1960 yılında kurulan ‘Beatles’ çılgınlığı, 10. yılında başta Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere olmak üzere dünyanın önemli bir kesimini kasıp kavurduğu sırada, Gürcistan’ın başkenti Tiflis’te müzik öğrenimi gören yezidi kürdü bir genç, ‘Kürtçe Rock’ yapma kararı vermişti. Serhad yöresinden sürgün edilmek zorunda bırakılan on binlerce yezidi-kürt ailesinden birinin ferdi olan bu gencin adı, Keremê Teharê Gerdenzerî’dir.
Kerem Teharê Gerdenzerî, henüz 22 yaşındayken 1974 yılında ‘modern kürt müziği’ çalışmalarına başlar. Bas gitar çalan bu genç yaklaşık iki yıl sonra yani 1976 yılında üç müzisyen arkadaşıyla bir müzik grubu kurar: Koma Wetan. Perküsyonda Rafaelê Şamilê Dasinî, Keyboartta Lêvon Grêgorî Şaxbazyan, solo-gitar-vokalde Omerê Sebriyê Recebî olan grubun bas gitaristi, solisti ve de yöneticisi Keremê Gerdenzerî’dir. Koma Wetan Kürt Müzik Tarihine ‘İlk Kürtçe Rock’ grubu olarak girecektir.
Keremê Teharê Gerdenzerî, 1976 yılında kurduğu ‘Kürtçe Rock’ müzik grubu ‘Koma Wetan’ın 30 yıl sonra da aranıp, parmakla gösterilecek bir grup olacağını biliyor muydu bilinmez ama, halihazırda piyasada Kürtçe Rock yapan sanatçı ve grupların temelini oluşturduğu su götüremez bir gerçek.Daha da ileriye gideyim; Koma Wetan’ın kuruluşundan 31 yıl sonra bile, grubu günümüz gruplarına tercih ederim. Bunun birçok nedeni var.
Kürtlerin yaşadığı çoğrafyada, özellikle 1990’ların ortalarında ve 2000’li yılların başlarında ortaya çıkan, profesyonel anlamda çalışmalar yürüten Kürt müzik gruplarının ve solo müzik yapan müzisyenlerin sayısı iki elin parmaklarını geçmez. Özellikle modern tarzda ‘rock’ yapan Kürt sanatçıların söyleşilerinin hemen hemen hepsinde, Koma Wetan’ın ismini anmaları ve etkilendiklerini beyan etmeleri, grubun ne denli önemli bir yere sahip olduğunu bizlere hatırlatır.
Elbette ki bir müzik otoritesi değilim. Ama iyi bir Kürt müzik dinleyicisi olduğumu söyleyebilirim. Hangi tınının ‘kurdi’, hangi ‘awaz’ın ‘kötü bir kopya- olduğunu ayırt edebiliyorum. Ama özellikle beni ilgilendiren, Kürt müzik grupları ve sanatçılarının Kürtçe’yi ne derecede doğru kullanıp-kullanmadıklarıdır. Gerçekten de, Koma Wetan’ı bugün bile büyük bir zevkle dinlememin başlıca sebebi; akıcı, doğru ve sıradan bir köylü ile, Avrupa metropollerindeki şehirleşmiş modern bir kürdün bile rahatlıkla anlayabileceği bir Kürtçe kullanmasıdır.
Genç kuşak Kürt edebiyatçılarından olan İbrahim Seydo Aydoğan, başka bir Kürt Müzik grubunu tanıtan Kürtçe kaleme aldığı yazısında, Koma Wetan ile ilgili benim de tamamen katıldığım şu tespiti yapar:
‘Yetmişli yıllarda Koma Wetan, Jimi Hendrix ve Deep Purple’ın etkisiyle Kürtçe’de yeni bir müzik akımı yaratmıştı. Ama en önemlisi Koma Wetan, kendisini Kürtlükten ve en önemlisi de Kürtçe’den uzaklaştırmamıştı. Eğer dikkatlice dinlerseniz, bütün ezgilerinde kullanılan Kürtçe’nin hiçbir ayıbına rastlayamazsınız. Bu grup 90’lı yıllarda Kuzeyli Kürtler tarafından keşfedildi. Fakat pratikte diğer sanatçılar, bu gruptan etkilenmemiştir. Sormak gerekir; günümüzdeki gruplar ve sanatçılar Koma Wetan gibibu konuda özverili çalışabiliyorlar mı? Fazla düşünmeye gerek yok! Cevap, ‘Hayır’dır!..!
Ben şahsen salonlarda binlerce Kürdün karşısına çıkıp, Türkçe sunumla ‘Arkadaşlar, şimdi de Mihemed Şêxo’dan Ay lê Gulê’yi sizlere seslendireceğiz’ diyerek, Kürtçe kilam-stran söyleyen müzisyen ve grupları gördükçe ızdırap çekiyorum. Halen Kürtçe müzik, tiyatro ve sinema yapan Kürtlerin anadillerini, sıradan bir köylünün onda biri gibi kullanmamaları esef ve utanç verici bir durumdur. Neticede bütün dünyada bir toplumun dilini en ileri derecede, o toplumun aydınları, sanatçıları, müzisyenleri bilirken; biz Kürtlerde tam tersi bir durum yaşanmakta, Kürtçe’yi Kürt köylüleri bilmektedir. Koma Wetan’ın bu bakımdan duruşu önemlidir.
Gerçekten de Koma Wetan bizlere ‘Kürtçe düşünüp-Kürtçe üretip, söyleyen’ müzik emekçilerinden tınılar ve ezgiler armağan etti. Hiçbir zaman birçok Kürt grubu-müzisyeni gibi; Türkçe, Farsça, Arapça veya Avrupai bir dilde düşünerek, Kürtçe söylemedi. Erivan’ın, Tiflis’in ama hiçbir zaman Serhad’ın ‘ana kaynak’ olduğunu unutmadan, saf ve akıcı ‘kılam’larını, ‘stran’larını, ‘govend’lerini; hiçbir zaman göremedikleri topraklarına olan özlemleriyle beraber bizlere ulaştırma gayreti içerisine girdiler. Türkiye’de Haluk Levent ve benzeri kişilerin taklidini yaparak –hem de kötü bir taklit -, Kürtçe sözleri ve Kürt tınılarını dejenere eden, üstüne üstlük birçok ortamda kendisini-kendilerini ‘rock’ın, ‘pop’un temelini atanlar olarak lanse edenleri gördükçe, Koma Wetan’a olan saygım kat be kat artmaktadır.
3-4 yıl önce Erivan’da yaşamını yitiren, yaşamı boyunca edebi ürün yaratma mücadelesi veren akademisyen-yazar Karlanê Çaçan’ın kaleminden ve Keremê Gerdenzerî’nin müziğinden ‘Bayê Elegezê’yi ilk kez onlardan öğrenmedik mi?
Elegez, Elegez
Mîna bûka gul, gevez
Temam gul in çîçek fêzê
Kaniyên zelal dikişin rêzê
Temam gul in çîçek fêzê
Kaniyên zelal dikşin rêzê
Elegez, Elegez
Mîna bûka gul, gevez...
Ve daha nice ‘kurdewarî’ ezgi... Birkaçını sıralayalım;
Cahalti, Söz: Latifê Huseyn û Ezîzê Îsko, Müzik: Keremê Gerdenzerî.
Perîşan, Söz: Ordîxanê Celîl, müzik: Keremê Gerdenzerî.
Sînê, Söz ve Müzik: Keremê Gerdenzerî.
Filîto, Garzan Anonim Halk Ezgisi, Aranje: Keremê Gerdenzerî.
Esmera Farê: Söz ve Müzik: Keremê Gerdenzerî.
Şêna Min, Anonim Halk Ezgisi, Aranje: Keremê Gerdenzerî.
De Megirî, Anonim Halk Ezgisi. Aranje: Keremê Gerdenzerî.
***
Kurulmasından sonraki yıllarda onlarca festivale ve konsere imza atan Koma Wetan, 1977 yılında ‘Modern Ezgiler’ dalında ödül alır. Koma Wetan’da klasik ve otantik Kürt ezgilerinin dışında, çoğunlukla Keremê Gerdenzerî’nin sözlerini yazdığı ve aranjesini yaptığı eserler mevcuttu.
1990 yılında Aprêlêvskî Ordêna Lenîn firması tarafından Koma Wetan albümü çıkarılır. Söz konusu albümün kapağında kasetin, 1979 yılında Tiflis’te ‘Melodiya’ firması tarafından ‘Bayê Payîzê’ adıyla basıldığı yazılıdır.
1991 yılında Koma Wetan dağıldı. Keremê Gerdenzerî 1992 yılında Moskova’ya taşındı. Halen Fransa’da yaşamakta. 1996-1998 yılında ‘Azadi’ albümü için Leonîd Atabekov, Nîkolay Şêstov ve Alêksandir Vorobyov ile birlikte çalışır. 1999-2001 yılında ‘Hewar’ albümünü yapar. Yine 2001 yılında ‘Stranên Kerem Gerdenzerî bi orkestra’ (Orkestra ile Keremê Gerdenzerî Kilamları) dinleyicisiyle buluşur. 2002 yılında ise ‘Sitranên hilbijartî ji albumên Keremê Teharê Gerdenzerî’ (Keremê Teharê Gerdenzerî albümlerinden Seçme Kilamlar) müzik raflarındaki yerini alır.
Yurtdışında defalarca arayıp sordum onu. Kendisiyle uzun-uzadıya bir söyleşi yapıp Koma Wetan serüvenini yazmak istemiştim. En son 2002 yılıydı sanırım. Oğlu Rizganê Kerem ile Brüksel’de tanıştım. Elektronik ve teknik işleriyle uğraşan Rizgan, bana babasının Paris dolaylarında bir yerde, çok zor şartlar altında ‘mülteci’ bir hayat geçirdiğini anlattığında oldukça hüzünlendiğimi hatırlıyorum. Şimdi düşünüyorum ve soruyorum; Kürtçe Rock’ın temelini atan, ve günümüzde halen bir mihenk taşı özelliği taşıyan bu grubu neden yaşatamadık ve bu grubu bizlere armağan eden o usta müzisyene çok sevdiği sanatını icra etmesini neden başaramıyoruz biz Kürtler!?
Keremê Teharê Gerdenzerî, 6 Mart 1952 yılında Gürcistan’ın Tiflis kentinde doğar. Babası Teharê Hacî Gerdenzerî, annesi Redifa Nacivbeg Reşî’dir. Gerdenzerî halen Rûsya’nın başkenti Moskovaya 2-3 saat mesafedeki bir yerleşim biriminde, müzik hayatından kopmaksızın mütevazi bir yaşam sürdürmektetir.
Selam olsun…
* Bayê Elegezê: Elegez Rüzgarı. Elegez, Erivan dolaylarında yüksek bir dağ. Aynı adı taşıyan ve bölgede ‘Gundên Elegezê’ (Elegez Köyleri) olarak tabir edilen 10’u aşkın Kürt köyünü barındıran bölge…
salihkevirbiri@hotmail.com
(Yazılar, yazarların görüşlerini yansıtmaktadır. Rûdaw Medya Grubu'nun kurumsal bakış açısıyla örtüşebilir ya da örtüşmeyebilir.)
Kerem Tahir Gerdenzeri
Koma Wetan
Koma Wetan
Salih Kevırbıri ve Kerem Tahir Gerdenzeri
Yorumlar
Misafir olarak yorum yazın ya da daha etkili bir deneyim için oturum açın
Yorum yazın