شارەزایەکی ئابووری و بانکی: مالیکی ببێتەوە سەرۆکوەزیرانی عێراق، ئەگەر هەیە دۆلار هەموو نرخێک ببینێت

 

 

ئەمڕۆ شەممە، 100 دۆلار بەرامبەر بە 152 هەزار و 800 دینارە. نرخی کڕینیشی 152 هەزار و 400 دینارە. 

 

د. کامەران قادر، شارەزای ئابووری و بانکی ئاماژە بەوە دەکات، هەر کاتێک جیاوازی نێوان نرخی کڕین و فرۆشتنی دۆلار زیاد بوو، ئەوە نیشانەی ناجێگیرییەکی تووندە.

 

بە گوتەی ئەو شارەزایە، یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی دابەزینی نرخی دینار، ئەو سیستمە نوێیەیە کە ئەمریکا بۆ چاودێریی بازرگانیی عێراق دایناوە، بە جۆرێک ئێستا بازرگانان ناتوانن وەک جاران تەنیا پارە بنێرنە دەرەوە، بەڵکو دەبێت بە کرداری کاڵا بهێننە نێو عێراق و بیسەلمێنن. 

 

د. کامەران قادر دەڵێ، ئەمەش وایکردووە "بازرگانیی سێکوچکە" کە جۆرێک بوو لە سپیکردنەوە یان ناردنەدەرەوەی نایاسایی دۆلار، تاوەکو رادەیەکی زۆر نەمێنێت، ئەوەش جۆرێک لە گوشار و سنووردارکردنی بۆ بازرگانان دروستکردووە کە ناچاریان دەکات روو لە بازاڕی رەش بکەن.

 

لەبارەی کاریگەریی بەربژێرکردنەوەی نووری مالیکی بۆ پۆستی سەرۆکوەزیرانی عێراق، د. کامەران قادر دەڵێ: "ئەمە پرسێکی هەستیارە و راستەوخۆ پەیوەندی بە بازاڕەوە هەیە. ئەمریکا بە روونی دژایەتی مالیکی دەکات و هۆشداری داوە کە ئەگەر بگەڕێتەوە سەر کار، گەمارۆ دەخاتە سەر بانکی ناوەندی و کۆمپانیای سۆمۆ."

 

عێراق نزیکەی 100 ملیار دۆلار یەدەگی هەیە، کە بەشێکی بە قەواڵەکانی گەنجینەی ئەمریکا، بەشێکی بە زێڕ و بەشێکیشی بە دراوی نەختینەییە، لەنێویشیاندا دۆلار.

 

د. کامەران دەڵێت، "ئەگەر ئەمریکا کاردانەوەی تووندی هەبێت و سزای بانکی ناوەندی بدات، ئەو پارەیە هەمووی بلۆک دەکرێ. هەرچەندە ئەمە لەم قۆناخەدا کەمێک زەحمەتە، بەڵام ئەگەر رووبدات، دۆلار لە ناوخۆی عێراقدا نامێنێت و نرخەکەی هەموو ژمارەیەک دەبینێت."

 

ئەو شارەزا ئابوورییە باس لە هۆکارە جیهانییەکانیش دەکات کە کاریگەرییان لەسەر دینار دەبێت و دەڵێت، بازاڕی عێراق چاوەڕێی ئەنجامی گفتوگۆکانی ئەمریکا و ئێران دەکات. لە لایەکی دیکەوە، مەترسیی داخستنی گەرووی هورمز سێبەرێکی چڕی لەسەر نرخی نەوت و ئابووریی عێراق داناوە.

 

یەکێک لە مەترسییەکانی ئەگەری هێرشکردنەسەر، داخستنی گەرووی هورمزە لە لایەن ئێرانەوە وەک کاردانەوە. رێڕۆ ئاوییەکە رۆژانە نزیکەی 20 ملیۆن بەرمیل نەوتی جیهانی پێدا تێپەڕدەبێت کە دەکاتە 20%ی نەوتی جیهان، ئەوەش بازاڕی نەوت دەشڵەژێنێت و نرخەکەی بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزدەکاتەوە.

 

بەرزبوونەوە و دابەزینی نرخی نەوت کاریگەریی گەورەی لەسەر نرخی دینار بەرامبەر دۆلار لە عێراق دەبێت، بەو پێیەی عێراق هێشتا پشت بە نەوت دەبەستێت وەک سەرچاوەی سەرەکیی داهات.

 

د. کامەران دەڵێت، "ئەگەر گەرووی هورمز تەنانەت بۆ 10 رۆژیش دابخرێت، عێراق زەرەرمەندی یەکەم دەبێت. هەرچەندە نرخی نەوت بەرز دەبێتەوە، بەڵام عێراق ناتوانێت نەوتەکەی بفرۆشێت، چونکە رێگەی هەناردەی لەوێوەیە."

 

دەشڵێت، دوای کردنەوەی رێڕۆ ئاوییەکەش، نرخ دادەبەزێتەوە و عێراق دەبێت بە هەرزان نەوتەکەی بفرۆشێت، "ئەمە مەترسییەکی گەورەیە بۆ سەر ئەو وڵاتەی 95%ی داهاتی بە نەوتە."

 

ئەو شارەزایە گوتیشی، باشترە هاووڵاتییان تا دەکرێ بە دۆلار پارەکەیان هەڵبگرن؛ پێشیوایە ئەگەر 100 دۆلار لە ئاستی 152 هەزار دیناریشەوە بێتە 146 هەزار، هێشتا مانای زەرەرکردن نییە، چونکە وەک ئەو دەڵێت، دابەزینی نرخی دۆلار سنووردارە 100 دۆلار نایەتە 120 بۆ 130 هەزار دینار، بەڵام بەرزبوونەوەی بەردەوام ئەگەرێکی کراوەیە و ئەگەر هەر هەڵەیەکی سیاسی رووبدات، نرخەکەی بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو هەڵدەکشێت."