حیزبە کوردستانییەکان لە مەخموور: قەراج یەک ماڵی کوردی تێدا نەماوە

رۆژی سێشەممە، 06-06-2023، لە بارەگای قەرەچووخی یەكێتیی نەتەوەیی دیموكراتی كوردستان لە مەخموور، كۆبوونەوەی حیزب و لایەنە سیاسییەكانی کوردستان لە سنووری مەخموور بە بەشداریی پارتی دیموكراتی كوردستان، یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، بزووتنەوەی گۆڕان، كۆمەڵی دادگەریی كوردستان، حیزبی شیوعیی كوردستان، حیزبی زەحمەتكێشانی كوردستان و یەكێتیی نەتەوەیی دیموكراتی كوردستان بەڕێوەچوو.

 

ئەوان دواتر راگەیێندراوێکی هاوبەشیان بڵاوکردەوە و دەڵێن، لە كۆبوونەوەكەیاندا "جەختكرایەوە لەسەر پتەوتركردنی پەیوەندی حیزب و لایەنە سیاسییەكانی مەخموور، یەكڕیزی، یەكهەڵوێستیی لایەنەكان لەهەمبەر پاراستنی بەرژەوەندییە نەتەوەیی و نیشتمانییەكان لە دەڤەرەكەدا".

 

لە تەوەرێكی دیکەی کۆبوونەوەکەدا "تیشك خرایە سەر رەوشی مەخموور و دەوروبەری كە ئێستا لەنێو بەرداشی دوو ئیدارەییدا گیری خواردووە و پرۆسەی بەعەرەبكردن لە ناوچەكە بەشێوازێكی دیکە و مەترسییەكی گەورەتر لەپێشوو پەیڕەو دەكرێت؛ شارەدێی قەراج و گوندەكانی دەوروبەری تاكە ماڵێكی كوردی تێدا نەماوە، ئەوەش مەترسییەكی گەورەیە لەسەر مۆركی نەتەوەیی شارەدێكە و گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچەكە". 

 

قەزای مەخموور لە ناحیەکانی قەراج، گوێر، مەلا قەرە و دیبەگە پێكهاتووە، 210 گوند لەخۆدەگرێت و ژمارەی دانیشتووانەكەی 38 هەزار و 486 كەسە؛ رووبەری قەزاكەش 352 هەزار دۆنمە.

 

لە راگەیێندراوەکەدا هاتووە، "بۆ چارەسەری ریشەیی كێشەكانی ناوچەكە، لە كۆبوونەوەكەدا رووی داواكاری ئاراستەی سەركردایەتیی سیاسیی كوردستان و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی كرا كە هەروەك چۆن مەخموور پێش ساڵی 1996 سەر بە پارێزگای هەولێر بوو و بە بڕیارێكی رژێمی پێشوو، خراوەتە سەر پارێزگای نەینەوا، دوای رووخانی رژێمیش هەموو بڕیارەكانی هەڵوەشێندرانەوە، ئاواش جەخت لەسەر گەڕاندنەوەی ئیدارەی مەخموور بكرێتەوە بۆ سەر ئیدارەی هەولێر و حكومەتی كوردستان و داوا لە نوێنەرانی ناوچەكە لە پەرلەمانی عێراق بكرێت لەوبارەیەوە سكاڵا بەرز بكەنەوە؛ لەهەمانكاتدا بۆ گەڕاندنەوەی تەواوی ناوچە دابڕێندراوەكانی كوردستان سكاڵای یاسایی لەسەر حكومەتی بەغدا لە دادگەی فیدراڵیی عێراق بەرزبكەنەوە لەبارەی جێبەجێنەكردنی ماددەی 140ی دەستووری عێراق".

 

مەخموور لە ساڵی 1924 بووەتە ناحیە و لە ساڵی 1927یش بووەتە قەزا؛ ئەو قەزایە تاوەكو ساڵی 1996 لە رووی کارگێڕییەوە سەر بە پارێزگای هەولێر بوو، بەڵام ئەوكات دەسەڵاتی بەعس  کارگێڕیی قەزاكەی خستە سەر پارێزگای نەینەوا، زۆربەی گوندەكانیشی تەعریب كرد بە تایبەتی لە سنووری هەردوو ناحیەی قەراج و گوێڕ.

 

هەر لە کۆبوونەوەکەدا باس لە پێویستیی سنوورەکە کرا لە رووی خزمەتگوزاریی زیاتری وەکو ئاوەڕۆ، پاككردنەوەی شەقام و كۆڵانەكان، دابینكردنی خزمەتگوزاریی تەندروستی و كاركردن لەگەڵ لایەنی پەیوەندیدار بۆ جێبەجێكردنی ئەو پێویستییە سەرەتاییانەی ژیان و گوزەرانی خەڵك، لەگەڵ چارەسەركردنی كێشە و گرفتی جووتیارانی ناوچەكە لە وەرگرتنی پەینی كیمیایی، چارەسەركردنی گرفتی قەرەباڵخیی سایلۆكان و سوودمەندبوونی جووتیارانی ناوچەكە بە پلەیەك لە وەرگرتنی دانەوێڵەكانیان لە سایلۆی مەخموور.

 

رەشاد گەڵاڵی، جێگری لێپرسراوی مەڵبەندی قەرەچووخی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان رۆژی سێشەممە، 06-06-2023، بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، "لەنێو سەنتەری ناحیەی قەراج هیچ ماڵێکی کورد نەماوە، بەڵام لە سنووری قەزاکەدا نزیکەی 6 گوندی کوردی ماون و ماڵیان تێدایە کە بریتین لە گوندەکانی عەلیا رەش، سێگردکان، پونگینە، قەڵاتە سۆران، بەردی سپی و گردگراوی".

 

جێگری لێپرسراوی مەڵبەندی قەرەچووخی یەکێتی ئاماژەی بەوەکرد، "پێشتر سەنتەری قەراج 444 ماڵی لێبوو و ژمارەی کورد و عەرەب بە نزیکەیی یەکسان بوون؛ ناحیەکە لە 78 گوند پێکدەهات بەشێوەیەک 39 ماڵی کورد و 39 ماڵی عەرەب هەبوو. ئێستا عەرەبەکان لە شوێنی خۆیان ماونەتەوە و گوندەکانیان ئاوەدانن و هەندێک گوند زیاتر هەزار ماڵ دەبن، بەڵام گوندەکانی کورد زۆربەیان چۆڵکراون".

 

قەزای مەخموور بەدووریی67 كم دەكەوێتە رۆژئاوای پارێزگای هەولێر، لە باكوورەوە قەزای دەشتی هەولێر و خەباتە، لە باشوورەوە رووباری دیجلە، رۆژهەڵاتی زێی بچووك و رۆژهەڵاتی زێی گەورەیە؛ لەگەڵ پارێزگاكانی (نەینەوا - كەركووك - سەلاحەددین) هاوسنوورە.