Nêrîna Giştî
Ev nivîs balê dikişîne ser krîza îrade û stratejiyê ya di siyaseta Kurdan de û vê rewşê di bin sê mijarên sereke de analîz dike: Yekem, berhevdana veguhastina dîrokî ya ji xeta neteweyî ya salên 1990î ber bi siyaseta îro. Duyem, bandora bipaşveçûna stratejîk a li ser destkeftiyên Rojavayê Kurdistanê û lîderiya herêmê. Sêyem, rola girîng a rewşenbîran a di derbasbûna ji bandora Îmraliyê re ber bi avakirina îradeyeke neteweyî û serbixwe ve.
1. Guherîna Dîrokî: Ji Siyaseta neteweyî ya salên 1990î ber bi paradîgmaya îro ve
Ji bo fêmkirina krîza îro, berhevdana serdema salên 1990î û siyaseta heyî girîng e:
Siyaseta qanûnî ya salên 1990-1994an di serdema HEP û DEPê de xwedî karakterekî zelal ê neteweyî û Kurdistanî bû. Siyasetmedarên wekî Leyla Zana, Hatîp Dîcle, Orhan Dogan, Ahmet Turk û hevalên wan di Parlamentoya Tirkiyeyê de rastiya "Gelê Kurd" û "Kurdistan"ê bi awayekî wêrek anîn ziman. Çalakiya Leyla Zanayê ya di roja sondxwarina 1991ê de ku hevokeke Kurdî xwend, wekî sekneke dîrokî ya nasnameparêz ket dîrokê.
Lê belê di pêvajoya paşê de, bi taybetî di veguhastina ber bi HDP û DEM Partiyê ve, cudahiyeke mezin a îdeolojîk û kesayetî derket holê:
Siyaseta salên 1990î (HEP/DEP): Bingeha xwe rasterast ji nasnameya Kurdan, mafên neteweyî û sembolên Kurdistanî digirt. Kadro û çalakvan zêdetir ji kûrahiya civak û doza Kurdan bûn.
Siyaseta heyî (DEM Partî): Xeta neteweyî bi paş ve kişandiye û di bin navê "Tirkiyeyîbûn" û "Neteweya Demokratîk" de berê xwe daye berjewendiyên îdeolojîk ên çepgir û pergalê.
Kesayetên mîna Orhan Dogan heta dawiya jiyana xwe wekî wijdan û helwesta Kurdistanî man. Lê hevalên wî yên din hêdî hêdî di nav pergala îdeolojîk a Ocalan de rastî guherîna kesayetiyê hatin û ji sekna xwe ya radîkal a salên 1990î dûr ketin.
2. Fenomeniya Mezlûm Ebdî û paşveçûna stratejîk
Di serdemekê de Mezlûm Ebdî li Rojavayê Kurdistanê û di qada navneteweyî de bûbû kesayetekî xwedî karîzma û hevdîtinên wî yên dîplomatîk hêviyeke mezin di nav civakê de çêkiribû. Lê belê hevsengiyên navxwe yên pergala fermanan a ji navendê, rol û bandora wî sînor kir.
Ev senaryo dişibe mînaka Selahattîn Demîrtaş ku dema li lûtkeya siyasetê bû û ketibû pozîsyona reqîbê serokkomariyê, bi rêyên cuda hat pasîfîzekirin û ew sewqî zindanê kirin.
Hêzeke leşkerî ya nêzîkî 140 hezar kesî, kontrola ji sedî 36ê axa Sûriyeyê û çavkaniyên wê yên petrol û gazê derfeteke mezin a dîrokî dabûye destê Rojavayê Kurdistanê. Lê piştî bedêl û şehîdên bê hejmar, ji ber nebûna biryardariya serbixwe û xeletiyên stratejîk, destkeftiyên heyî ketin metirsiyê. Îro rewş gihîştiye astekê ku ji bo mafên bingehîn ên zimanî daxwaz ji rayedarên rejîmê tê kirin û pirsên li ser berdêlên hatine dayîn bêçareserî dimînin.
3. Bêalîkirina bandorên derve û erkê rewşenbîran
Dema behsa siyaseta Ocalan û PKKyê tê kirin, di şûna ku analîz tenê li ser pirtûk an gotinên wî bên rawestandin, divê rastiya mercên girtîgehê û kontrola dewletê were fêmkirin. Mirovekî ku di zindanê de girtî ye xwedî îradeyeke azad nîne, tiştê ku bi navê wî ji Îmraliyê derdikeve, rasterast bi plana stratejîk û berjewendiyên dewletê ve girêdayî ye.
PKK di rewşa heyî de veguheriye saziyeke ku di bin bandora navendên derve de tevdigere. Dewletên dagirker van pêkhateyan ji bo belavkirina bandora xwe ya li her çar parçeyên Kurdistanê bi kar tînin. Di vê rewşê de erkê sereke yê rewşenbîr û elîta Kurd ew e ku bi çavekî rexneyî û akademîk li vê siyaseta paşkoyiyê binêrin, xeta neteweyî ya serbixwe biparêzin û analîzên xwe rasterast li ser siyaseta dewletên dagirker ava bikin.
Encam
Di encamê de, ev nirxandin ne rexneyeke sade ye, belkî redkirina wê îdeolojî û rêbazê ye ku doza Kurdan ji pênaseya wê ya neteweyî û Kurdistanî dûr dixe. Siyaseta ku îradeya xwe teslîmî dîrektîfên derve kiribe, nikare bibe hilgirê armanca azadiya civakê û neteweyî. Bingeha pêşketinê ew e ku civak û elîta Kurd karibin analîz, nêrîn û baweriyên xwe di atmosfereke azad, rexneyî û demokratîk de bînin ziman û xeta serbixwe ya neteweyî wekî pîvana sereke biparêzin.
