Haber Merkezi – Chatham House’un değerlendirmesine göre, Türkiye’de Kürt meselesinin çözümüne yönelik süreç, 40 yılı aşkın çatışmanın sona erdirilmesi yolunda önemli bir aşamaya ulaştı. Ancak kamuoyu desteği güvenin önüne geçmiş durumda. Raporda, kalıcı barış için silahsızlanmanın yanı sıra Kürtlerin haklarına ilişkin demokratik reformların hayata geçirilmesi, siyasi adımlar atılması ve toplumsal güvenin güçlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Türkiye’de Kürt meselesinin çözümüne yönelik süreç, ülkenin 40 yılı aşkın süredir devam eden çatışmasını sona erdirmeye yönelik önceki girişimlerin tümünden daha ileri bir aşamaya ulaştı. Ancak süreç, kamuoyu desteğini güven oluşturmaktan daha hızlı kazandı.
Chatham House araştırmacısı Berfin Coşkun’a göre, silahlı çatışmanın sona ermesi kalıcı barış için önemli bir adım olsa da bundan sonraki aşama siyasi kararlar, demokratik reformlar ve Kürtlerin uzun süredir dile getirdiği taleplerin karşılanmasını gerektiriyor.
İngiltere merkezli Kraliyet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü (Chatham House) için hazırlanan değerlendirmeye göre, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin Ekim 2024’te başlattığı süreç, Kürdistan İşçi Partisi’nin (PKK) kendini feshetmesi ve silah bırakmayı kabul etmesiyle sonuçlandı.
Ancak Mayıs 2025’te Rawest ve İstanPol tarafından yapılan araştırma, sürece verilen destek ile başarı beklentisi arasında belirgin bir fark olduğunu ortaya koydu. Araştırmaya katılanların yüzde 64’ü girişimi desteklerken, yüzde 42’den azı sürecin başarıya ulaşacağını düşündüğünü belirtti.
Ağustos 2026’da Meclis’ten geçen çerçeve yasa, geçiş döneminin hukuki koşullarını ve eski PKK üyelerine yönelik uygulamaları düzenliyor.
Ancak rapora göre, yasal düzenleme tek başına silahlı mücadelenin sona ermesini kalıcı bir siyasi çözüme dönüştüremez. Bunun için somut hukuki güvencelere, Kürtlerin uzun süredir dile getirdiği taleplere yanıt verilmesine ve çatışmayı referans almadan işleyebilecek bir siyasi sisteme ihtiyaç var.
Süreci neden şimdi başlattı? Bölgesel güvenlik belirleyici oldu
Raporda, Türkiye’nin Kürt meselesine yaklaşımının tarihsel arka planına dikkat çekiliyor. 1980’lerden itibaren devletin Kürt meselesini neredeyse tamamen PKK üzerinden değerlendirdiği ve bir güvenlik tehdidi olarak ele aldığı belirtiliyor.
2013-2015 yılları arasındaki çözüm süreci, bu yaklaşımı kısa süreliğine değiştirdi. Bu dönemde demokratikleşme, Kürtlerin hakları, anadil, yerel demokrasi ve siyasi temsil konuları daha fazla gündeme geldi.
Ancak müzakerelerin 2015’te çökmesinin ardından Kürt meselesi yeniden ağırlıklı olarak ulusal güvenlik çerçevesinde ele alındı.
Silahlı çatışmalar önce Türkiye’nin güneydoğusundaki kentlere yayıldı, daha sonra Irak ve Suriye’nin kuzeyine taşındı. Aynı dönemde Kürt siyasi temsiline yönelik baskılar arttı ve seçilmiş siyasetçiler cezaevine konuldu.
Chatham House’a göre, mevcut girişim önceki çözüm çabalarından farklı olarak öncelikle ulusal güvenlik ve bölgesel istikrar temelinde şekillendirildi. Bu yaklaşımda silah bırakma, kapsamlı demokratik reformların önüne geçti.
Bu öncelik değişiminde Ortadoğu’daki gelişmeler önemli rol oynadı. 7 Ekim 2023’ten bu yana İsrail’in askeri operasyonlarını genişletmesi ve bölgedeki güç dengelerinin değişmesi, özellikle Suriye’de Beşar Esad yönetiminin devrilmesi ve İran’ın zayıflaması, Ankara’nın güvenlik kaygılarını artırdı.
Türkiye açısından İsrail’in giderek daha iddialı hale gelen bölgesel stratejisi, çevresindeki istikrarı tehdit eden ve çözüme kavuşmamış Kürt meselesini kendi çıkarları doğrultusunda kullanabilecek bir gelişme olarak değerlendirildi. Ankara bu koşullarda PKK ile silahlı çatışmayı sona erdirmeyi, iç cephesini güçlendirme ve güvenlik açıklarını azaltma çabasının bir parçası olarak ele aldı.
PKK açısından ise 7 Ekim sonrası bölgesel ortam, devlet dışı silahlı aktörlerin geleceğine ilişkin belirsizlikleri artırdı. Hizbullah’ın zayıflaması ve Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG), Suriye ordusuyla birleşmesinden önce kontrol ettiği toprakların daralması bu belirsizliği derinleştirdi.
Türkiye içinde de Kürt siyasi hareketinin toplumsal tabanında son on yılda silahlı mücadelenin yararına ilişkin sorgulamalar arttı. Yasal Kürt siyaseti güçlenirken, her iki taraf açısından da çatışmayı sürdürmenin maliyeti sona erdirmekten daha ağır hale geldi.
Çözüm süreci yasası ne getiriyor, hangi eksiklikleri barındırıyor?
Türkiye Büyük Millet Meclisi, 7595 sayılı çözüm süreci yasasını 10 Ağustos 2026’da kabul etti. Yasa, 468 kabul ve 88 ret oyuyla, farklı siyasi partilerin geniş desteğini aldı.
Chatham House, silahsızlanma ve eski savaşçıların topluma yeniden kazandırılmasına ilişkin uluslararası ilkeler ile farklı barış süreçlerinin deneyimlerinin kapsamlı bir hukuki çerçevenin önemini ortaya koyduğunu belirtiyor.
Bu tür bir çerçevenin açık hedefler, kimlerin yararlanacağının belirlenmesi, orantılı ve belirli bir süreyle sınırlı tedbirler, bağımsız üçüncü taraflar veya parlamento tarafından etkili denetim ve eski silahlı grup üyelerinin toplumsal ve ekonomik hayata katılımı için pratik destek içermesi gerekiyor.
Rapora göre, kabul edilen yasa bu ölçütlerin bazılarını karşılıyor. Düzenleme, hangi suçların kapsamda olduğunu, başvuru koşullarını ve başvuru süresini tanımlıyor; ayrıca bir Meclis izleme komisyonu kurulmasını öngörüyor.
Yasa, suçun veya verilen cezanın ağırlığına göre ceza soruşturmalarının ve hapis cezalarının infazının beş ya da on yıl ertelenmesine de imkân tanıyor. Bunlar somut hukuki kurallar olmakla birlikte başvuru sahiplerinin yıllarca belirsizlik içinde kalmasına yol açabilecek düzenlemeler olarak değerlendiriliyor.
Yasanın önemli eksiklikleri de bulunuyor. Düzenleme ağırlıklı olarak ceza usulleri ve güvenlik incelemelerine odaklanırken, eski PKK üyelerinin topluma yeniden katılımı için özel eğitim, sağlık veya istihdam desteği oluşturmuyor.
Uygulama, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığındaki bir yürütme kurulu tarafından koordine edilecek. Meclis komisyonu ise yalnızca denetleme ve tavsiyede bulunma yetkisine sahip olacak. Komisyonun, 1 Ekim 2026’da başlayan yeni yasama döneminde kurulması ve Meclis’teki tüm partilere açık olması öngörülüyor.
Chatham House, yetkililerin erişilebilir başvuru kriterleri ve düzenli uygulama verileri yayımlaması, eski üyelerin farklı kategorilerinin nasıl değerlendirileceğini açıklaması ve topluma yeniden katılım için somut hizmetler sunması gerektiğini vurguluyor. Aksi halde hukuken geri dönüş yolu açılmış olsa bile eski üyelerin topluma katılabileceği gerçekçi bir yol oluşturulamayacağı uyarısı yapılıyor.
Bundan sonraki aşamada ne yapılmalı?
Rapora göre yasa, sürecin ilk aşaması olan şiddetin sona erdirilmesini resmileştirdi. Bundan sonraki gelişmeler ise yeni yasal düzenlemelerden çok siyasi tercihlere bağlı olacak.
Orta vadede atılabilecek bazı adımlar için yeni bir yasaya ihtiyaç bulunmuyor. Eski Halkların Demokratik Partisi (HDP) Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) serbest bırakılması yönündeki kararlarına rağmen yaklaşık 10 yıldır cezaevinde tutuluyor.
Seçilmiş belediye başkanlarının görevden alınarak yerlerine kayyum atanmasına son verilmesi ve seçilmiş başkanların görevlerine iade edilmesi de güven oluşturabilecek adımlar arasında gösteriliyor. Raporda, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin de bu adımı desteklediği hatırlatılıyor.
Chatham House’a göre, bu kararlar yalnızca siyasi tercihler olsa da kamuoyu açısından sürecin işlediğini gösteren daha açık işaretler olacak ve güven oluşturmanın en hızlı yollarından birini oluşturacak.
Uzun vadede ise çatışmanın temel nedenlerini ele alacak yasal reformlara ihtiyaç var. Bu reformların başında anadil hakları geliyor.
Raporda, Kürtlerin yüzde 80’inden fazlasının kamu hizmetlerinde Kürtçenin kullanılmasını istediği, yüzde 71’inin iki dilli eğitimi desteklediği belirtiliyor. Türklerin de yüzde 42’sinin bu haklara kesin olarak karşı olmadığı aktarılıyor.
Bunun yanı sıra hukuki düzenlemelerde ve uygulamada ayrımcılıkla mücadele edilmesi de temel talepler arasında yer alıyor. Rapora göre, bu reformların hayata geçirilmesi zaman alacak olsa da süresiz biçimde ertelenmeleri yerine bir takvime bağlanmaları gerekiyor.
PKK sonrası Türkiye siyaseti nasıl şekillenecek?
Chatham House, silahlı mücadeleye geri dönülmesinin PKK açısından stratejik olarak maliyetli olabileceğini ve Kürtler arasındaki meşruiyetini zayıflatma riski taşıdığını belirtiyor.
Raporda, silah bırakmaya desteğin arttığı ve silahlı mücadeleye desteğin azaldığı araştırmalara işaret ediliyor. PKK’nin cezaevindeki lideri Abdullah Öcalan’ın da sürece bağlılığını birçok kez dile getirdiği hatırlatılıyor.
Ancak rapora göre asıl önemli soru, silahlı çatışmanın artık siyasetin belirleyici unsuru olmadığı bir Türkiye’de siyasi hayatın nasıl işleyeceği.
Yaklaşık 40 yıl boyunca PKK’nin varlığı, Türkiye’deki bütün siyasi aktörlerin hareket alanını etkiledi. Hükümetler güvenlik gerekçesiyle Kürtlerin taleplerini erteleyebildi. Önce HDP, bugün ise Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) tarafından temsil edilen sivil Kürt siyaseti, çoğu zaman silahlı mücadelenin gölgesinde kaldı.
PKK’nin artık var olmadığı bir siyasi ortamda ne Türkiye devleti ne de DEM Parti eski alışkanlıklara ve söylemlere dayanabilecek. Hükümet, süreci kamuoyuna terörle mücadele çerçevesinde değil, kendi siyasi ve toplumsal kazanımları üzerinden anlatmak zorunda kalacak.
DEM Parti ise sivil kurumlar aracılığıyla siyasi programını oluşturmak ve savunmak durumunda olacak.
Raporda, Türkiye’nin ana muhalefet partisi olarak tanımlanan Yeni Parti’nin de rolüne dikkat çekiliyor. CHP’nin eski Genel Başkanı Özgür Özel ve destekçileri tarafından, eski CHP yönetimini yeniden göreve getiren mahkeme kararının ardından kurulan partinin, mevcut desteğini somut politika önerilerine dönüştürmesi gerektiği ifade ediliyor.
Chatham House, mevcut sürecin ateşkes ve PKK’nin silahsızlanmasının önünü açarak “negatif barış” yönünde önemli bir ilerleme sağladığını belirtiyor. Negatif barış, silahlı çatışmanın bulunmaması anlamına geliyor. Ancak pozitif ve kalıcı barış, yalnızca silahların susmasını değil, taraflar arasındaki anlaşmazlıkların demokratik kurumlar ve süreçler aracılığıyla ele alınmasını da gerektiriyor.
Rapora göre, Türkiye’nin siyasi aktörlerinin çatışma odaklı siyasetin ötesine geçerek geriye kalan anlaşmazlıkları demokratik yollarla çözebilmesi, mevcut girişimin gerçek sınavı olacak.



