Hewlêr (Rûdaw) - Aborînasên Amerîkayî Robert E. Hall û Michael Woodford ji ber xebatên xwe yên li ser bingehên mîkroekonomîk ên aramiya makroekonomîk Xelata Nobelê ya Aboriyê ya 2026an wergirt.
Her du aborînas dê xelata 12 milyon kronên Swêdî (nêzîkî 1,2 milyon dolarî) di navbera hev de parve bikin.
Akademiya Zanistî ya Keyaniya Swêdê di daxuyaniya xwe ya îro de diyar kir ku van her du aborînasan bi lêkolînên xwe, alîkariyeke mezin daye kêmkirina qeyranên aborî û bihêzkirina polîtîkayên aramiyê.
Girîngiya modelên wan pisporan
Modelên ku ji aliyê Hall û Woodford ve hatine bipêşxistin, dibin alîkar ku mirov di demên bipaşketin û mezinbûna aboriyê de guherînan çêtir fehm bikin û di wextê xwe de tedbîran bigirin.
Armanca van lêkolînan ew e ku şiyana hikûmetan a bi rêya polîtîkayên darayî û ya bankên navendî bi rêya polîtîkayên diravî baştir bikin.
Ev model li ser bingeha bandora biryarên kesane, malbatî û tevgerên karsaziyê yên li ser aboriya giştî hatine avakirin.
Serokê Komîteya Xelata Nobelê ya Aboriyê John Hassler da zanîn ku xebata van xelatgiran bingeheke teorîk a xurt dide bankên navendî û hikûmetên cîhanê û wiha lê zêde kir:
"Bi xêra van lêkolînan, siyasetmedar xwedî amûrên bipêşketî ne û em li dijî şokên aborî yên mîna krîzên enerjiyê û guherînên ji nişka ve yên di xerckirina malan de, bêhtir amade bûn."
Xwediyên din ên Xelatên Nobelê hefteya borî hatibûn eşkerekirin
Xelata Nobelê ya Aboriyê ya 2026an xelata Nobelê ya dawî bû ku îsal hate ragihandin.
Xelatgirên di warên bijîşkî, fîzîk, kîmya, wêje û aştiyê de hefteya borî hatibûn ragihandin.
Xelata Nobelê ya Aboriyê ya 2025an ji bo xebatên wan ên li ser mezinbûna aborî û nûjeniya teknolojîk ji Joel Mokyr, Philippe Aghion û Peter Howitt re hatibû dayîn.
Xelatên Nobelê li pênc kategoriyên sereke têne dayîn
Weqfa Nobelê ku li gorî wesiyeta pispor û dahênerê Swêdî Alfred Nobel hatiye damezrandin, ji sala 1901ê û vir ve xelatan dide kes û rêxistinên ku tevkariyên girîng ji bo mirovahiyê kirine.
Xelatgir ji aliyê Akademiya Zanistî ya Keyaniya Swêdê, Akademiya Swêdê, Enstîtuya Karolinska û Komîteya Nobelê ya Norwecî ve têne destnîşankirin.
Xelata Nobelê ya Aboriyê, berevajî xelatên din, sala 1968an bi înisiyatîva Banka Navendî ya Swêdê ji bo bîranîna Alfred Nobel hat damezrandin û cara yekem sala 1969an hate dayîn.
Navê fermî yê xelatê wiha ye "Xelata Banka Swêdê ya Zanistên Aboriyê ji bo Bîranîna Alfred Nobel"
Dabeşkirina xelatan û veşartina navan
Xelatên Nobelê her sal 10ê Kanûna Pêşîn ango di salvegera mirina Alfred Nobel de, bi merasîmekê tên pêşkêşkirin.
Di dîrokê de ji ber şer û pevçûnan hinek salan ev xelat nehatin dayîn.
Her wiha, ji ber pandemiya COVID-19ê jî merasîmên salên 2020 û 2021an wekî her car çênenêbûn.
Li aliyê din, navên namzedên ku ji bo xelatê tên destnîşankirin heta 50 salan bi dizî tên parastin û nayên eşkerekirin.
