Hewlêr (Rûdaw) - Piştî teqînên li pey hev ên li Caracasê, birêvebiriya Amerîkayê piştrast kir ku êrişa asmanî bi fermana Serok Donald Trump hatiye kirin.
Trump li ser hesabê xwe yê Truth Socialê eşkere kir ku Serokê Venezuelayê Nicolas Maduro û hevjîna wî hatine girtin û ji welat hatine derxistin.
Wezîrê Parastinê yê Venezuelayê Vladimir Padrino Lopez di peyameke vîdeoyî de ragihand ku welatê wî dê li dijî hebûna leşkerî ya biyanî li ber xwe bide.
Ev krîza ku veguherî pevçûneke eşkere, karvedanên tund ên serkirdeyên cîhanê li pey xwe anîn.
Kuba: Ev terora dewletê ye
Serokê Kubayê Miguel Diaz-Canel êrişa Amerîkayê wekî "çalakiyeke leşkerî ya krîmînal" û "terora dewletê" bi nav kir.
Diaz-Canel li ser hesabê xwe yê Xê nivîsand ku Washingtonê "ne tenê gelê Venezuelayê lê bi giştî parzemîna Amerîkayê kiriye hedef."
Miguel Diaz-Canel daxuyaniya xwe bi gotina "Ya welat ya mirin" bi dawî kir.
Kolombiya: Desttêwerdana mêtingeriya nû
Serokkomarê Kolombiyayê Gustavo Petro êriş wekî "desttêwerdana mêtingeriya nû" pênase kir û bangî Neteweyên Yekbûyî û Rêxistina Dewletên Amerîkayê (OAS) kir ku bi lez bicivin.
Petro teqez kir ku ew li dijî her cure operasyonên leşkerî yên yekalî ne ku jiyana sivîlan dixe metirsiyê.
Şîlî daxwaza çareseriya aştiyane kir
Serokkomarê Şîlî Gabriel Boric diyar kir ku ew êrişê bi fikar dişopînin û şermezar dikin.
Boric daxwaz kir ku ji bo vê krîza giran çareseriyeke aştiyane were dîtin û teqezî li ser parastina hiqûqa navneteweyî kir.
Brezîlya: Xeteke nayê qebûlkirin
Serokkomarê Brezîlyayê Luiz Inacio Lula da Silva êrişa li ser welatê cîran û revandina Maduro şermezar kir û got ev "xeteke nayê qebûlkirin" e. Lula diyar kir ku ev kiryar binpêkirina serweriya Venezuelayê ye û ji bo civaka navneteweyî mînakeke gelekî metirsîdar e.
Arjentînê êriş pîroz kir
Berevajî welatên din, Serokê Arjentînê Javier Milei êrişa Amerîkayê û girtina Maduro pîroz kir. Milei li ser hesabê xwe yê Xê nivîsand: "Azadî bi pêş dikeve. Bijî azadî." Milei demên dawî wekî yek ji hevalbendên herî nêzîk ên Trump li Amerîkaya Latîn tê naskirin.
Îran û Rûsya: Binpêkirina serweriyê ye
Wezareta Karên Derve ya Îranê êriş wekî binpêkirina eşkere ya serweriya Venezuelayê û li dijî hiqûqa navneteweyî bi nav kir û şermezar kir.
Rûsyayê jî operasyon wekî "çalakiya êrişkariya çekdarî" pênase kir û diyar kir ku hincetên Amerîkayê ne rewa ne.
Ewropa rewşê dişopîne
Welatên Ewropayê yên wekî Spanya, Almanya û Îtalyayê ragihandin ku ew bipêşketinan bi fikar dişopînin û daxwaza kêmkirina tundiyê û rêzgirtina li hiqûqa navneteweyî kir.
Nûnera Bilind a Yekîtiya Ewropayê Kaja Kallasê diyar kir ku Maduro ne rewa ye lê divê di her şertî de rêz li Peymana Neteweyên Yekbûyî were girtin.
Senatorên Demokrat bertek nîşan da
Li Amerîkayê hinek senatorên Partiya Demokrat jî êriş rexne kir. Senator Brian Schatz got, "Li Venezuelayê berjewendiyên me yên neteweyî yên ku şer rewa bikin nînin.
Divabû me êdî fêm bikira ku em nekevin serpêhatiyên bêaqil."
Senator Ruben Gallego jî got,"Ev şer neyasayî ye, şerm e ku em di nava salekê de ji polîstiya cîhanê veguherîn zordestiya cîhanê."
Çîn: 'Em şok bûne, bi tundî şermezar dikin'
Wezareta Karên Derve ya Çînê bikaranîna hêzê ya Amerîkayê ya li dijî Venezuela û serokê wê wekî "şokker" bi nav kir.
Di daxuyaniyeke taybet de ku ji bo Nûnerê Rûdawê yê Pekînê Mehdî Ferec hatiye dayîn, Wezareta Karên Derve ya Çînê wiha got:
"Aliyê Çînê li hemberî rûdanan şok bûye. Em bikaranîna hêza leşkerî ya Amerîkayê ya li dijî dewleteke xwedî serwerî û serokê wê bi tundî şermezar dikin.
Ev kiryarên hegemonxwaz ên Amerîkayê hiqûqa navneteweyî û serweriya Venezuelayê bi giranî bin pê dikin.
Ev rewş di heman demê de aştî û ewlehiya Amerîkaya Latîn û herêma Karîbê dixe metirsiyê."
Çînê her wiha destnîşan kir ku ew li dijî van gavan radiwestin û bangî Amerîkayê kir ku dawî li binpêkirina serwerî û ewlehiya welatên din bîne.