Dünya
Cape Town yakınlarında, Çin, Rusya ve İran'ın katılımıyla düzenlenen ortak tatbikat Foto: Bloomberg
Haber Merkezi - Güney Afrika Savunma Bakanı, Devlet Başkanı'nın talimatlarına “aykırı” olduğu gerekçesiyle İran'ın deniz tatbikatlarına katılımı hakkında resmi bir soruşturma emri verdi.
Cape Town yakınlarında Çin, Rusya ve İran'ın katılımıyla düzenlenen ortak tatbikat, hem Güney Afrika ordusu ile hükümeti arasında bir yetki krizine yol açtı hem de ABD ile ilişkilerde tansiyonu zirveye taşıdı.
Bir soruşturma komitesi şu anda Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa'nın talimatlarının ordu tarafından "göz ardı mı edildiği yoksa yanlış mı iletildiği" konusunu mercek altına almış durumda.
ABD: "Endişe ve alarm verici"
ABD'nin Pretorya Büyükelçiliği, Güney Afrika Cumhuriyeti'nin BRICS ortakları Çin ve Rusya'nın katılımıyla düzenlenen "Barış İradesi" isimli ortak deniz tatbikatına İran'ı dahil etmesini sert bir dille eleştirdi.
Büyükelçiliğin sosyal medya hesabından yapılan paylaşımda şu ifadelere yer verildi:
"Amerika Birleşik Devletleri, Savunma Bakanı ve Güney Afrika Ulusal Savunma Kuvvetleri'nin (SANDF), İran'ın devam eden deniz tatbikatlarına katılımına ilişkin hükümet emrine karşı geldiği yönündeki raporları 'endişe ve alarm' ile not etmektedir. İran istikrarsızlaştırıcı bir aktör ve terör destekçisi bir devlettir. Bu ülkenin ortak tatbikatlara, hangi kapasitede olursa olsun dahil edilmesi, deniz güvenliğini ve bölgesel istikrarı baltalamaktadır."
Ordu, hükümetin "çekilme" talebini yok saydı iddiası
Yerel medyaya ve devlet televizyonu SABC'ye yansıyan bilgilere göre krizin perde arkasında "emir-komuta zincirinde yaşanan kopukluk" yatıyor. Güney Afrika Devlet Başkanı Ramaphosa'nın, Savunma Bakanı'ndan İran'a ait gemilerin tatbikattan çıkarılmasını istediği belirtiliyor. Pretorya yönetiminin bu talebi iletmesine rağmen, Tahran yönetiminin ısrarcı olduğu ve Güney Afrika ordusunun da bir İran korvetinin açık denizde gerçekleştirilen tatbikata katılmasına müsaade ettiği iddia edildi.
Savunma Bakanlığı'nın başlangıçta sosyal medyada bir İran gemisinin ismini katılımcı olarak paylaşıp daha sonra silmesi, hükümet içindeki kafa karışıklığının ve gerilimin bir işareti olarak yorumlandı.
"Vicdansızca bir tutum"
ABD Büyükelçiliği, 15 Ocak 2025 tarihli açıklamasında, Güney Afrika'nın tarihine atıfta bulunarak ahlaki bir eleştiri de getirdi. Açıklamada, "Güney Afrikalıların elde etmek için bizzat çok çetin mücadeleler verdiği 'barışçıl siyasi hakları' kullanan İran vatandaşları vurulurken, hapsedilirken ve işkence görürken, Güney Afrika'nın İran güvenlik güçlerini ağırlaması bilhassa vicdana aykırıdır" denildi.
Güney Afrika'nın İran ile yakınlaşırken dünyaya "adalet dersi veremeyeceğinin" vurgulandığı açıklamada ayrıca şu değerlendirme yapıldı:
"İran askeri güçlerinin Güney Afrika sularında faaliyet göstermesine izin vermek ya da Tahran'a gidip dayanışma ifade etmek 'bağlantısızlık' değildir: Bu, halkını acımasızca baskı altına alan ve teröre bulaşan bir rejimle saf tutmayı seçmektir."
Ekonomik bedeller ve diplomatik hasar
Bu tatbikatlar, Güney Afrika'nın Washington ile bozulan ilişkilerini onarmaya çalıştığı kritik bir dönemde gerçekleşiyor. Donald Trump yönetimi, daha önce Güney Afrika'yı Amerikan karşıtı politikalar izlemekle suçlamış, bu sebeple Kasım ayında ülkede düzenlenen G20 Zirvesi'ni boykot etmiş ve Güney Afrika mallarına %30 gümrük vergisi uygulamıştı.
Ayrıca geçtiğimiz Ağustos ayında Genelkurmay Başkanı'nın İran'ı ziyaret ederek askeri yardım istemesi, Ramaphosa'nın ofisi tarafından "diplomatik çabalara zarar verdiği" gerekçesiyle eleştirilmişti.
Sahadaki durum: İran gemisi gözden kayboldu
Güney Afrika, 9 Ocak'tan beri Cape Town açıklarında ve False Bay bölgesinde süren "Barış İradesi" tatbikatına ev sahipliği yapıyor. 16 Ocak'a kadar sürmesi planlanan tatbikata Çin'in "Tangshan" destroyeri ve Rusya'nın "Stoykiy" korveti katılıyor.
Tatbikatın en dikkat çeken unsuru olan, eski bir petrol tankerinden dönüştürülen İran'a ait yüzer üs gemisi "IRIS Makran" (441) ise tartışmaların odağında. AA muhabirinin Simon's Town Deniz Üssü çevresindeki gözlemlerine göre, önceki günlerde liman açıklarında demirli bulunan gemi şu an bölgede görülmüyor.
Resmi makamlardan "çekilme talebine" veya ordunun emre itaatsizliğine dair henüz net bir açıklama yapılmazken, hükümet İran'daki olaylara ilişkin sadece "itidal ve diyalog" çağrısında bulunmakla yetindi.
Yorumlar
Misafir olarak yorum yazın ya da daha etkili bir deneyim için oturum açın
Yorum yazın