Tüm güvensizliklere rağmen ankette umut verici sonuçlar da yer aldı. Katılımcıların yüzde 52,9'u sürecin olumlu sonuçlanabileceğini belirtirken, yüzde 47,1'i bunun mümkün olmadığını düşündüğünü ifade etti.
Ayrıca kamuoyunda son dönemde gündeme gelen yasal düzenleme tartışmalarını katılımcıların yüzde 68,4'ü olumlu ya da çok olumlu karşıladığını belirtirken, olumsuz değerlendirenlerin oranı yüzde 12,8'de kaldı.
SAMER: Güçlü toplumsal talep var
Araştırmanın genel değerlendirmesinde, kamuoyunda barış ve demokratikleşme yönünde güçlü bir talep bulunduğu, demokratik reformların çözümün temel unsuru olarak görüldüğü ve sürece verilen desteğin yüksek olduğu vurgulandı. Ancak bu desteğin kalıcı güvene dönüşebilmesi için somut adımların atılması, demokratik reformların hayata geçirilmesi ve süreçle ilgili belirsizliklerin azaltılması gerektiği belirtildi.
