Hewlêr (Rûdaw) - Pirtûka dîroknas û lêkolîner û nivîskar Mahmut Akyureklî ya bi navê “Kurtedîroka Hezar Salî ya Kurd û Tirkan” ku dîroka hevpar a Kurd û Tirkan ji sala 1050yan heta roja îro vedikole, ji bo zaravayê Soraniyê yê Kurdî hatiye wergerandin û ji hêla Weşanxaneya Navend ve hatiye weşandin.
Ev pirtûk cara yekem sala 2015an li Tirkiyeyê ji aliyê “Tarih Kulubu Yayinlari (Weşanên Klûba Dîrokê) ve hate weşandin.
Di vê xebatê de, têgeha "hezar sal jiyana bi hev re" ku mijareke sereke ye di nîqaşên siyasî yên hemdem de bi rêya belgeyên dîrokî û akademîk tê lêkolînkirin.
Kurd û Tirk ji sala 1050an heta îro
Ev lêkolîn li ser bingeha delîlên belgeyî, pêvajoya jiyana hevbeş a Kurd û Tirkan ji sala 1050yan heta roja îro, di bin ronahiya bûyer û belgeyên dîrokî de vedikole.
Hat gotin ku piştî her beşeke pirtûkê temam dibe, Akyureklî ew beş ji bo nirxandina akademîsyenên pispor ên di warên pêwendîdar de bêyî ku Kurd bin an Tirk bin, tê pêşkêşkirin û xwendinên dawî têne kirin û nerînên wan li ber çavan tên girtin.
Tê gotin ku di vê pêvajoyê de, agahî têne piştrastkirin û dewlemendkirin û xebat di çarçoveya etîka akademîk de, bêyê manîpulekirin pêşkêşî xwendevan tê kirin.
Di vê pêvajoyê de agahî têne sererastkirin û dewlemendkirin û nivîskar piştrast dike ku xebat di çarçoveya etîka akademîk de, bê manîpulekirin, pêşkêşî xwendevan hatiye kirin.
Hat diyarkirin ku lêkolîna Akyureklî piştî nirxandina ji aliyê gelek akademîsyen û zanyarên pispor ên di vî warî de hatiye amadekirin.
Bingeha akademîk a nîqaşên "biratiya hezar salî"
Ev pirtûk wekî yek ji wan lêkolînan derdikeve pêş ku paşxaneya dîrokî û akademîk a hevoka "biratiya hezar salî" vedikole, îro li Tirkiyeyê di gotûbêjên siyasî de pir caran tê bikaranîn.
Ev berhem bi rêya bûyer, belge û pêşketinên ji serdemên cuda, lêkolîneke berfireh a dîroka hevpar a Kurd û Tirkan pêşkêş dike.
Ev pirtûk yek ji wan berheman e ku siyasetmedar û serokên siyasî derbarê pêvajoya aştiyê ya li Tirkiyeyê lê şêwirîne.
"Armanca min ew bû ku ez pêwendiya dîrokî bi zimanê xwînerê Soranî vebêjim"
Wergêrê Soraniyê yê pirtûkê Mihemed Newzad Ehmed ji Rûdawê re got ku armanca wergerandina vê berhemê ew e ku pêwendiya dîrokî ya nêzîkî hezar salî ya di navbera Kurd û Tirkan de bi zaravayê wan ji xwendevanê Kurdiya Soranî re were vegotin û got:
"Armanca min ji wergerandina vê pirtûkê ew bû ku pêwendiya dîrokî ya nêzîkî hezar salî ya di navbera Kurd û Tirkan de bi zimanê wan bigihîje xwendevanên Kurdiya Soranî.
Bi taybetî ez bawer dikim ku girîng e lêkolînên li ser pêwendiyên Kurd û Tirkan werin ser zimanê Kurdî."
Ehmed diyar kir ku di dema wergerandinê de tiştê herî girîng ku wî bala xwe daye, metna resen bûye û wiha berdewam kir:
"Di dema wergerandinê de aliyê herî girîng ku ez li ser sekinî, ew bû ku ez ji guhertina têgehên dîrokî û şêwaza vegotinê ya nivîskar dûr bisekinim.
Min bi taybetî hewl da ku derbarê navên dîrokî, têgeh û termên siyasî dilsozê metna çavkaniyê bimînim.
Li şûna ku şîroveya xwe lê zêde bikim, armanca min a sereke ew bû ku niyeta nivîskar bi awayekî rast û têgihîştî ji xwendevanê Kurdiya Soranî re vebêjim."
"Pirtûk ne tenê bi perspektîfa siyaseta hemdem pêwendiyan vedikole"
Newzad Ehmed her wiha di warê dîroka hevpar de behsa girîngiya pirtûkê ji bo xwendevanên Kurdiya Soranî kir û got ku ev xebat pêwendiyên Kurd û Tirk tenê bi perspektîfa siyaseta hemdem nenirxandiye û wiha pê de çû:
"Yek ji aliyên girîng ên pirtûkê ew e ku ew pêwendiya di navbera Kurd û Tirkan de ne tenê bi perspektîfa siyaseta hemdem lê di heman demê de di nav pêvajoyeke dîrokî ya dirêj de ku ji salên 1050yan dest pê dike jî vedikole."
Newzad Ehmed diyar kir ku pirtûk serdemên cuda yên Şerê Cîhanê yê Yekem, Peymanên Sevr û Lozanê, Şerê Serxwebûnê yê Tirkiyeyê, Mûsil û pêwendiyên Kurd û Tirkan vedihewîne û tekez kir ku ji bo têgihîştina paşxaneya dîrokî ya nîqaşên îroyîn, nirxandina van mijaran girîng e û wiha got:
"Wergerandina vê berhemê ji bo Kurdiya Soranî dihêle ku xwendevanên Kurdiya Soranî rasterast bigihîjin vegotina dîrokî."
"Girîng e ku çavkanî û pêvajoya dîrokî ji nû ve werin lêkolînkirin"
Ehmed sala 2015an li ser bingeha delîlên akademîk û belgeyî, nêzîkatiya pirtûkê ya ji bo van mijaran nirxand û got ku yek ji aliyên berbiçav ên xebatê hewldana wê ya lêkolîna pêwendiyên Kurd û Tirkan a bi rêya çavkanî û belgeyên dîrokî ye, ne bi rêya gotûbêjên siyasî yên hemdem û wiha lê zêde kir:
"Ez difikirim ku yek ji aliyên berbiçav ên pirtûkê ew e, hewl dide pêwendiyên Kurd û Tirkan ne tenê bi rêya gotûbêjên siyasî yên hemdem lê di heman demê de bi rêya çavkanî û belgeyên dîrokî jî lêkolîn bike.
Ji ber vê yekê, dema ku îro mijarên wekhev dîsa têne nîqaşkirin, girîng e ku em ji nû ve li çavkaniyên berê û pêvajoya dîrokî binêrin."
Newzad Ehmed diyar kir ku wekî wergêrekî wî ji zêdekirina şîroveyên xwe yên siyasî li tezên di pirtûkê de dûr ketiye û got:
"Wekî wergêrekî li şûna ku şîroveyên xwe yên siyasî li tezên pirtûkê zêde bikim, armanca min ew bû ku lêkolîn û çavkaniyên dîrokî yên ku ji hêla nivîskar ve hatine pêşkêşkirin bigihîjin xwendevanê Kurdiya Soranî."
"Kurdiya Soranî dê bihêle ku xwendevan nirxandina xwe bike"
Newzad Ehmed da zanîn kir ku çapa Kurdiya Soranî ya pirtûkê ku li Herêma Kurdistanê hatiye çapkirin, dikare bigihîje xwendevanên berfirehtir ên Kurd û got ku anîna lêkolînên dîrokî ji zimanên cûda ji bo Kurdiya Soranî bi taybetî ji bo xwendekar, lêkolîner û xwendevanên ku bi dîrokê re eleqedar dibin girîng e û wiha domand:
"Ji perspektîfa min beşdariya herî girîng a vê wergerê ew e ku lêkolîneke dîrokî ya bi vî rengî digihîje xwendevanê Kurdiya Soranî û dihêle ku xwendevan nirxandina xwe li ser bingeha vê çavkaniyê bike."
Akyureklî dê beşdarî Faara Pirtûkan a Hewlêrê bibe
Ev berhem bi Kurdiya Soranî ji aliyê Weşanxaneya Navend ve hatiye çapkirin.
Mahmut Akyureklî li ser vexwendina weşanxaneyê di meha çiriya paşîn de beşdarî Faara Pirtûkan a Hewlêrê bibe.
Tê payîn ku Akyureklî di çarçoveya fuarê de konferansek bide û çalakiya îmzekirina pirtûkan a bi xwendevanan re li dar bixe.
Hat ragihandin ku xebat li ser çapa Erebî ya pirtûkê jî berdewam dike.
