Körfez ortak elektrik şebekesi nasıl savaşın hedefi haline geldi?

İran, pazartesi günü Hürmüz Boğazı'nı yönetmek amacıyla Fars Körfezi Boğazı Otoritesi'nin kurulduğunu duyurdu. Ayrıca bu stratejik su yolu ile ilgili en son gelişmeler hakkındaki güncel bilgileri yayımlamak için sosyal medyada yeni otorite adına PGSA adıyla resmi bir hesap da açtı.

Aynı gün Devrim Muhafızları Ordusu, resmi haber ajansı (Sepah News) aracılığıyla Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm fiber optik kabloların Devrim Muhafızları'nın iznine, denetimine ve vergilendirmesine tabi olacağını duyurdu. Bu durum, İran'ın bu önemli su yolundaki deniz trafiğini kontrol etme çabalarının ardından geliyor.

Hürmüz Boğazı'nın altındaki denizaltı iletişim ağı üzerinden her gün değeri 10 trilyon dolardan fazla olan küresel finansal işlem verileri geçiyor. Aynı zamanda, pazar günü Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki bir nükleer santrale düzenlenen insansız hava aracı saldırısının ardından, Körfez ortak elektrik şebekesiyle ilgili endişeler şu anda artmış durumda.

Körfez'in tek nükleer santralinin hedef alınması

17 Mayıs 2026 sabahı, üç insansız hava aracı batı sınırından BAE topraklarına girdi. BAE hava savunması ikisini engelledi. Üçüncüsü Abu Dabi'nin Zafra bölgesindeki Barakah nükleer enerji santralini vurdu. Sonuç olarak, santralin korunan bölümünün dışındaki jeneratörlerden biri alev aldı.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı bir açıklama yaparak santraldeki bir jeneratörde yangın çıktığını, 3 numaralı elektrik üretim ünitesinin dizel yakıta geçirildiğini, radyasyon seviyelerinin normal olduğunu ve bu açıdan bir tehlike oluşmadığını doğruladı. Dışişleri Bakanı Şeyh Abdullah bin Zayed saldırıyı "hain bir terör saldırısı" olarak nitelendirdi. Savunma Bakanlığı, saldırının kaynağını araştırdıklarını teyit etti. BAE yetkilileri, önceki saldırıların aksine bu kez saldırının sorumluluğunu İran'a yüklemedi. İnsansız hava araçları Suudi Arabistan ile paylaşılan batı sınırından gelmişti. Daha önce, Irak topraklarında faaliyet gösteren İran destekli Şii silahlı gruplar Körfez ülkelerine saldırmıştı, ancak şu ana kadar bu grupların hiçbiri bu saldırının sorumluluğunu üstlenmedi.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Genel Müdürü Rafael Grossi 17 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, "Nükleer güvenliği tehdit eden askeri faaliyetler kabul edilemez." dedi.

Barakah nedir ve Körfez elektrik şebekesi için neden önemli?

Barakah, yılda 40 teravat saat ile BAE'nin ulusal elektriğinin yaklaşık yüzde 25'ini sağlıyor. Bu elektrik doğrudan altı Körfez ülkesinin devasa ortak şebekesine gidiyor ve BAE, Suudi Arabistan, Kuveyt, Katar, Bahreyn ve Umman'ın elektriğini birbirine bağlıyor. Bu şebeke GCCIA adlı bir otorite tarafından yönetiliyor ve bölgenin ortak elektrik yedeği olarak işlev görüyor. Herhangi bir üye ülkenin yerel üretimi azaldığında veya bir sorunla karşılaşıp kesintiye uğradığında, Körfez ortak şebekesi bu açığı komşu ülkelerin fazla elektriğinden karşılıyor. Şebeke 2009 yılından bu yana 2 binden fazla bu tür acil durumla başa çıktı. S&P Global kuruluşu GCCIA'ya "A" derecesi verdi ve şu anda bu kurumun 2027 yılına kadar tamamlanacak olan 1,1 ila 1,5 milyar dolar tutarındaki genişletme projesi uygulama aşamasındadır.

Barakah santralinin kapanması, ister bir reaktördeki fiziksel hasardan, isterse herhangi bir siber saldırıdan sonra güvenlik protokolünün devreye girmesinden kaynaklansın, BAE şebekesinde anında 5 bin 380 megavatlık elektrik üretim kapasitesi kaybına neden olacaktır. Bu açığın Körfez şebekesi aracılığıyla kapatılması gerekmektedir ki bu, ekstra elektrik üretim kapasitesine sahip olduğu için öncelikle Suudi Arabistan tarafından sağlanmaktadır. Ancak Barakah saldırısının olduğu aynı sabah Suudi Arabistan, Irak'tan hava sahasına giren üç insansız hava aracını püskürttüğünü duyurdu.

Körfez ülkelerinin ortak elektrik şebekesindeki kilit nokta, Suudi Arabistan'ın doğusundaki yedek santral olan Fadhili tesisidir. Bu, Suudi Arabistan'ın 60 hertzlik elektrik sistemini Körfez şebekesinin 50 hertzlik standardına uyarlayan tek tesistir. Bu santral olmadan Suudi Arabistan, fazla elektriği olsa bile diğer Körfez ülkelerine elektrik sağlayamaz. Bugüne kadar Fadhili santrali doğrudan vurulmadı, ancak Aramco'nun Ras Tanura rafineri kompleksine yönelik doğrulanmış iki saldırı da dahil olmak üzere, 28 Şubat'tan bu yana defalarca balistik füze ve insansız hava aracı saldırılarına maruz kalan bir bölgede yer alıyor.

79 günlük Körfez elektrik altyapısına yönelik saldırı

Barakah insansız hava aracı, savaşın ilk gününden, yani 28 Şubat 2026'dan itibaren başlayan, İran'ın Körfez'in elektrik ve enerji altyapısına yönelik doğrulanmış saldırıları serisindeki en son olaydır. Hasarın boyutu şu şekildedir: 17 Mayıs'a kadar İran, altı Körfez ülkesinin tamamında elektrik ve enerji altyapısına saldırdı. Aşağıdakiler doğrulanmış kayıtlardır:

2 Mart'ta İran'a ait insansız hava araçları ve füzeler, Suudi Arabistan'ın doğu bölgesinde yer alan ve ülkenin en büyük rafinerisi olan Aramco rafineri kompleksini vurdu ve santralin operasyonlarını kısa süreliğine durduran bir yangına neden oldu. Aynı gün, dünyadaki sıvılaştırılmış doğal gazın yaklaşık yüzde 20'sini üreten Katar'daki Ras Laffan sanayi şehri hedef alındı. İnsan Hakları İzleme Örgütü 22 Nisan'daki bir değerlendirmesinde, 18 ve 19 Mart tarihlerinde Ras Laffan'a yönelik sonraki saldırıların (savaş suçu seviyesine ulaşabileceği) sonucuna vardı. 9 Mart'ta Kuveyt'teki Subiya elektrik santralinin yakıt deposu bir insansız hava aracı kalıntısı nedeniyle alev aldı. BAE'deki (Fujairah F1) elektrik ve su santrali 8 Mart'ta vuruldu. Kuveyt Elektrik Bakanlığı, 5 Nisan'da elektrik ve su arıtma santrallerine yönelik saldırılar nedeniyle iki üretim ünitesinin devre dışı kaldığını doğruladı.

28 Mart'ta Abu Dabi'deki BAE Global Alüminyum Şirketi (EGA) tesisi ağır hasar gördü, bu da operasyonlarının durmasına neden oldu ve onarımının bir yıla kadar sürmesi bekleniyor. Farklı olaylardaki çeşitli saldırılar Dubai Uluslararası Havalimanı'nı hedef aldı ve uçuşların geçici olarak askıya alınmasına neden oldu. BAE Savunma Bakanlığı, 27 Mart'a kadar İran'ın BAE'ye doğru 378 balistik füze, 15 seyir füzesi ve yaklaşık bin 835 insansız hava aracı fırlattığını kaydetti. 1 Nisan'a gelindiğinde BAE'nin istatistikleri 438 balistik füze ve 2 bin 12 insansız hava aracına ulaştı.

Siber boyut

Fiziksel saldırılara paralel olarak, Devrim Muhafızları'na bağlı bilgisayar korsanları, elektrik şebekesi kontrol sistemlerine karşı sürekli bir siber operasyon yürütüyorlar. 7 Nisan 2026'da CISA, FBI, NSA ve Enerji Bakanlığı dahil olmak üzere altı ABD federal ajansı ortak bir uyarı yayımladı ve İran'a bağlı aktörlerin elektrik altyapısı gibi hassas altyapıların kontrol bilgisayar programlarını bozmakla meşgul olduklarını ve bunun en azından Mart 2026'dan beri başladığını doğruladı. Uyarı, bazı kurumların çalışmalarının kesintiye uğradığını ve mali zarara da uğradıklarını teyit etti.

Elektrik kontrol bilgisayar programı, elektrik santrallerine Körfez elektrik şebekesi genelinde nasıl çalışacaklarını ve Körfez ülkeleri arasında nasıl dağıtılacağını emreder. Örneğin, Barakah nükleer santralinin 3. ünitesinin dizel yakıta geçirilmesi emrini otomatik olarak veren de tam bu programdı; ancak programın kendisinin hacklenmesi durumunda, bu, ayırma ve onarım sürecinin bir savaş koşulları altında insan müdahalesi gerektireceği anlamına geliyordu.

Körfez elektrik şebekesi, tasarlandığı amacın dışındaki bir durum altında çalışıyor. Şebekeye üye altı ülkenin tamamında doğrulanan 17 saldırı, Körfez'in elektriğinin geleceği için ciddi bir tehlike oluşturuyor. Irak'ın Kuveyt üzerinden bağlanması ve bu yıl 500 ila 600 megavat alması planlanan bu ortak Körfez elektrik şebekesi, şu anda kendi başına ciddi bir tehlike altında bulunuyor.

 

(Yazılar, yazarların görüşlerini yansıtmaktadır. Rûdaw Medya Grubu'nun kurumsal bakış açısıyla örtüşebilir ya da örtüşmeyebilir.)