40 günlük savaşın Kürdistan Bölgesi havalimanları üzerindeki zararı 400 milyon doları aştı
ABD ve İsrail'in İran ile olan savaşı nedeniyle Kürdistan Bölgesi hava sahasının uluslararası ve iç hat uçuşlarına kapatılmasının kırk günlük zararı 400 milyon dolardan fazladır. Bu da, tüm yılın toplam uçuş sayısının 21 binden fazla olduğu ve 2,4 milyondan fazla kişinin taşındığı 2024 yılının Mart ve Nisan aylarındaki uçuşlara dayanmaktadır.
Yıldan yıla Kürdistan Bölgesi'nin uçuş sayısında değişiklikler yaşanmakta ve daha çok artış yönünde bir eğilim göstermektedir, ancak genel olarak verilerin mevcut olduğu 2011 yılından bu yana, Kürdistan Bölgesi hava sahasında yıllık 20 ile 30 bin arasında uçuş gerçekleşmekte olup, bunların çoğu iç hatlardan ziyade uluslararası uçuşlardır.
Örneğin, Erbil ve Süleymaniye Uluslararası Havalimanı istatistiklerine göre 2024 yılında toplam uçuş sayısı 21 bin 764 uçuş olmuş olup, bunun 17 bin 285'i uluslararası, 4 bin 479'u ise Kürdistan Bölgesi ile Irak şehirleri arasındaki iç hat uçuşları olmuştur.
Yıllık bazda en fazla uluslararası ve iç hat uçuşu Erbil Havalimanı üzerinden yapılmaktadır. Öyle ki, 2024 yılında gerçekleştirilen toplam 21 bin 764 uçuşun yüzde 83'ü, yani 18 bin 198 uçuş Erbil Uluslararası Havalimanı'nda olmuştur.
Bir uçağın geliş ve gidiş uçuşunda her havalimanının gelirleri farklılık göstermekte olup, bunlar iniş ücreti, her bir iç ve dış hat yolcusundan elde edilen gelir, yükleme ve boşaltma ücretleri, eşya taşımacılığı vb. kalemlerden oluşmaktadır.
Ortadoğu ülkeleri için IATA temelinde Kürdistan Bölgesi havalimanları için asgari bir gelir hesaplarsak, hava uçuşları için bu kırk günlük sürenin maddi zararları yaklaşık 416 milyon dolardır, çünkü 2024 verilerine dayanarak, Kürdistan Bölgesi'ndeki havalimanlarının ve havayolu şirketlerinin aylık ortalama tahmini toplam geliri 386 milyon dolar olmuştur.
Kürdistan Bölgesi havalimanlarından yapılan uçuşların sayısı
Kürdistan Bölgesi'ndeki iki havalimanı üzerinden her yıl seyahat eden kişi sayısı 2,5 milyondan fazladır; bunların büyük bir kısmı uluslararası seyahatler olup, ezici çoğunluğu Erbil Uluslararası Havalimanı üzerinden gerçekleştirilmektedir.
Örneğin 2024 yılında iç ve dış hatlarda seyahat eden ve bu iki havalimanını kullanan toplam kişi sayısı 2,4 milyon olmuştur. Bu sayının içinden 2 milyondan fazla kişi uluslararası seyahat etmiş, 343 bin iç hat uçuşu gerçekleşmiş ve 2,1 milyon kişi Erbil Uluslararası Havalimanı'nı kullanmıştır.
Kürdistan Bölgesi havalimanlarının bir diğer önemli bölümünü de eşya ve mal taşımacılığı oluşturmaktadır; öyle ki bir yıl içinde sadece Erbil Uluslararası Havalimanı'nda hava yoluyla 19 bin 112 ton taşımacılık yapılmış olup, bunun büyük çoğunluğu yüklemeden ziyade malların boşaltılması olmuştur. O yıl içinde 17 bin 852 ton eşya ve mal boşaltılmış, 1260 ton ise yüklenmiştir.
Süleymaniye Uluslararası Havalimanı'ndaki mal ve eşya taşımacılığı ise Erbil Uluslararası Havalimanı'na kıyasla dört kat daha azdır; öyle ki bir yılda yüklenen ve boşaltılan toplam eşya ve mal miktarı 5 bin 812 ton olmuş, bunun da 5 bin 556 ton ile en büyük kısmını indirme işlemleri oluşturmuştur. Dikkat çekici olan bir diğer husus da, Süleymaniye Uluslararası Havalimanı'nda 2024 yılının Mart ayında eşya ve malların indirilmesine ilişkin rakamların 1 bin 679 tona ulaşarak öncesi ve sonrasındaki aylardan oldukça farklı olmasıdır.
Kürdistan Bölgesi'ndeki her iki havalimanında bir yıl içinde yüklenen ve boşaltılan (indirilen) toplam mal miktarı ortalama olarak 25 bin tona ulaşmaktadır ki bunun yüzde 93'lük oranını yükleme ve ihracattan ziyade eşya ve mal ithalatı oluşturmaktadır. Bu durum, Kürdistan Bölgesi ve Irak'ın ithalata dayalı olan aynı ekonomik gerçeğini de ortaya koymaktadır.
2024 yılı için Kürdistan Bölgesi hava sahasındaki uçuş sayılarının tablosu
Kürdistan Bölgesi'ndeki havalimanları üzerinde kırk günlük savaşın zararları
2024 yılının Mart ayında Kürdistan Bölgesi'ndeki her iki havalimanında toplam geliş ve gidiş hava uçuşları 1 bin 564 uçuş olmuş ve aynı yılın Nisan ayında da yine 1 bin 564 hava uçuşu olmuştur. Ayrıca taşınan mal miktarı Mart ayında 3 bin 118 ton ve Nisan ayında 2 bin 195 ton olmuştur.
Erbil ve Süleymaniye havalimanlarını kullanan ve seyahatlerini gerçekleştiren tüm kişilerin sayısı, Mart ayında 151 bin 147 kişi ve Nisan 2024'te 174 bin 853 kişi olmuştur. Örneğin, bir havalimanının her bir uçağın iniş ücretinden elde ettiği gelir bin dolar ise, uluslararası seyahat eden her bir kişi 30 dolar ve iç hat seyahati yapan kişi 6 dolar olmaktadır. Yükleme ve indirme hizmeti 70 dolar ve her bir yolcunun bilet geliri de eklendiğinde, havalimanını kullanan her bir yolcu için bu miktar yaklaşık 1 bin 200 dolar civarındadır.
Şimdi, bir havalimanı için asgari düzeydeki farklı gelirler ile havayolu şirketlerinin iç ve dış hat seyahatlerindeki bilet gelirleri temelinde 2024 yılının Mart ayı için bir tahmin yapacak olursak, Kürdistan Bölgesi'nin Mart ayındaki tahmini geliri 290 milyon dolar ve o yılın Nisan ayında 365 milyon dolar olmuştur.
Kürdistan Bölgesi havalimanları ve havayolu şirketlerinin tahmini gelir tablosu / Aylık / Dolar
Ayrıca şunu göz ardı etmemeliyiz ki, Kürdistan Bölgesi üzerinden seyahat eden yolcuların ve uçakların sayısı giderek artmaktadır, örneğin 2022 yılında (gelen ve giden) toplam yolcu sayısı 2,2 milyon kişiyken, 2024 yılında artış göstererek 2,6 milyon kişiye ulaşmıştır.
Sonuç olarak, savaş nedeniyle Kürdistan Bölgesi hava sahasının kapalı kaldığı o 40 günlük süre için 2024 yılının Mart ve Nisan aylarına ait rakamları 2026 yılının Mart ve Nisan ayları için bir temel olarak alırsak, 2026 yılı Mart ayında kaybedilen toplam gelir 290 milyon dolar ve Nisan ayının ilk 10 gününde ise 121 milyon dolardır, yani bu 40 günlük süre zarfında sadece Kürdistan Bölgesi hava sahasının kapatılmasından kaynaklanan tahmini zararlar 416 milyon doların üzerindedir.
Kırılgan bir ateşkesin sağlandığı ve Kürdistan Bölgesi hava sahasının uçuşlara açılarak uçakların geliş ve gidişlerinin normale dönmesine karar verildiği bugün, 8 Nisan 2026 tarihinde, tıpkı diğer her şey gibi savaş öncesi duruma geri dönülmesi de zaman gerektirmektedir.