Hewlêr (Rûdaw) - Berpirsekî pilebilind ê Wezareta Xezîneyê ya Amerîkayê di gerekê ber bi Rojhilata Navîn û Ewropayê ve de hişyariyek da hevparên bazirganiyê yên Tehranê û got, "Hûn dê yan bi Îranê re yan jî bi Washingtonê re dan û standinan bikin."
Ev siyaseta tund a Amerîkayê di demeke kurt de bû sedema rawestandina geştên asmanî yên girîng û rawestandina çalakiyên bankên herî mezin ên Îranê yên li Tirkiye, Îmarat û welatên herêmê.
Jonathan Burke ku berê di Citibanka li Londonê de birêvebir bû û niha li Wezareta Xezîneyê ya Amerîkayê Alîkarê Wezîr ê Kar û Barên Fînansekirina Terorê ye, pêşengiya vê pêngavê kir.
Burke da zanîn ku hevpeymanên Amerîkayê peyama wan bi temamî û bi cidiyet wergirtiye.
Parêzerê Brîtanî Nigel Kushnerê ku di warê cezayên li ser Îranê de şêwirmendiya yasayî ya şirketan dike got:
"Amerîkayê di nava çend hefteyan de li gorî wan pêngavên demdirêj ên ku ji sala 2010an ve dabû destpêkirin bêhtir destkeftî û bandor bi dest xistin."
Kûrbûna aloziyan
Serokkomarê Îranê Mesûd Pizîşkiyan roja çarşemê di axaftina xwe ya li Civata Giştî ya Neteweyên Yekbûyî de mikur hat ku cezayan zerer dane lê diyar kir ku gelê wî li ber xwe dide û got:
"Xweragiriya gelê Îranê ya li hemberî cezayan tenê dê zêdetir bibe, em ti carî serî natewînin."
Tevî cezayên piştî 1979an jî Tehranê karibû pêwendiyên xwe yên bazirganî û asmanî yên sereke yên bi cîranên xwe re biparêze.
Lê şerê îsal û êrişên Îranê yên li ser binesaziya enerjiyê ya welatên wekî Îmaratê, tevgerên Artêşa Pasdaran ên li Tengava Hurmizê û êrişên Hûsiyan ên li ser keştîvanî û binesaziya petrolê ya Siûdiyê, welatên Kendavê ji Tehranê dûr xistin û rê ji bo serkeftina zextên Amerîkayê xweş kir.
Burke li ser vê yekê da zanîn:
"Îran ev 50 sal in pirsgirêkek e, em gihîştin lûtkeya bêzariyê ku em li hemberî vê pirsgirêkê bisekinin."
Ji Umanê ber bi Îmarat û Tirkiyeyê ve
Geşta vî berpirsê Wezareta Xezîneyê ji Umanê dest pê kir ku di navbeynkariya di navbera Tehran û Rojava de xwedî dîrokeke dirêj e.
Armanca sereke geştên şirketa Mahan Airê bû ku şirketek e nêzîkî Artêşa Pasdaran e û Rojava wê bi veguhastina çek û leşkeran tohmetbar dike.
Burke diyar kir ku di dema pêwendiyên telefonî yên bi berpirsên Umanê re de bi rêya sepana Flightradarê geştên asmanî yên Mahan Airê nîşanî berpirsên Umanê dane.
Di hefteyekê de, Masqatê hemû geştên Mahan Airê û pişt re jî hemû geştên xetên asmanî yên Îranê qedexe kirin.
Li Îmaratê, Burke qala pêngavên dawî yên welatê xwe yên li dijî şaxeke bankeke Misirê kir ku dan û standin bi Îranê re dikir.
Li pey vê yekê rayedarên Îmaratê qedexe danî ser şaxa Banka Niştimanî ya Îranê (Bank Mîllî) ya li welatê xwe ku nikaribe ti dan û standinan bi Tehranê re bike.
Navbeynkarê darayî yê berê yê Îranê Mistefa Pakzad li ser vê yekê got, "Ev pêngav li şahdemara bazirganiya derve ya Îranê dixe."
Her wiha Îmaratê hemû geştên xetên asmanî yên Îranê yên ber bi welatê xwe ve rawestandin.
Tirkiyeyê jî geştên Mahan Airê betal kirin û destûra Banka Mîllî ya Îranê ya li welatê xwe betal kir ku rêya sereke ya dan û standinên bazirganiyê yên navbera her du welatan bû.
Bi giştî Wezareta Xezîneyê ya Amerîkayê bi zêdetirî 50 welatan re civiya û welatên wekî Azerbeycan û Gurcistanê jî deriyên xwe li ber balafirên Îranê girtin.
Ewropa û rêyên din ên Îranê
Jonathan Burke geşta xwe li Brîtanyayê bi dawî kir. Londonê ragihand ku ew betalkirina cezayan ji bo bankên Îranê nû nake, ev jî tê wateya girtina şaxa Bank Mîllî ya li Londonê ku meha bê destûra wê bi dawî dibe.
Li gel vê yekê jî hîn çend deriyên teng li ber Îranê mane. Balafirên xeta Mahan Airê geştên xwe yên ber bi Çîn û Rûsyayê ve didomînin ku du hevparên bazirganiyê yên herî mezin ên Tehranê ne.
Burke ragihand ku pirsa dan û standinên Çîn û Rûsyayê yên bi Îranê re beşek ji dan û standinên berfireh ên siyasî yên Koşka Spî yên li gel wan her du welatan e.
