İran’da yeni liderin seçimi: Süreç ne aşamada?

Erbil (Rûdaw) - Bugün, 6 Mart 2026 Cuma; ABD ve İsrail'in İran'a yönelik hava saldırılarının üzerinden tam yedi gün geçti.

Savaşın ilk gününde İran Dini Lideri Ali Hamaney öldürüldü. Şu an devlet işlerini yürütmek üzere üç kişiden oluşan geçici bir liderlik konseyi kurulmuş olsa da bu konsey dini liderin tüm yetkilerine sahip değil ve İran’da bir mersi (merci-i taklid) rolü üstlenemiyor.

Bu nedenle, savaş halini yönetmek ve bu süreci atlatmak için yeni dini liderin seçilmesi İran’ın en önemli iç meselesi olarak görülüyor.

Uzmanlar Meclisi: Yeni lideri seçme süreci tamamlanmak üzere

İran Uzmanlar Meclisi Başkanlık Heyeti Üyesi Muhsin Kumi, henüz yeni dini liderin seçilmediğini ancak meclisin bu konuda çalışmalarını sürdürdüğünü ve yakında nihai bir sonuca ulaşılabileceğini belirtti.

Muhsin Kumi, 5 Mart 2026 Perşembe günü yaptığı açıklamada, "Yeni lideri seçme süreci tamamlanmak üzere" dedi.

Kumi ayrıca, şu ana kadar basında çıkan haberlerin gerçeği yansıtmadığını ve bilgiye değil tahmine dayalı olduğunu savundu.

Düzenleme ve Maslahatı Teşhis Konseyi Başkanı Sadık Laricani de aynı gün İran medyasına verdiği mülakatta, yeni liderin henüz seçilmediğini teyit etti.

Laricani, "Anayasaya göre en kısa sürede lider seçilmelidir ancak şu an savaş durumu olduğu için 'en kısa süre', Uzmanlar Meclisi'nin toplanıp karar alabildiği an anlamına gelmektedir" dedi.

Devrim Muhafızları’na yakın medya organları ise daha önce, savaş durumu nedeniyle Uzmanlar Meclisi toplantısının olağan usullerle gerçekleşemeyebileceğini duyurmuştu. Bu açıklamalar, dünya basınında Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’in Uzmanlar Meclisi tarafından İran’ın üçüncü dini lideri olarak seçildiğine dair çıkan haberlerin ardından geldi.

Mücteba Hamaney’in babasının yerine geçmesi için yıllardır hazırlık yapıldığına dair söylentiler bulunsa da savaşın başladığı günden bu yana Mücteba Hamaney’in akıbeti bilinmiyor. Uzmanlar Meclisi, liderlik için yeterliliği değerlendirilen adayların isimlerini henüz kamuoyuyla paylaşmadı.

Ilımlılar ve Reformistlerden "toplumsal uzlaşı" uyarısı

Yeni liderin seçimi tartışmaları alevlenirken, gelenekçi kanat Uzmanlar Meclisi’nin kararına tam bağlılık çağrısı yapıyor. Gelenekçi güçlerin oluşturduğu Şaryan Cephesi Sözcüsü Mücteba Ekberi, tüm siyasi akım ve partilerin meclisin kararına destek vermesi gerektiğini vurguladı.

Buna karşın, sistem içerisindeki reformist ve ılımlı isimler, toplumun geniş kesimlerini temsil etmeyen bir liderin belirlenmesi konusunda uyarılarda bulundu.

Eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’ye yakınlığıyla bilinen Ilımlılık ve Kalkınma Partisi Siyasi Büro Başkanı Mahmud Vaizi, "İran’ın geleceği üçüncü liderin seçimine bağlıdır. Ulusal birliği pekiştirecek ve halkın güven duyacağı bir isim seçilmelidir" dedi.

Kargozaran Partisi Genel Sekreteri Hüseyin Maraşi ise "Halk ve iktidar arasındaki uçurumu kapatacak, İran’ı bu krizden çıkaracak ve herkesin üzerinde uzlaştığı bir lider seçilmeli" ifadelerini kullandı.

İç çatışma riskinin derinleşmesi

Bazı yetkililer ve uzmanlar, iç gerilimin tırmanabileceği uyarısında bulunarak bu kritik süreçte cumhurbaşkanının ülkenin bir numaralı ismi olarak kabul edilmesi gerektiğini savunuyor.

Eski Bakan Abbas Ahundi, sosyal medya üzerinden paylaştığı mesajda, "Bugün Mesud Pezeşkiyan hem cumhurbaşkanıdır hem de liderlik konseyi başkanı ve silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır. Savaşı o yönetmeli, hükümeti o idare etmeli ve dış politikayı o belirlemelidir" dedi.

Ahundi, ABD gibi büyük bir güçle savaşırken dikkatin iç meselelere ve koltuk kavgalarına kaymaması gerektiğini vurguladı.

Savaş ve ateşkes yetkisi geçici konseye verildi

Düzenleme ve Maslahatı Teşhis Konseyi Sözcüsü Muhsin Dehnavi, perşembe günü yaptığı açıklamada; savaş ilan etme, ateşkes kararı alma ve üst düzey askeri yetkilileri atama yetkisinin geçici liderlik konseyine verildiğini duyurdu. Bu kararlar için artık Maslahatı Teşhis Konseyi’ne danışılmasına gerek duyulmayacak.

İran anayasasına göre normal şartlarda bu tür kritik kararlar yalnızca geçici konseyin yetkisinde bulunmuyor; Maslahatı Teşhis Konseyi üyelerinin dörtte üçünün onayı gerekiyordu. 44 üyeli bu konseyde üyelerin büyük çoğunluğu lider tarafından atanıyor. Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve Genelkurmay Başkanı gibi üst düzey isimler de konseyin doğal üyeleri arasında yer alıyor.

Trump: Mücteba Hamaney'in seçilmesi kabul edilemez

Öte yandan, ABD Başkanı Donald Trump, Axios sitesine verdiği 8 dakikalık telefon mülakatında, Mücteba Hamaney’in babasının yerine geçmesini "kabul edilemez" bulduğunu söyledi.

Trump, "Zaman kaybediyorlar çünkü Hamaney’in oğlu etkisi olmayan biri olarak görülüyor. Yeni liderin belirlenmesinde ben de pay sahibi olmalıyım; tıpkı Venezuela’da Delcy Rodriguez için yapıldığı gibi" dedi.