ئەندامێکی مەکتەبی سیاسیی حیزبی دەعوە: مووچە و بژێویی خەڵک لە هەرێمی کوردستان هێڵی سوورە

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا،  ئەندامی مەکتەبی سیاسیی حیزبی دەعوە لە بەرنامەی (رووداوی ئەمڕۆ) باسی لە کێشەی مووچە و بودجە لەنێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی ناوەندی دەکات و دەڵێت: "ئێمە هیچکات لەگەڵ بڕینی مووچە و قووتی ژیانی خەڵکی هەرێمی کوردستان نین، بەڵام بەردەوام داوامان لە هەرێمی کوردستان کردووە هاوشێوەی حکومەتی ئیتیحادی پابەندییەکانی خۆی جێبەجێ بکات وەکو ئەوەی لە رێککەوتنەکان هاتووە تاوەکو بتوانین داکۆکییان لێبکەین و ناردنی مووچە بۆ هەرێمی کوردستان بەردەوام بێت.

 

بە گوتەی فەرەجوڵڵا، بەرپرسانی حیزبی دەعوە پاڵپشتی هەڵوێستی حکومەتی عێراق دەکەن بۆ خۆبەدوور گرتن لە شەڕی غەززە و لوبنان و دەڵێت: هەڵوێستەکە روون و دیارە و سیستمی سیاسیی عێراق بەلای ئێمەوە هێڵی سوورە و نامانەوێت زیانی بەربکەوێت.

 

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: سەرەتا لەبارەی حیزبە مێژووییەکان، باس لە مێژوو بکەین پێش ساڵی 2003، حیزبە مێژووییەکان بە پەنجەکانی دەست دەژمێردران حیزبی دەعوە هەبوو، هاوکات پارتی دیموکراتی کوردستان، حیزبی شیوعی و دوو سێ حیزبی دیکە و زیاتر نا، ئەمە واتای ئەوەیە مێژووی ئەو حیزبانە وای کردووە بەرپرسەکانیان بە شێوەیەکی باشتر ئاوێتە بن و مامەڵە بکەن لەگەڵ رووداوەکان و لەگەڵ ئەوانی دیکە، لەگەڵ نەیار و هاوپەیمانەکانیان لە هەمان کاتدا، ئەگەر باس لە پەیوەندی حیزبی دەعوە لەگەڵ برایانی کورد و حیزبە کوردییەکان بکەین پەیوەندییەکی مێژووییە، پەیوەندییەکی دوورودرێژە، لە رۆژانی ئۆپۆزیسیۆندا کە پێکەوە دژی سیستمی پێشوو دەجەنگاین بارەگاکانمان لە کوردستان بوو، لە زۆنگاوەکانی باشوور دەجەنگاین، هاوکات بارەگامان لە ناوچەکانی کوردستان هەبوو، هاوئاهەنگیمان دەکرد لەگەڵ برایانمان لە پارتی دیموکراتی کوردستان و هاوکات ئەو حیزبانەی دیکە کە مامەڵەمان لەگەڵ دەکردن لە ناوچەکانی دیکە، ئەم پەیوەندییە یان ئەم مێژووە دەرخەری ئەوەیە کە پەیوەندی ئێمە و برایانی کورد پەیوەندییەکی برایانەیە و زیاترە لەوەی کە تەنیا پەیوەندییەکی سیاسیی بێت، هەربۆیە ئێستا ببینە برایان لە هەردوو حیزب پەیوەندییەکی مێژوویی و تایبەتمان هەیە بۆ نموونە بەرێز مالیکی لەگەڵ بەڕێز مەسعود بارزانی، لەگەڵ مام جەلال خودا لێی خۆشبێت و لەگەڵ لایەنەکانی دیکەش، پەیوەندییەکی تایبەت دەیانبەستێتەوە نەک بە تەنیا پەیوەندی و تێکۆشان لە دەوڵەت، یان لە حکومەت، ئەم پەیوەندییە برایانە تایبەتە کە تێکهەڵکێشە بە شۆڕش و خۆبەختکردن بە ئازار و نەهامەتی رابردوو رەنگدانەوەی ئەرێنی هەبووە بۆ کارکردن لە قۆناخی نوێ دوای رووخانی رژێم، هەربۆیە توانییان بنەماکانی دەوڵەت بونیاد بنێینەوە، بەڵێ لە هەندێک وردەکاریدا جیاوازیمان هەیە بەڵام ئێستا باس لە دەوڵەتێک دەکەین لە پایەکانی چەسپاون یان نا بە دڵنیایی ئەوە بابەتی گفتوگۆیەکی درێژە، بەڵام پایە سەرەکییەکانی ئەم دەوڵەتە نوێیە و پرۆسەی سیاسیی نوێ لە ئاستێکی باشدایە و شانازی پێوەدەکەین لەگەڵ بوونی تێبینی زۆر لەبارەیەوە ئەوە بەرهەمی هاوئاهەنگییە هاوئاهەنگی نێوان ئەو برایانەی پێکەوە خەبات و شۆڕشیان دەکرد و ئەمڕۆ ئەم بنەمایەیان داڕشتووە و زۆر پاڵنەر هەن کە بەردەوام بن.

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: سروشتی کارکردن لە دامەزراوەکانی دەوڵەت پێویستە جیاوازیمان هەبێت، پێویستە روانینێکی دیکە هەبێت جگە لە تێڕوانینی تۆ، لەلایەکی دیکەوە رەنگە ناکۆکیمان هەبێت، بەڵام ئەگەر لێم بپرسیت ئایا ئەو ناکۆکییانە گەیشتوونەتە خوانەخواستە قۆناخی دوژمنداریی، یان ململانێیەک کە چارەسەری نەبێت نەخێر، من هیچ رۆژێک لە رۆژان وا هەستم نەکردووە کە ناکۆکی نێوانمان گەیشتبێتە قۆناخی ململانێ، یان دوژمنایەتی، لە سەختترین کاتەکان و کاتێک ناکۆکییەکان تووند دەبوونەوە تەلەفۆنێک لەنێوان هەردوو سەرۆک یان هەردوو برا کێشەکە چارەسەر دەکەن، شاندێک لێرە و شاندێک لەوێ کێشەکە چارەسەر دەکات، لە کۆتاییدا کێشەی بەردەواممان نەبووە لەنێوان حیزبی دەعوە و پارتی دیموکراتی کوردستان و حیزبەکانی دیکەی گۆڕەپانی کوردی، ئەم بابەتە پێموایە ئێستا باشتر بووە لەگەڵ ئەوەی بەڕێز مالیکی لە دەسەڵاتدا نییە و سەرۆکوەزیران نییە یان وەزیرێک، بەڵام ئەو سەرکردەیەکی سیاسییە و کاریگەریی هەیە لەسەر دۆخی سیاسی عێراق ئێستا رۆڵی سەرەکی دەبینێت لە نزیککردنەوەی تێڕوانینەکان، بەتایبەت لەنێوان کورد و حکومەت، لەنێوان کورد و لایەنەکانی دیکە لە بەغدا من ئامادەبووم لە دیدارەکان لەگەڵ ئەو شاندانەی کورد کە دەهاتنە بەغدا لەلایەن سەرۆک مەسعود بارزانی، ئامادە دەبووم لەگەڵ بەڕێز مالیکی ئاستی گفتوگۆکانم دەزانی و بە چاوی خۆم دەمبینی برایانی کورد بە دیدگایەکی روون و دیاریکراو هاتبوون، هاوکات بەڕێز مالیکی دیگایەکی روون و دیاریکراوی هەبوو، دەمزانی کە بابەتەکان چارەسەر دەبن بەوشێوەیە دوای رۆڵ بینینی بەڕێز مالیکی.

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: دەتوانین بڵێین هاوئاهەنگی هاوبەشمان هەیە لە زۆر لە بابەتەکان، لە زۆر لەو بابەتانەی روانینی جیاواز لەبارەیان هەیە، ئەو هاوئاهەنگییەی کە تۆ ناوت لێنا، بەڵام من دەتوانم بڵێم لێکتێگەیشتنێکی باڵامان هەیە لەسەر زۆر ئاست لەو بابەتانەی گرنگن بۆ گۆڕەپانی سیاسی، لە لایەکی دیکەوە ئێمە نەمانبینیوە کێشەکان چارەسەر بن لە هەندێک ناوچە بەبێ ئەو هاوئاهەنگییە یان ئەو لێکتێگەیشتنە لەنێوان هەردوولا.

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: بەڵێ، لێکتێگەیشتن و بیروڕا گۆڕینەوە هەیە لە بەرزترین ئاست، من چاودێری ئەو دۆسێیە دەکەم و وردەکاریی زۆر دەزانم لەبارەی، لە هەموو بابەتە پەیوەندیدارەکانی سیاسی و ئابووری و تەنانەت ئەو بابەتانەی پەیوەندی بە ناوچەکە هەیە، گفتوگۆ و لێکتێگەیشتن هەیە لەنێوان هەردوو حیزب و سەرکردایەتی هەردوولا.

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: حکومەتەکەی بەڕێز محەممەد شیاع سوودانی حکومەتێکی هاوبەشییە، هەموو لایەنەکانی عێراق چوونەتە ناوی جگە لە لایەنێکی دیاریکراو کە بەشێوەیەکی دیاریکراو دوورکەوتەوە، بەڵام هەموو لایەنەکانی دیکە بەشداربوون لەو حکومەتە، دامەزراندن یان پێکهێنانی حکومەتەکە بە رەزامەندی هەموو لایەنەکان بووە لە بەغدا بووبێت یان لە هەرێمی کوردستان، ئەوەی ئێستا حکومەت دەیکات باشە لەسەر ئاستی خزمەتگوزاریی و لەسەر ئاستی بونیادنان و لەسەر ئاستی هەندێک لەو هەڵوێستانەی کە پێوەندیدارن بە عێراق لە بابەتە جیاوازەکان، لە بابەتی فەڵەستین و لوبنان و ئەو بابەتانەی کە ناکۆکییان لەسەر نییە، لەلایەکی دیکەوە ئەرکی ئێمەیە لەرووی سیاسییەوە پاڵپشتی ئەو حکومەتە بکەین، خواستێکی دیاریکراو نییە لەلایەن حیزبی دەعوە بۆ خوانەکردە لاوازکردنی ئەو حکومەتە، یان کەمکردنەوەی رۆڵی، هیچکات. بەڵێ دەبینین لە رووی سیاسییەوە رەنگە هەندێک ناکۆکی تێڕوانین هەبێت یان وا هەستدەکرێت رەنگە ناکۆکییەک هەبێت لەنێوان بەڕێز مالیکی و بەڕێز سوودانی بە جۆرێک لە جۆرەکان، دەزگاکانی راگەیاندن ئەم بابەتە گەورە دەکەن، بەڵام راستییەکەی جیاوازی لە تێڕوانین هەیە لەبارەی زۆر بابەتی سیاسی و بابەتی دەسەڵات و بەڕێوەبردن..

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: ببینە، ئێمە هەموومان وەکو هێزەکان یان وەکو کەسایەتییەکان ئێمە کۆپییەکی هاوشێوە نین، تاوەکو هەمیشە رێکبکەوین لەسەر هێڵێک یان لەسەر قسەیەک و بۆچوونێکی هاوبەش، لە ئەنجامدا جیاوازین، جیاوازین هەندێکجار لە روانینمان بۆ شێوازی مامەڵە لەگەڵ دۆسێیەکی دیاریکراوی سیاسی، یان لەبارەی شێوازی بەڕێوەبردنی دۆسیەیەک لە حکومەت، ئەم ناکۆکییە چاوەڕوانکراوە، لە ئەنجامدا ئێمە ئاساییە ناکۆکیمان هەبێت بەڵام ئایا ململانێ دەکەین، ئایا کاردەکەین بۆ رووخاندنی ئەو ئەزموونە ئەمە ئەزموونی هەموومانە لە کۆتایدا نابێت کار بکەین بۆ رووخاندنی بە رێگەیەکی نائەخلاقی، یان رێگەیەکی ناپیشەیی، بەڵام تێبینییەکانمان دەستنیشان دەکەین، سەرکردەیەکی سیاسی وەکو مالیکی ناتوانێت بێدەنگ بێت لەبارەی هەڵەیەکی دیاریکراو یان تێبینییەکی دیاریکراو یان کێشەیەکی دیاریکراو، ئەمە زۆر ئاساییە و بەشێکە لە ئەرکەکەی وەکو سیاسەتڤانێک و وەکو سەرکردەیەک.

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: من هەمیش دەیبیستم لە بەڕێز مالیکی مووچە و بژێوی برایانمان لە هەرێمی کوردستان هێڵی سوورە، ناکرێت سازشی لەسەر بکرێت.

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: نەخێر، ئەوە کارتێکەری دیکەی هەیە و بەوشێوەیە نەبوو، کارتێکەری دیاریکراو هەبوو، بەڵام بۆچوونی راستەقینەی ئێستا کە باسی لێدەکرێت ئەوەیە بابەتی مووچە ناکرێت بخرێتە کێشمەکێشمەوە، چونکە بابەتێکە پێوەندی بە بژێوی و ژیانی خەڵک هەیە، هەندێک بابەت وردەکاریی دیکەیان هەیە، بۆ نموونە لە چوارچێوەی رێککەوتنی سیاسی و لە بودجە هاتووە کە هەرێمی کوردستان پابەندی هەیە و حکومەتیش پابەندی، ئێمە وەکو دەڵێین بە حکومەت پێویستە پابەند بێت و پشکی هەرێمی کوردستان بدات لە مووچە و خەرجی بەکارخستن، بەهەمانشێوە پێویستە داوا لە هەرێمی کوردستان بکەین ئەو قەرزانە بگەڕێنێتەوە کە لەسەریەتی و تاوکو پرۆسەکە هاوسەنگی تێدا بێت لەرووی سیاسی و کۆمەڵایەتی.

ببینە ئەم وڵاتە کەموکوڕی زۆری هەیە، ململانێی زۆری تێدایە، زۆر دۆسیەی جیاوازی تێدایە رەنگە ئاگری ململانێ و کێشەکان زیاتر بکەن، ئێمە نابێت ئەو بۆچوونە دروست بکەین بۆ خەڵک کە ئێمە رەنگە سازش بکەین لە مافەکانیان، ببەخشین بەبێ ئەوەی وەربگرینەوە، من پێموایە بۆچوونەکە لەو بازنەیە دەخولێتەوە هیچ بۆچوونێک نییە بۆ بڕینی مووچە بەهیچ شێوەیەک ئەمە هەڵوێستی حیزبی دەعوەیە بە فەرمی و بەردەوامیش بەو شاندانە دەگوترێت، کە لە هەرێمەوە دێن، بەڵام لە هەمان کاتدا پێیان دەڵێین ئەی برایانمان لە هەرێمی کوردستان ئێوەش پابەندبن بەوەی لەسەرشانتانە تاوەکو هاوسەنگی هەبێت، ئێمە دەتوانین داکۆکیتان لێبکەین وەکو چۆن ئێمە پابەندین و حکومەت پابەندە، ئێوەش پێویستە پابەند بن تاوەکو هەڵوێستی حکومەت لاواز نەبێت، سەرۆکی حکومەت پیاوێکە نایەوێت کەمتەرخەمی بنوێنێت لەم بابەتە و پێموایە ئەم شتە روونە و ئێوە چاودێریی دەکەن، بەڵام ئەویش بە جۆرێک لە جۆرەکان تووشی ئیحراجی دەبێت و پێیدەگوترێت تۆ نەتتوانیوە لایەنەکەی دیکە پابەند بکەیت، ئێمە گفتوگۆمان لەگەڵ برایانی کورد هەمیشە بەوشێوەیە بووە کە ئێوەش نابێت ئێمە بخەنە دۆخێکی ئیحراجییەوە، پەیوەندییەکی باش هەیە و پێویستە لەلایەن هەردوولاوە بێت، نابێت تەنیا لە یەک لایەنەوە بێت، ئەمە بۆچوونە گشتییەکەیە بە مانای وشە لەبارەی ئەم بابەتە، بەڵام خوانەکردە بۆچوونی بڕین نییە لە فەرهەنگی ئێمە و شێوازی مامەڵە و لە رەوشتماندا.   

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: لەبارەی هەڵبژاردنی پێشوەخت، ئێمە روونمان کردووەتەوە لە زیاتر لە بوارێک، لە گوتەکانی بەڕێز مالیکی بێت یان لە گوتەی برایانی دیکە یان ئەو راگەیێندراوانەی لە مەکتەبی سیاسییەوە بڵاودەکرێنەوە هەڵبژاردنی پێشوەختە بەشێکە لە رێککەوتنی سیاسی، من نامەوێ قسە بکەم لەبارەی هەڵبژاردنی پێشوەخت، پێویستە بیانوویەک هەبێت، بیانوویەکی سیاسی بیانوویەکی لۆژیکی و بڵێین ئەم بەشەمان لابردووە لە کارنامەی حکومەت و لە رێککەوتنی سیاسی و ئیتر باسی ناکەین، بەڵام ئەوە بوونی هەیە ئەگەر باسی نەکەین و وەبیری نەهێنینەوە حیکمەتی سیاسی تێدا نییە و هەنگاوێکی سیاسی پێگەیشتوو نییە و بابەتەکان پێویستە سەقامگیربن بەشێوەیەکی باشتر، ئەمە دەرفەتێکە لەکاتێکدا لایەنێکی دیکە پاشەکشێی کردووە تاوەکو بگەڕێندرێتەوە، باشە ئەگەر ئێمە ئەو دەرفەتەمان بۆ گەڕانەوەی رەتکردەوە، بیانووەکەمان چییە کە بیدەین بە خەڵک و بەو لایەنە!

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: وەکو ئەوەی لە رێککەوتنەکەدا هاتووە بە تەواوی، بۆچوونێکی دیکەمان نییە بەو مانایەی بمانەوێت بازاڕگەرمی بکەین بۆ ئەم بابەتە بە رێگەیەک یان شێوەیەک، نا، ئەمە لە رێککەوتندا هاتووە و ئامانجێکی روونی هەیە، ئامانجێکی روونی هەیە بۆ راکێشانی ئەو برایانەی کە کشاونەتەوە، ئێمە ئێستا ئەگەر رەتی بکەینەوە و گفتوگۆی لەبارەوە نەکەین پێویستە بەهانەیەکمان هەبێت.

 

بە هەمانشێوە بەڕێز مالیکی باسی کرد بەوپێیەی ئێمە لە هەڵبژاردنەکانی رابردوو بینیمان لە ئەنجوومەنی پارێزگاکان چۆن بەشێک لە پارێزگارەکان پێگە و توانای دەوڵەتیان بەکارهێنا لە هەڵبژاردنەکان، ئەم دۆسیەیە دۆسیەیەکی گەورەیە و قسە زۆر هەڵدەگرێت، لە هەندێک وردەکاریی و هەندێک برای نزیک لە سەرۆکوەزیران هەن هەوڵدەدەن سوود لە تواناکانی دەوڵەت وەربگرن، هەربۆیە بە سەرۆکوەزیران گوترا ئەگەر دەیەوێت بەشداریی هەڵبژاردنەکان بکات پێویستە دووربکەوێتەوە لە بەڕێوەبردنی دەوڵەت لەماوەی 6 مانگ زیاتر یان کەمتر تاوەکو هەڵبژاردنێکی بێگەرد و دادپەروەر بەڕێوەبچێت، ئەم قسەیە بەڕێز مالیکی روونیکردەوە، بەڵام تاوەکو ئێستا نەبووەتە واقیع، چونکە ئەوە پێویستی بە دەرکردنی یاسا و رێککەوتنی سیاسییە و پێویستی بە وردەکاریی زۆر هەیە، من نامەوێت زیاتری لەبارەوە بڵێم.

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: من پێموایە هەڵوێستی فەرمیی عێراق وەکو دەوڵەت هێشتا هەڵوێستێکی باشە، بەو مانایەی لە بەرەی دادپەروەریی فەڵەستین وەستاوە، ستەمی ئەم شەڕە و کۆمەڵکوژکردنی خەڵکی بێتاوان لە غەززە، هاوکات ئەو جەنگەی لە باشووری لوبنان سەریهەڵداوە و بووەتە هۆی کوشتنی خەڵکی بێتاوان و رووخاندنی باڵەخانەکان ئەمە هەڵوێستێکی ئەخلاقییە، هاوکات هەڵوێستێکی سیاسییە، حکومەتیش بە چەند شێوازێک لە ناوەندە نێودەوڵەتییەکان گوزارشتی لێکردووە، لای رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان، لە راگەیاندنەکان گوزارشتی لێکردووە لەرێگەی پەیامەکانی سەرۆکوەزیران و ئەو راگەیەندراوانەی دەردەکرێن لە لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە، هاوکات گوزارشتی لێکردووە بە پاڵپشتی دارایی بۆ ئاوارە و ئەو خەڵکانەی ماڵەکانیان لەدەستداوە و کۆچیان کردووە.

 

پێموایە هەڵوێستی عێراق لەرووی ئەخلاقی و مرۆیی و سیاسیی و راگەیەندنەوە باش بووە، ئێمە پاڵپشتی ئەو هەڵوێستە دەکەین بێگومان.

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: ئێمە لە حیزبی دەعوە هەمیشە دەڵێین ئەو سیستمە سیاسییەی لە عێراق هەیە ئەنجامی بەخشینە، لەخۆیەوە پەیدا نەبووە، بەخشین لە هەرێمی کوردستانەوە تاوەکو بەسرە، خەڵک ژیانی خۆی و تەمەنی خۆی لەپێناو بەخشیوە تاوەکو گەیشتوون بەم ئەنجامە، هاوکات کاتێک گەیشتووینەتە ئەم سیستمە سیاسییە نابێت تاکڕەوی بکەین. بە واتایەکی دیکە پارێزگاریی لە سەقامگیریی ئەم سیستمە سیاسییە و راوەستان لەسەر پێیەکانی خۆی و پەرەپێدانی و زیادکردنی تواناکانی ئەرکی هەموومانە، ئێمە پێویستە ئامانجمان پارێزگاریی بێت لەم سیستمە تاوەکو لەو رێگەیەوە بتوانین هاریکاریی برایانمان بکەین لە فەلەستین، یان لە لوبنان یان لە ناوچەکانی دیکە، بەڵام ئەگەر خوانەکردە تاکڕەویمان کرد بەو سیستمە، ئەوکات ناتوانین نە پارێزگاریی لە خۆمان بکەین و نە پارێزگاریی لە خەڵکی دیکە بکەین.

 

 

فەزڵ فەرەجوڵڵا: سیستمی سیاسی هێڵی سوورە بەلای ئێمەوە.