Erbil (Rûdaw) - Irak ve Kürdistan Bölgesi, 9 Kasım Pazar (özel oylama) ve 11 Kasım Salı 2025 (genel oylama) tarihlerinde yapılacak kritik parlamento seçimleri haftasına girdi. Seçimlerin yaklaşmasıyla birlikte kampanyalar yoğunlaşırken, liste başkanları ile ittifakların açıklamaları da giderek sertleşiyor.
Nuri el-Maliki'nin "Irak'ın üç devlete bölünmesi projesi"nden bahsetmesi, Hamis Hançer'in Musul'dan "silahlı grupların çıkarılması" talebi ve Sadr Hareketi'nin seçimleri boykot etme ısrarı, siyasi atmosferin gerginliğini artırıyor.
Parti liderleri ve yetkililerinin bu açıklamaları arasında, gelecek hafta halkın kullanacağı oylar, tarafların siyasi değerini ve ağırlığını yeniden belirleyecek.
Nuri el-Maliki: Irak'ın üç devlete bölünmesi projesi
Irak, birçok kez Başbakan ve Dışişleri Bakanı aracılığıyla bölgedeki olaylardan ve mevcut karmaşadan uzak olduğuna işaret etmiş olsa da, Iraklı liderler açıklamalarında bölgedeki durumu Irak'ın karşısında bir zorluk olarak sunmaya devam ediyor.
Hukuk Devleti İttifakı Başkanı ve eski Irak Başbakanı Nuri el-Maliki, Bağdat'taki bir aşiret divanında Irak'ın durumuna değinerek şunları söyledi:
"Bir dizi ülkenin karıştığı savaşta Irak da hedef alındı, ancak Irak halkının güvenine inanıyorum, bunun üstesinden gelecekler."
Kanun Devleti İttifakı, bu seçimlerde Şii ana ittifaklarından biri olarak öne çıkıyor.
Bağdat ve diğer bazı illerde yeterince sandalye toplayarak Irak'ın gelecek Başbakanını belirleme konusunda birinci söz sahibi olmaya çalışıyor; ancak birçok başka liste de bu ittifakla kıyasıya rekabet ediyor.
Şiilerin Başbakan'ı belirlerken, dış ve iç politika haritasını da çizmesi gerekiyor. Dış ilişkilerdeki ana görevlerinden biri Amerika ile olan ilişkiler, ardından bölgedeki diğer ülkelerle olan ilişkiler geliyor.
Nuri el-Maliki, Heşdi Şabi yasasından bahsederek, bunu Irak'ın karşılaştığı zorluklara bir örnek olarak gösterdi.
Maliki şöyle devam etti:
"Irak'ın dışarıdan hükümetlerinin tasarlandığı, bakanlarının belirlendiği ve yasalarının da dışarıdan belirlendiği bir durumda kalmasını kabul edebilir miyiz? Bir yasa çıkarmak istedik, bütün ülkeler buna karşı çıktı, 'bunu yaparsanız cezalandırılacaksınız' diye tehdit ettiler, bize 'Irak'a siz değil, Irak karar verir' dediler. Irak'ın Heşdi Şabi yasası hakkında Irak karar verir, ancak ne yazık ki temsilcilerimiz bu konuda sorumluluk seviyesinde olmadılar."
Kanun Devleti İttifakı Başkanı sözlerine şöyle sürdürdü:
"Irak'ın bütünlüğü tehdit altında. Sizler Irak'ın bütünlüğünü koruyan kahramanlar olduğunuzda, Irak için üç devlet projesi masada, bölünmeye yakın. Kuzey Kürtlere, Güney Şiilere, Batı ve orta da Sünnilere. Ancak şimdiye kadar Şii, Sünni, Kürt onurlu insanlar bunu reddediyor ve Irak'ın bir devlet olması gerektiğini söylüyorlar."
Maliki, böyle bir bölünmeyi talep eden veya Irak'ı tehdit eden herhangi bir tarafın ya da devletin adını vermedi.
Heşdi Şabi yasa tasarısı, Irak Parlamentosu'nun beşinci döneminde onaylanmamış ve 28 Ağustos 2025'te parlamentodan geri çekilmişti. ABD Dışişleri Bakanlığı ve bazı Kongre üyeleri, bu yasa tasarısının onaylanmasına karşı uyarıda bulunmuş ve bunu "Irak'ı geriye götürme" olarak nitelendirmişti.
12 Ağustos 2025 Salı günü, ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Tammy Bruce, bir basın toplantısında Rûdaw Washington temsilcisine, "İkili güvenlik ortaklığımızın amaçlarıyla uyumlu olmayan ve Irak'ın mevcut güvenlik kurumlarını güçlendirmenin aksine olan herhangi bir yasa tasarısına karşıyız" açıklamasını yapmıştı.
Gelecek hükümetin ve parlamentonun yasa tasarısını müzakere masasına geri getirip getirmeyeceği belirsizliğini korurken, Amerika'nın bu yasa tasarısının Irak Parlamentosu'nda onaylanmasına karşı olduğu açıkça biliniyor.
'Silahlı gruplar için son seçim' ve Hamis Hançer'in tehdidi
Rûdaw'ın takibine göre, Şii listeler bu seçimlerde daha geniş ve daha fazla adayla sandalye kazanma yarışına giriyor. Yaklaşık 20 parti ve siyasi listeleri bulunuyor ve bunlar silahlı grupları temsil ediyorlar. Toplam yaklaşık iki bin adayları var ki bu, Irak Parlamentosu adaylarının toplamının dörtte birini oluşturuyor.
Pazar günü Kataib Hizbullah, gelecek parlamentoda temsil edileceklerinden bir tür kesinlikle bahsetti ve Sünnilerin payı olan parlamento başkanlığı seçimine değinerek, dolaylı olarak Halbusi'ye cevap verdi ve "Aynı kişi tekrar parlamento başkanı olmayacak" dedi.
Halbusi daha önce Takaddum kampanyasında, parlamentoya geri döneceğine işaret etmiş ve uzaklaştırılanların "Meclisin öbür ucunda benim iznimle kısık sesle konuşmaları gerekecek, ben de onları eski hacimlerine geri getireceğim" ifadelerini kullanmıştı.
Vatan Partisi Başkanı ve Arap Sünni ittifakı olan "Sukurna" ittifakının liderlerinden biri olan Mişan el-Cuburi ise farklı bir açıklama yapıyor ve "Bu, silahlı grupların katılacağı son seçim olmalı darbe ve yıkım dönemi sona erdi" diyor.
Oğlu Diyale'nin Bakuba'sında seçimlerden uzaklaştırılan Cuburi, "Darbe dönemi sona erdi ve yıkımın hiçbir ürünü yok. Güçlü ve birleşik bir Irak istiyoruz, mezhepçi bir ülke değil. İktidarın barışçıl değişimi sandık yoluyla olmalı" diye ekledi.
Sünnilerin seçimlerde 5 ana listesi (Takaddum, Azim, Siyade, Tewafuk ve Hasim) olmasına rağmen, bazı noktalarda hala ortak görüşleri bulunuyor; özellikle gelecek hükümetin görev ve pozisyonlarını elde etme ve silahların devlet tarafından kontrol edilmesi talebinde.
Siyade İttifakı Başkanı Hamis Hançer, Musul'dan "iğrenç milislerin çıkarılması" ve ildeki partilerin ekonomik ofislerinin kapatılması talebinde bulundu.
Hançer şunları söyledi:
"İğrenç milislerin Musul’da kalmasını kabul edemeyiz, ekonomik ofislerinin kalmasına ve Musul'un servetini ve kaynaklarını çalmalarına izin veremeyiz, halkın gıdasını kendileri için almasına izin veremeyiz."
Sünni partilerin silahlı gruplara ve Şii taraflara karşı sloganları sertleşmiş olsa da, kendi aralarında da birbirlerini sert bir şekilde eleştiriyorlar.
Ebu Mazen olarak bilinen Sünni Ulusal Kamu Partisi Başkanı Ahmed Abdullah el-Cuburi, Azim İttifakı Başkanı Musenna Samarrai'ye bir kez daha sert bir dille hedef aldı. Cuburi, onun "yozlaşmış ve Irak'taki yıkımın kaynağı" olduğunu, "bizi belirsiz bir yöne götürdüğünü" söyledi.
İktidar ve silahlı grupların temsili, seçim öncesi sıcak bir konu haline geldi. Daha önce bu grupların eylemlerinden zarar görenler, gelecek hükümet ve parlamentoda iktidar ve egemenliklerinin artmaması konusunda uyarıda bulunuyor.
Araştırmacı ve Irak uzmanı Ömer el-Nidavi de bu görüşü paylaşarak, "Kanun Devleti, Bedir, Asaib ve diğerleri, Irak Parlamentosu'ndaki kontrollerini genişletiyorlar çünkü 2021 ile 2023 arasında bir dizi ilde oyları neredeyse iki katına çıktı. Bu nedenle temsilleri daha büyük olacak, bu da onlara yasaları geçirme ve ortaklarına daha az bel bağlama fırsatı verecek" değerlendirmesinde bulundu.
Kürtlerin talepleri ne?
Şiiler için seçimler Irak'ın egemenliği ve bütünlüğü açısından 'kader belirleyici' ise, Sünniler için iktidar, konum ve silahlı grupların egemenliğini azaltma anlamı taşıyorsa; Kürtler için yeni bir parlamento ve hükümet dönemi ile anayasanın uygulanması ve anayasanın talep ettiği yasaların onaylanması söz konusu.
Kürdistan Bölgesi yetkilileri, bölge ve sandalyelerin bölünmesini o yasaya göre Kürtlere 'zulüm' olarak nitelendiriyor ve gelecek parlamentoda Kürt temsilinin azaltıldığını söylese de, Kürdistani taraflar hala gelecek dönemde anayasal yasaları ve Kürtlerin haklarını belirleyen yasaları çıkarabileceklerini umuyorlar.
Pazar günü KDP Başkan Yardımcısı Neçirvan Barzani, Kürdistan Bölgesi'nin talebini tekrarladı ve şunları söyledi:
"Federal sistemin düzgün kurulması için üç şey yapılmalı: Federal sistemin gerekli kurumları kurulmalı, gerekli yasalar çıkarılmalı, merkezi yasalar federal yasalara dönüştürülmeli. Bu yapılmazsa Irak istikrarlı olmaz, anayasal otorite oluşmaz."
Irak Parlamentosu'nun altıncı dönem seçimi için liste ve tarafların kampanyasına sadece üç gün kaldı.
Rekabetin sertleştiği gözleniyor. Şiiler bu seçimi son yirmi yıldaki en kader belirleyici seçim olarak görürken, Kürtler ve Sünniler ise yeni parlamento ve hükümet döneminin, hak ve taleplerinin yerine getirilme dönemi olmasını bekliyor.
.webp&w=3840&q=75)
