Japonya'nın 'Demir Leydi'si cam eve taş atıyor

Haber Merkezi - Sanae Takaichi'nin parlamento seçimlerini kazanmasının ardından BBC, "Davul çalan, Thatcher hayranı Japonya'nın ilk kadın başbakanıyla tanışın" başlığını kullandı.

Takaichi, zaferi ile 'camdan eve taş atarak' Japon siyasetinde açık bir muhafazakar değişimin yolunu açtı. İsveç Uluslararası İlişkiler Enstitüsü Asya Programı'ndan Synne Norseth, yetmiş yılı aşkın bir süredir belki de dünyanın güvenlik politikası alanındaki en ölçülü ülkesi olan Japonya, artık savaş sonrası eski politikasından kopan bir başbakana sahip diyor.

Sanae Takaichi, bir aydan biraz fazla bir sürede, sadece statükoyu savunmakla kalmayacağını, Doğu'da saldırgan bir süper güç ile Batı'da öngörülemeyen bir müttefik arasında kalan Japonya'yı kurtarmak istediğini açıkça ortaya koydu. Yeni başbakanın çizgisinin Japonya üzerinde ne kadar etkili olacağı henüz belli değil, ancak ülkeyi yeni bir yöne götürdüğü açık.

Çin baskı yapıyor ve Japonya sınırlarını değiştiriyor

Jeopolitik arka plan hem basit hem de çarpıcı: Pekin hükümeti hiç bu kadar kendine güvenmemişti. Çin'in Doğu Çin Denizi'ndeki devriyeleri ve sert söylemleriyle Tayvan üzerindeki sürekli artan baskı, bölgedeki gerginliğin artmasına ve ABD müttefikleri arasında endişelere yol açtı. Ticaretinin ve enerji arzının büyük bir bölümünü bu bölgeden geçiren ve birkaç düzine mil uzakta bulunan Japonya için bu, yaşam ve ölüm riski anlamına geliyor. Japon liderler onlarca yıldır bir denge kurmaya çalıştılar: Çin'i diplomatik olarak eleştirerek, sert çizgiler çizmekten kaçındılar. Uzun zamandır Çin'e karşı şahin olarak tanımlanan Sanae Takaichi, bu çizgiden ayrılıyor.

Takaichi, Tayvan ile güvenlik işbirliğini defalarca savundu ve zaferinden sadece birkaç saat sonra adanın Cumhurbaşkanı Lai Ching-te onu "Tayvan'ın sadık bir dostu" olarak tebrik etti. Başbakanlığının ikinci ayında, Çin'in Tayvan'a saldırısının Japonya'nın varlığı için bir tehdit olacağını söyledi.

Bu yorum, Japonya'nın öz savunma güçlerinin böyle bir durumda askeri olarak müdahale edebileceği anlamına geliyordu ve hem ülke içinde hem de uluslararası alanda siyasi dalgalanmalara yol açtı.

Bu açıklama, Tayvan'ı Japonya'nın savunma politikası ile doğrudan ilişkilendirmekten kaçınan önceki başbakanların temkinli duruşundan bir kopuştu. Bu, sadece Japonya için değil, tüm Doğu Asya bölgesi için de dramatik bir değişikliktir. Japonya müdahale ederse, bölgenin büyük bir kısmı buna dahil olacak demektir.

Bu yorum Pekin'den güçlü eleştiriler aldı. Çin'in Osaka'daki başkonsolosu, X'te yaptığı bir paylaşımda sert bir dil kullanarak, "şüphesiz bize saldıran o iğrenç boğaz kesilmelidir" diye yazdı; bu, Japonya'ya karşı açık bir misilleme çağrısıydı. Tokyo hükümeti durumu yatıştırmak için Japonya'nın pozisyonunun değişmediğini ve ilişkilerin daha da kötüleşmesini önlemek için Çin'e yüksek rütbeli bir elçi gönderdi.

Bu tür ateş söndürme girişimleri, Çin ve Japonya arasındaki tarihi gerilimlerin ne kadar hassas olduğunu gösteriyor. Çin'in baskısı, hem Takaichi'nin ülke içindeki milliyetçi duyguları körüklemesini önlemek hem de Tayvan meselesinden uzak durması gerektiği sinyalini vermek amacıyla bir uyarı atışı olarak da yorumlanabilir.

Pekin, buna paralel olarak, Sanae Takaichi'nin Çin'i "doğru anlayacağını" umduğunu ifade etti; bu da Japonya'ya tarihi ve bölgesel konularda baskı kurma girişimi olarak yorumlanabilir. Takaichi, Japonya'nın daha önceki açıklamalarının -Pekin'i Çin'in tek meşru hükümeti olarak tanıyan açıklama da dahil olmak üzere- arkasında durduğunu doğruladı.

Yeni başbakanın politikaları, ABD'nin artık Tayvan'ın olası bir işgaline karşı tek başına caydırıcı bir güç olmadığı anlamına da geliyor. Pekin, Takaichi'nin sözlerinin somut önlemlerle takip edilip edilmeyeceğini yakından izleyecekken, Tokyo hem Tayvan hem de Washington ile resmi taahhütleri gayri resmi koordinasyonla dengelemeye çalışacaktır. Çin için, Takaichi hem stratejik bir meydan okuma hem de kaçınılmaz bir muhatap gibi görünüyor; bu da Doğu Asya'nın geleceğinin büyük ölçüde iki ülkenin Tayvan meselesini nasıl ele alacağını gösteren bir işaret fişeğidir.

Güvenilmez bir ABD

ABD ile ilişkiler uzun zamandır olduğundan daha karmaşık. Japonya, normal şartlar altında Washington'ın savunma taahhütlerine bağlı kalacağına güvenebilirdi, ancak Donald Trump döneminde ittifak öngörülebilir olmaktan çok uzak. Trump daha önce Asya ittifaklarının değerini sorgulamış ve güvenlik politikasının karşılığı olarak bir şeyler elde etmek istiyor. Savunması tamamen ABD güçlerine bağımlı olan Japonya için bu, temel bir belirsizlik yaratıyor.

Trump ile ilk zirvesini "neredeyse mükemmel" olarak nitelendirilen Sanae Takaichi, iki ülke arasında iyi ilişkiler kurma arzusunu açıkça dile getirdi. Tokyo'daki altın kaplama resepsiyon salonunda, birbirlerine "Sanae" ve "Donald" diye hitap ettiler - Japon diplomasisinde alışılmadık bir ton. Hem sembolizm hem de strateji göz önünde bulundurularak, Trump'ı Akasaka Sarayı'nda karşıladı. (Takaichi'nin akıl hocası ve suikasta kurban giden Shinzo Abe yıllar önce Trump'la orada buluşmuştu). Abe, Trump ile yakın bir ilişki kurmuştu ve "Trump'ın fısıltıcısı" olarak biliniyordu; tüm işaretler Takaichi'nin bu rolü devralmak istediğini gösteriyor.

Zirve, sembolik anlamın ötesinde somut sonuçlar da verdi. Sanae Takaichi, hükümetin yıl sonuna kadar savunma bütçesini yüzde 2'ye çıkarma planını sundu ve hükümetin Japonya'nın güvenlik stratejisini gözden geçirmek için çalıştığını vurguladı. Bu, iki yönlü bir stratejiye işaret ediyor: bir yandan Japonya'nın Amerika Birleşik Devletleri ile ittifaka katkısını güçlendirmek, diğer yandan ülkenin kendi savunma yeteneklerini geliştirmek. Hükümetin ilk ek bütçesi önceliklerini açıkça gösteriyor. (Hipersonik  füze ve savunma sanayine yapılan yatırımlar).

Bu, savunma yükünün paylaşılma biçimi kısa vadede ABD eleştirilerini azaltmaya yardımcı oluyor, ancak konu muhtemelen yeniden gündeme gelecektir. Sonuç olarak yeni bir anlayış ortaya çıkıyor: Japonya, saldırıları caydırmak için kendi yeteneklerini geliştirmelidir. Bu durum, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden sonra Avrupa'da yaşanan duruma benzer bir gelişmedir; ABD ile ittifak hâlâ mevcuttur, ancak bu ittifakın garantisi yoktur.

Güney Kore: Soğuk bir rakipten stratejik bir dostluğa

Takaichi'nin seçim zaferi, Güney Kore'de hem endişe hem de şüpheyle karşılandı; birçok kişi onun milliyetçi görüşlerine tepki gösterdi. Örneğin, daha önce Japonya'nın savaş zamanındaki sorumluluğunun bazı kısımlarını, özellikle de binlerce Koreli kadının cinsel köleliğe zorlanmasını ifade eden "konfor kadınları" terimini sorgulamıştı. Seçim zaferine kadar, aralarında birkaç savaş suçlusunun da bulunduğu Japon askerlerinin anıtı olan Yasukuni Tapınağı'nda düzenli olarak adaklar sunuyordu. Sanae Takaichi, geçmişte diplomatik çatışmalara yol açan, Japonya'da Takeshima ve Güney Kore'de Dokdo olarak bilinen tartışmalı Liancourt Adaları üzerindeki egemenliğini defalarca savundu.

Güney Kore tarafının endişelerine rağmen, ses tonu oldukça dostane oldu. Her iki ülke de ileriye dönük bir ortaklık için çalışmaya söz verdi ve yakın diplomatik iletişimi yeniden başlatmayı kabul etti.

Takaichi, Güney Kore ile güvenlik işbirliğini geliştirmeye ve güçlendirmeye istekli olduğunu gösterdi. İki ülke arasındaki ilişki uzun zamandır tarihsel çatışmalarla şekillenmiş olsa da, gerçekçi siyaset artık önem kazanıyor. Hem Japonya hem de Güney Kore'nin ABD güvenlik şemsiyesi altında korunması, Çin ve Kuzey Kore'nin askeri yığılmalarıyla karşı karşıya kalmasından dolayı, bu zoraki işbirliği kaçınılmaz görünüyor.

Değişen askeri güç

Japonya'daki gelişmeler, ülkenin kendi öz imajı ile bir kopuşu işaret ediyor. Ülke:İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, bir daha asla militarist rol üstlenmemeye kararlıydı ve pasifizm, kimliğinin temel bir parçası haline gelmişti. Silahlı kuvvetler kontrol altında tutuldu, politikacılar net ve stratejik hedefler belirlemekten geri çekildi. Takaichi'nin politikaları sadece eski fikirlerin yeniden canlandırılması değil, aynı zamanda dünyanın değiştiğinin de bir işaretidir. Bu durumda Japonya'nın kendi kesin güvenlik politika sınırlarını belirlemesi ve dış dünyaya karşı hem askeri güç hem de siyasi baskı konusunda daha agresif bir duruş sergilemesi gerekebilir.

Yeni başbakanı önceki liderlerden ayıran şey, savunmaya para harcama isteğidir. Bu, nesiller boyunca askeri olmayan bir ülke olmakla övünen bir devlet için büyük bir değişiklik demektir. Ayrıca savaş öncesi militarizme dönüş değil, belirsizlik, gerçekçilik ve jeopolitik gereklilik karışımıyla yönlendirilen yeteneklerin yeniden inşasıdır.

Sanae Takaichi, Japonya'yı net hedeflere sahip, orta ölçekli ancak bağımsız bir güç olarak konumlandırmak isteyen bir lider gibi görünüyor. Bunun kalıcı bir dengeye mi yoksa artan rekabete mi yol açacağı, Washington, Pekin ve Seul gibi üç zorlu kutup arasında ne kadar iyi yol alacağına bağlı.