Cenevre’deki görüşmelerin perde arkası: Trump neden savaş kararı aldı?

Erbil (Rûdaw) - ABD merkezli Axios sitesi, Ali Hamaney’in öldürüldüğü operasyona giden iki aylık gizli süreci deşifre etti. Habere göre Başkan Trump, bir yandan diplomasi yürütürken diğer yandan İsrail ile iş birliği içinde Hamaney’i hedef alan "Destansı Öfke" operasyonunu planladı. Cenevre’deki son görüşmeler ise Hamaney’in yer altı sığınağına çekilmesini önlemek için bir "tuzak" olarak kullanıldı.

İsrail ve ABD’nin 28 Şubat Cumartesi sabahı Tahran’daki liderlik yerleşkesini vurması, rastlantısal bir saldırı değil, iki aydır titizlikle yürütülen bir stratejinin sonucuydu.

Axios’un üst düzey ABD’li ve İsrailli yetkililere dayandırdığı habere göre, krizin tohumları Aralık ayı sonunda Başbakan Netanyahu’nun Mar-a-Lago’da Trump’ı ziyaretiyle atıldı.

Cenevre Müzakereleri: Hamaney’i sığınaktan çıkarma planı

Haberin en çarpıcı detaylarından biri, geçtiğimiz Perşembe günü Cenevre’de gerçekleştirilen nükleer müzakerelere ilişkin.

Trump’ın özel elçileri Jared Kushner ve Steve Witkoff görüşmelere katılırken, aslında bir anlaşma çıkmayacağını biliyorlardı.

Üst düzey bir ABD’li yetkili Axios’a yaptığı açıklamada, "Müzakerelerdeki asıl amacımız, İran yönetiminde diplomasinin hala hayatta olduğu algısını yaratmaktı. Hamaney’in bir saldırıdan şüphelenip yer altı sığınağına kaçmasını önlememiz gerekiyordu. Eğer Hamaney sığınağa girseydi, onu bu operasyonla etkisiz hale getiremezdik" dedi.

Müzakere odasındaki kritik telefon: "İhtiyacın 5 katı uranyum"

Cenevre’deki odada İran tarafı, 7 sayfalık bir teklif sundu.

İran heyeti, zenginleştirilmiş uranyum ihtiyaçlarının tamamen barışçıl ve sivil enerji üretimi amaçlı olduğunu savunan detaylı bir belgeyi masaya bıraktı.

Kushner ve Witkoff, belgedeki teknik verileri doğrulamak için derhal güvenli bir hat üzerinden BM nükleer gözlemcilerini (Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu - IAEA) ve konuyla ilgili teknik uzmanları aradı.

Uzmanların sunduğu analiz, Washington’ın şüphelerini haklı çıkardı. Uzmanlar heyete; İran’ın sunduğu rakamların 2015’teki nükleer anlaşmada (JCPOA) belirlenen sınırların tam 5 katı daha fazla zenginleştirme kapasitesine denk geldiğini bildirdi.

Bir ABD’li yetkili Axios’a, "İran’ın sivil amaçlı olduğunu iddia ettiği bu kapasite, aslında nükleer silah yapımı için gerekli olan teknik altyapının ta kendisiydi" dedi.

"Tıbbi araştırma" maskesi altında bomba hazırlığı

Belgede yer alan bir diğer iddia ise uranyumun tıbbi araştırmalar ve ilaç üretimi için Tahran Araştırma Reaktörü’nde stoklandığı yönündeydi.

Ancak ABD istihbaratı ve teknik uzmanlar bu iddiayı da çürüttü. Uzmanlar, Tahran’ın elindeki parçalanabilir maddelerin bugüne kadar tek bir ilaç üretimi için bile kullanılmadığını, her şeyin "dünyayı aldatmak üzere tasarlandığını" bildirdi.

İran’ın reddettiği üç kırmızı çizgi

Müzakerelerin tıkanmasına neden olan ve Trump’ı savaş kararına iten üç ana başlık şunlardı:

ABD, İran’a sivil nükleer programı için süresiz ve ücretsiz yakıt teklif etti, ancak uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurmasını şart koştu. İran bunu reddetti.

Tahranbalistik , füze kapasitesini tartışmayı "her aşamada" reddetti. ABD’li bir yetkili, "Ayda 100 füze üreten bir rejimle yaşayamayız" dedi.

İran, Ortadoğu’daki silahlı vekillerine (Hamas, Hizbullah, Husiler) sağladığı finansmanı kesmeyi kabul etmedi.

Trump: "Bize oyun oynuyorlar"

Kushner ve Witkoff perşembe akşamı Cenevre’den Başkan Yardımcısı JD Vance’i güvenli bir hattan arayarak "masada hiçbir somut gelişme olmadığını" bildirdi.

Cenevre’den gelen "Teknik veriler yalan, İran zaman kazanmaya çalışıyor" raporunu alan Trump, kurmaylarına İran’ın stratejisini "Oyunlar, hileler ve oyalama taktikleri" olarak özetledi.

Cuma günü nihai kararını veren Trump, nükleer silaha sahip bir İran’ın müttefikleri ve ABD ana karası için "varoluşsal bir tehdit" olduğuna kanaat getirerek operasyon emrini imzaladı.

Neden cumartesi sabahı seçildi?

İstihbarat raporları, Hamaney’in her cumartesi sabahı en üst düzey danışmanlarıyla yer üstündeki ofisinde rutin bir güvenlik toplantısı yaptığını belirledi.

Operasyon planlayıcıları için bu "altın değerinde bir pencere"ydi.

Hatta Axios’un geçtiğimiz günlerde yayımladığı "Hamaney’e suikast olasılığı" haberi askeri kanatta bir anlık paniğe yol açsa da, Hamaney’in rutini bozmaması saldırının başarısını sağladı.

28 Şubat Cumartesi sabahı Tahran’da üç ayrı üst düzey güvenlik zirvesi eş zamanlı olarak yer üstündeki binalarda yapılıyordu ve ABD-İsrail uçakları üç noktayı da aynı anda vurdu.

Umman’ın son çabası

Cuma günü Umman Dışişleri Bakanı, kararı erteletmek için Washington’a acil bir ziyaret gerçekleştirdi ancak Trump kararından dönmedi.

İsrailli bir istihbarat yetkilisi durumu şöyle özetledi:

"İranlılar kibirli davrandılar, Trump’ın harekete geçmeyeceğine inandılar. Yanıldılar."