گرنگیی گازی كوردستان بۆ بازاڕەكانی جیهان
هێرش دۆسكی
هەرێمێكی بچووكی وەك كوردستان خاوەنی 100 تریلیۆن پێ سێجا یەدەگی گازی سروشتییە، چاوەڕوان دەكرێت ئەم یەدەگە بگاتە 200 تریلیۆن. بەپێی راپۆرتێكی وەزارەتی سامانە سروشتییەكان، هەرێمی كوردستان 3%ی یەدەگی گازی سروشتی هەموو جیهان پێكدێنێ.
ئەم بابەتە باسی هەرە گرنگی ناو كۆنفرانسی نەوت و گازی هەرێمی كوردستان بوو كە لە نێوان 16 بۆ 18ی ئەم مانگە لە لەندەن بەڕێوەچوو. نوێنەرانی حكومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ نوێنەرانی هەندێك لە وڵاتانی ئەوروپا و ژمارەیەكی بەرچاوی كۆمپانیاكانی بواری نەوت و گاز، گەرمترین دیبەیتیان سازكرد بۆ كاراكردنی ئەو سامانەی هەرێمی كوردستان و گەیاندنی بە بازاڕەكانی جیهان.
ئەمە لەوانەیە بەهۆی كاریگەریی ئەو شەڕە ساردە بێت كە لە نێوان ئەوروپا و رووسیا لەسەر ناوچەی كریمیای رۆژهەڵاتی ئۆكراینا لە سەرەتای ساڵی 2014 دەستیپێكرد. هەڕەشەكانی رووسیا لەسەر كەمكردنەوەی هەناردەكردنی گازی سروشتی بۆ بازاڕەكانی ئەوروپا، وای لەو وڵاتانە كرد كە هەوڵەكانیان چڕتر بكەنەوە بۆئەوەی كەمتر پشت بە بازاڕی رووسیا ببەستن. بەپێی ئامارەكان رووسیا 24%ی خواستی گازی سروشتی 28 ئەندامی یەكێتی ئەوروپا دابین دەكات.
ئەوروپا، لە دوای بازاڕی گازی سروشتیی رووسیا، چاوی لەسەر ئەو وڵاتانەیە كە دەوڵەمەندن بە سەرچاوەی وزە. بەڵام بە دڵنیاییەوە ئەم وڵاتانە لە دوای بازاڕێكی سەقامگیر دەگەڕێن. بەپێی ئاماژەكانی ناو كۆنفرانسەكەش، هەرێمی كوردستان بە یەكێك لە ئارامترین و سەقامگیرترین بازاڕەكان دادەنرێ لەسەر ئاستی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
چونكە، جگە لەوەی پێشڕەوییەكانی دەوڵەتی بەناو ئیسلامی ناسراو بە داعش بووەتە هەڕەشە بۆ سەر ئەمن و ئاسایشی عێراق و هەرێمی كوردستان، بەڵام عێراق بەراورد لەگەڵ هەرێمی كوردستان بە خراپترین كاودانی سیاسی و ئابووریی خۆیدا گوزەر دەكات. بۆنموونە جگە لەوەی كوردستان كێشەی مەزهەبیی نییە، بە یەكێك لەو ناوچانەش ناسراوە كە هەموو رەنگ و نەتەوەیەك بە ئازادی كار دەكەن و دەژین.
چاوەڕوان ناكرێت كێشەی مەزهەبی لە عێراق لە ماوەیەكی كورتدا چارەسەر بكرێت. بەڵام هەرێمی كوردستان حكومەت و پەرلەمانی خۆی هەیە و كێشەی بەڕێوەبردنی حوكمڕانیی نییە. لە هەمووی گرنگتر هەرێمی كوردستان كێشەی پەرتەوازەیی هێزە چەكدارەكانی نییە كە پێشمەرگاكانی وەكو قارەمان بەرگری لە خاكی خۆیان دەكەن و وڵاتی خۆیان خۆشدەوێ. ئەمەش بووەتە مایەی پاراستنی ئەو ئارامیەی كە چەند ساڵێكە هەرێمی كوردستان بەخۆیەوە دەبینێ.
بە دڵنیاییەوە، ئارامی و سەقامگیریی هەرێمی كوردستان بەراورد بە ناوچەكانی دیكەی عێراق و هەندێك وڵاتانی ناوچەكە، فاكتەری هەرە سەرەكییە كە سامانی نەوت و گازی لە ریزی هەرە پێشەوەی خواستی بازاڕەكانی ئەوروپا و جیهاندا بێت.
لەلایەكی دیكەوە، كەمیی تێچوون و ئاسانیی دەرهێنانی گاز لەڕووی جیۆلۆجییەوە لە كوردستان جێی سەرنجی وەبەهێنەر و وڵاتانی هاوردەكاری گازی سروشتین. هەروەها سروشتی جوگرافیی هەرێمی كوردستان فاكتەرێكی هەرە سەرەكییە كە بازاڕی كوردستان جیا دەكاتەوە لە بازاڕەكانی گازی سروشتی وەك قەتەر و وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا و دەتوانرێت بەرهەمە سروشتییەكانی هەرێمی كوردستان بە نرخێكی گونجاوتر بگەیێنرێتە بازاڕەكانی ئەوروپا.
بەڕای من، ئەگەر بازاڕی گازی سروشتی هەرێمی كوردستان نەتوانێت ببێتە بەدیلی رووسیا بۆ هەموو رۆژئاوا، بەڵام دەتوانێت بە رادەیەكی كاریگەر جێی خۆی لەناو بازاڕەكانی ئەوروپا و جیهاندا بكاتەوە. ئەوەش دەتوانرێت لەڕێی توركیاوە دەستپێبكرێت. چونكە توركیا زیاتر لە هەر وڵاتێك چاوی لە بازاڕی گازی كوردستانە بۆ پەرەپێدانی ئابووریی خۆی. هەروەها لەڕێی توركیاوە ئەم سامانە بگاتە بازاڕەكانی ئەوروپا.
بەڵام ئەم پلانە پێویستی بە میكانیزم و سیاسەتێكی ئابووریی تۆكمە هەیە، ئەمەش بە دڵنیاییەوە ئەركی حكومەتی هەرێمی كوردستانە كە بتوانێت بە سیاسەتێكی ژیرانە بەرژەوەندییەكانی خۆی لەگەڵ توركیا باشتر گرێبدات بۆ ئەكتیڤكردن و بە بازاڕكردنی گازی سروشتی هەرێمی كوردستان، نەك تەنیا لە توركیا بەڵكو گەیاندنی بە بازاڕەكانی ئەوروپای تینووی سەرچاوەكانی گازی سروشتی.