Hewlêr (Rûdaw) - Serokê Amerîkayê Donald Trump dê 24ê Îlonê li Koşka Spî mazûvaniya Serokê Çînê Xi Jinping bike.
Donald Trump dema ku ji Îrlandayê vedigeriya li balafira "Air Force One" bi rojnamegeran re axivî.
Trump li şûna ku zimanekî tund li hemberî Pekînê bi kar bîne, bal kişand ser têkiliyên xwe yên baş ên bi Xi Jinping re.
Serokê Amerîkayê her wiha diyar kir ku ew bawer dike serokê Çînê bi awayekî maqûl tevdigere û ew dê di civînê de hema hema derbarê hemû mijaran gotûbêj bikin.
Li gorî raporeke The Wall Street Journalê (WSJ) ku xwe dispêre rayedarên Amerîkayê, Îranê hem berî êrişa bi mûşekan a 17ê Tîrmehê û hem jî piştî wê wêneyên satelîtê yên bi kalîteya bilind ên Binkeya Hewayî ya Muwefeq Sertiyê ya li Urdunê ji rayedarên Çînî bi dest xistine.
Lûtkeya bilind a her du aliyan
Ev lûtkeya ku wekî 24ê Îlonê hatiye plankirin, ji bo Trump ji aliyê siyasî û aborî ve qonaxeke krîtîk e.
Trump dixwaze beriya hilbijartinên Çiriya Paşîn çîroka serkeftineke aborî pêşkêş bike.
Li gorî çavkaniyên ku bi Reutersê re axivîne, Pekîn amadekariyan dike ku li gel Xi şandeyeke mezin a karsazan bişîne Washingtonê.
Ev pêngav wekî nîşaneke zelal a daxwaza Pekînê ya ji bo parastin û domandina pêwendiyên bazirganî û veberhênanê yên di navbera her du welatan de tê şîrovekirin.
Mijarên sereke yên lûtkeyê
Mijara sereke ya yekem ku her du welat dê di vê civîna krîtîk de balê bikişînin ser, pêşbaziya li ser hişê çêkirî ye.
Her du alî ji bo bidestxistina kontrola vê teknolojiyê di pêşbaziyeke dijwar de ne.
Tevî gelek hişyariyên derbarê xeterên hişê çêkirî yên ji bo mirovahiyê, ji ber ku her du alî jî ditirsin li pey hev bimînin ne pêkan e ku Washington û Pekîn li ser hêdîkirina bipêşveçûna wê bigihîjin xaleke hevpar.
Mijareke din a hestyar, potansiyela şerê bi Îranê re û aloziyên herêmê ye.
Pêwendiyên Çînê yên bi Îranê re û hewldanên Pekînê yên ji bo derbaskirina cezayên aborî yên Amerîkayê dê di rojevê de bin.
Tevî raporên ku dibêjin Çînê ji bo hêsankirina êrişên li dijî hêzên Amerîkayê agahiyên îstixbaratî dane Îranê, Trump zêde li ser mijarê nesekinî û got, "Em jî wan bi sîxuriyê dişopînin."
Di warê aborî de şerê bazirganiyê di rêza pêşîn de ye.
Du aboriyên herî mezin ên cîhanê li rêyan digerin da ku zererên ku ji ber bacên giran ên li ser kel û pelên hevdû li aboriyên wan ketine, kêm bikin.
Di dawiyê de mijara Taywanê wekî xala nakokiyê ya herî girîng û hestyar li ser maseyê dimîne.
Her çend Taywan wekî navendeke cîhanî ya hilberîna çîpên elektronîk tê nasîn jî, Çîn vê giravê wekî axa xwe dibîne.
Çima hêvî kêm in?
Pispor bawer dikin ku ev civîn dê encamên erênî an guhertinên girîng bi xwe re neyne û armanca wê tenê parastina rewşa aram a niha be.
Pisporê Enstîtuya Brookingsê Jonathan Tzin ji AFPyê re got:
"Ez ji vê civînê ti encama girîng hêvî nakim, di gelek waran de ev tenê dubarekirina serdana Trump a ji bo Pekînê ya çar meh berê ye."
Alîkarê berê yê Wezîrê Karên Derve yê Amerîkayê Kurt Campbell ev civîn wiha pênase kir:
"Ev bêhtir şanoyeke siyasî ye ji bo raya giştî, ne lûtkeyeke rastîn."
Pêngava din a diplomasiyê
Tê pêşbînîkirin ku encama vê civîna krîtîk dê tenê li ser lihevkirineke ji bo lidarxistina civînên din ên paşerojê bimîne.
Di vê çarçoveyê de lûtkeya APECê ya ku dê di Çiriya Paşîn de li Çînê were lidarxistin û her wiha vexwendina Trump a ji bo Serokê Çînê di Kanûna Pêşîn de beşdarî lûtkeya G20ê bibe wekî pêngavên din hatine plankirin.
