لە عێراق وشکەساڵی سامانی ئاژەڵ بەرەو فەوتان دەبات و 'لە هەرێمی کوردستان بووژاوەتەوە'

عارف حەمامی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق لەبارەی تەشەنەسەندنی قەیرانی وشکەساڵی و لەنێوچوونی سامانی ئاژەڵ لە باشووری عێراق هۆشداری دەدات و دەڵێت، "ئەو قەیرانی وشکەساڵییەی رووی لە شارەکانی باشوور و ناوچەکانی فوراتی ناوەڕاست کردووە، بووەتە مەترسییەکی راستەقینە". 

 

عارف حەمامی، داوای لە لایەنی پەیوەندیدار کرد رێکاری بەپەلە بگرنەبەر بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی وشکەساڵی و بە رووداوی گوت، وشکەساڵی کاریگەریی زۆری کردووەتە سەر سامانی ئاژەڵ و ژمارەیەکی زۆری ئاژەڵ لە ناوەڕاست و باشووری عێراق لەنێوچوون.

 

 

رێکخراوی فاو لەبارەی دۆخی عێراقەوە هۆشداری دەدات و دەڵێت، وشکەساڵی لە عێراق تەنیا دیاردەیەکی کاتی نییە، بەڵکو دەرئەنجامی گۆڕانی کەشوهەوا و بەڕێوەبردنی نادروستی ئاوە، کە بووەتە هۆی کارەساتێک بۆ سامانی ئاژەڵ و ژیانی ئەو خەڵکەی پشتیان پێ بەستووە. 

 

فاو دەڵێت: دۆخەکە پێویستی بە هەنگاوی بەپەلەی نێوخۆیی و پشتیوانیی نێودەوڵەتییە بۆ رزگارکردنی ئەوەی ماوەتەوە و بنیاتنانی سیستمێکی بەرگەگرتنی زیاتر بۆ داهاتوو.

 

 

وشکەساڵی یەکێکە لە گەورەترین ئەو قەیرانانەی کە رووبەڕووی عێراق بووەتەوە و کاریگەرییەکی نەرێنی و راستەوخۆی لەسەر کەرتی کشتوکاڵ و بەتایبەتی سامانی ئاژەڵ هەبووە. کاریگەرییەکان فرەلایەنن و دەکرێت لەم خاڵانەدا کورتیان بکەینەوە:

 

 

 

وشکەساڵی دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ئاستی ئاوی رووبارەکانی دیجلە و فورات، هەروەها وشکبوونی زۆربەی زۆنگاو، چەم و کانییەکان.

ئاژەڵەکان تووشی تینوێتییەکی توند دەبن و زۆرجار ناچار دەبن ئاوی پیس و ناتەندروست بخۆنەوە، کە دەبێتە هۆی نەخۆشکەوتن و مردنیان.

 

 

بەهۆی کەمبارانییەوە، لەوەڕگە سروشتییەکان وشک دەکەن و بڕی ئەو گژوگیایەی کە ئاژەڵەکان دەیخۆن، بە شێوەیەکی بەرچاو کەم دەکات.

ئەمەش ئاژەڵداران ناچار دەکات پشت بە کڕینی ئالیکی ئامادەکراو (وەک جۆ و گەنمەشامی) ببەستن، کە نرخەکەی بەهۆی وشکەساڵییەوە زۆر بەرز دەبێتەوە.

 

 

کەمیی خۆراک و ئاو دەبێتە هۆی بەدخۆراکی و لاوازبوونی بەرگریی لەشی ئاژەڵەکان. ئاژەڵی لاواز زیاتر تووشی نەخۆشی دەبێت و بەرهەمی (شیر، گۆشت و خوری) بە شێوەیەکی بەرچاو دادەبەزێت.

 

 

کۆبوونەوەی ئاژەڵەکان لە دەوری سەرچاوە ئاوییە کەمەکان و لاوازبوونی بەرگریی لەشیان، زەمینە بۆ بڵاوبوونەوەی خێرای نەخۆشییە گوازراوەکان خۆش دەکات، کە دەبێتە هۆی مردنی بەکۆمەڵی ئاژەڵ.

 

 

1. ناچاربوون بە فرۆشتنی ئاژەڵ بە نرخێکی هەرزان:

2. لەدەستدانی سەرچاوەی بژێوی:

3. کۆچکردن لە لادێوە بۆ شار:

 

 

ئێستا تەنیا 35٪ـی زۆنگاوەکانی ناوچەکە ماون، ئاوی زۆر کەمیان تێدایە. ئەمە بووەتە هۆی زیادبوونی خوێی نێو ئاو و کاتیک گامێشەکان ئەو ئاوە دەخۆنەوە، ژەهراوی دەبن یان مردار دەبن.

 

ئەیاد سەبری، ئەندازیاری کشتوکاڵییە و دەڵێت، "دوای ئەو کەمئاوییەی ساڵی 2022، زۆرینەی ئەو ئاژەڵانەی دەچنە قووڵایی زۆنگاوەکانەوە بەهۆی وشکبوونی رووبارەکان و کەمبوونەوەی ئاوی زۆنگاوەکانەوە لە لیتەدا نقووم دەبن و مردار دەبنەوە". 

 

دۆخەکە وایکردووە بەخێوکردنی گامێش کەم بێتەوە. بە گوێرەی خەڵکی ناوچەکە، پێشتر هەر کەسێک گامێشی بەخێوکردبا 30 بۆ 40 سەری بەخێو دەکرد، ئێستا پێنج بۆ 15 دانە بەخێو دەکات.

 

بەپێی ئامارێکی وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق، لە ساڵی 2023دا، گامێشەکانی عێراق زیاتر لە 462 هەزار سەر بوون، کە نزیکەی نیوەی ژمارەکەیانە بە بەراورد بە 40 ساڵ لەمەوبەر.

 

وشکەساڵی هەرێمی کوردستانیشی گرتووەتەوە بەڵام "ئاژەڵداری بووژاوەتەوە"

 

هەرچەندە وشکەساڵی و گۆڕانی کەش و هەوا، هەرێمی کوردستانیشی لە کاریگەرییە نەرێنییەکانی بێبەش نەکردووە، بەڵام کەرتی ئاژەڵداری "بووژاوەتەوە" و سامانی ئاژەڵ زیاد بووە.

 

بەپێی وەزارەتی کشتوکاڵی هەرێمی کوردستان، لە ساڵی 2019ەوە وشکەساڵی هەیە و ساڵانە بەپێی پێویست باران نەباریوە، بەڵام ساڵ بە ساڵ خەڵکی زیاتر روو لە ئاژەڵداری دەکەن.

 

لە ساڵی 2014ەوە، کێشەی مووچە لە هەرێمی کوردستان هەیە و تاوەکو ئێستاش لەسەر ئەو پرسە هەولێر و بەغدا ناکۆکن. بەڕێوەبەری سامانی ئاژەڵ دەڵێ: "ئەمە وای لە هاونیشتمانییان کردووە بیر لە سەرچاوەی دیکەی بژێوی بکەنەوە و بەشێکیان دەست بە ئاژەڵداری بکەن."

 

 

بەپێی ئامارێکی بەڕێوەبەرایەتیی سامانی ئاژەڵ لە وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی هەرێمی کوردستان، لە هەرێمی کوردستاندا 5 ملیۆن مەڕ و بزن و 250هەزار گا و مانگا هەن، بەڵام فیراس سدیق دەڵێت: پێویستە ئەو ئامارە نوێبکرێتەوە، چونکە رەنگە گۆڕابێت.

 

 

فیراس سدیق، بەڕێوەبەری سامانی ئاژەڵ لە وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی هەرێمی کوردستان بە رووداوی گوت، لە ساڵی 2019دا 65 پرۆژەی قەڵەوکردنی ئاژەڵ لە هەرێمی کوردستان هەبوون کە 21 هەزار سەر ئاژەڵیان تێدا بووە، بەڵام ئێستا گەیشتووەتە 112 پرۆژە و 103 هەزار ئاژەڵ.

 

 

 

پرۆژەی مرواری فارم

 750 سەر

 

 

پرۆژەی کاڤین 

3000 سەر

 

 

پرۆژەی رامی فارم بۆ مانگای شیردەر

1200 سەر مانگا

 

 

پرۆژەی سلێمانی فارم (لە تەواوبووندایە)

1300 سەر 

پرۆژەی خاکی سەعدوون بۆ قەڵەوکردنی گوێرەکە

21 هەزار سەر

 

 

پرۆژەی زۆم لە بارزان بۆ شیر و بەرهەمەکانی 

شیر لە ئاژەڵداران وەردەگرێت و  17 وێستگەی وەرگرتنی شیریان هەیە

دەتوانێت 25 تۆن بەرهەم لە شیر دروست بکات

 

 

بەڕێوەبەری سامانی ئاژەڵ لە وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی هەرێمی کوردستان دەڵێ، لەبەر وشکەساڵی خەڵک رووی کردووەتە پرۆژەکان، چونکە لەوەڕگەکان وەکو جاران نەماوە، بەڵام نەیشاردەوە کە پرۆژەی گاوداری پێویستی بە سەرمایەیەکی زۆرە. بە گوتەی فیراس سدیق، پرۆژەیەک کە 100 سەر وڵاخی تێدابێت، پێویستی بە سەرمایەیەکی یەک ملیۆن دۆلاری هەیە. 

 

 

بەپێی ئامارێکی وەزارەتی کشتوکاڵی هەرێمی کوردستان کە بە رووداوی داوە، 1984 پرۆژەی پەلەوەرخانە هەن کە بۆ گۆشت جووجەڵە گەورە دەکەن و توانای بەرهەمهێنانیان 285 هەزار تۆنە، بەڵام هەرێمی کوردستان پێویستی بە 150 هەزار تۆنە و ئەوەی لە پێویستی نێوخۆیی زیاترە هەناردەی پارێزگاکانی عێراق دەکرێت.

 

هەروەها 55 پرۆژەی مریشکی (هێلکەکەر) هەن کە لە رۆژێکدا 21 هەزار کارتۆن هێلکە بەرهەم دەهێنن و پێویستیی رۆژانە 7 هەزار کارتۆنە و باقییەکەی هەناردە دەکرێت.