چاودێرانی تورك: سوپای توركیا ناتوانێ رێ لە یەكگرتنی كۆبانی و عەفرین بگرێ
رووداو- هەولێر
بۆردومانی ناوچەكانی عەفرین لەلایەن سوپای توركیاوە بەردەوامە، هێزەكانی سووریای دیموكراتیش لە پێشڕەویدان. چاودێرانی سیاسی پێیانوایە توركیا لە رازیكردنی ئەمریكا بۆ دروستكردنی ناوچەیەكی ئارام بێ هیوا بووە، بۆیە هەوڵ دەدات بە زەبری هێز پێشڕەوییەكانی ئەو هێزە رابگرێت كە خوازیارە هەردوو كانتۆنی عەفرین و كۆبانی پێكەوە گرێ بدات.
رۆژی 11ی ئەم مانگە هێزەكانی سووریای دیموكرات توانییان فڕۆكەخانەی مینغ كە 10 كیلۆمەتر لە شارۆچكەی عەزاز لە باكووری حەلەب دوورە، لەدەستی گرووپە رادیكاڵەكان دەربێنن. سێ رۆژ دواتر سوپای توركیا دەستی بە تۆپبارانی فڕۆكەخانەكە و دەوروبەری كرد، ئەمەش كاردانەوەیەكی توندی بەدوای خۆیدا هێنا.
رۆژنامەی حوریەتی توركی بڵاوی كردەوە كە توركیا راپۆرتێكی داوەتە دەست ئەمریكا و یەكێتی ئەوروپا و تێیدا پاساوی ئەو بۆردومانەی روونكردووەتەوە. راپۆرتەكە ئاماژە بەم خاڵانە دەكات:
1- پەیەدە و سوپای سووریا بەرەو عەزاز دێن، بەهۆیەوە بەرەوڕووی شەپۆلێكی دیكەی كۆچبەران دەبینەوە. چونكە لە نێوان عەزاز و كلیس 10 كەمپی ئاوارەكان هەن. كاتێك پەیەدە و سوپای ئەسەد دەگەنە عەزاز، دانیشتووانی كەمپەكان دەپەڕنەوە ناو توركیا. بۆیە دەبێت عەزاز لە دەستی ئۆپۆزیسیۆندا بمێنێتەوە.
2- ئۆپەراسیۆنی یەپەگە لە دژی داعش نییە. چونكە داعش لەو ناوچەیە نین. پەیەدە هێرشی ئەو ئۆپۆزیسیۆنە دەكات كە دەخوازێ لەلای رۆژهەڵاتەوە لە دژی داعش شەڕ بكات. فڕۆكەخانەی مینغ سەرەتا لە دەستی ئۆپۆزیسیۆندا بوو.
3- پەیەدە دەخوازێ خاكی زیاتر بگرێ. لە رابردوودا گرێسپی گرت و ئێستاش دەخوازێ عەزاز بگرێت. كاتێك گرێسپی گرت، 24 هەزار كەس ئاوارە بوون، چوار هەزار كورد گەڕانەوە و 20 هەزار عەرەب لە توركیا مانەوە، بەوجۆرە دیمۆگرافیای گرێسپییان گۆڕی.
بەڵام ئەو تۆپبارانەی توركیا، هێزەكانی سووریای دیموكراتی پەكنەخست، ئەو هێزانە لە رۆژی 14ی ئەم مانگە هێرشیان كردە سەر شارەدێی تل رەفعەت كە 15 كم لە باشووری رۆژهەڵاتی عەزاز دوورە، دوو رۆژ دواتر گەیشتنە نزیك شارۆچكەی مارع كە لە دەست گرووپە ئیسلامییەكاندایە و داعش لە سێ لاوە گەمارۆی داوە. ئەمەش توركیای ئەوەندەی دیكە نیگەران كرد. بۆیە ئەمجارە دەستی بە تۆپبارانی ناوچەكانی عەفرین كرد. رامی عەبدولڕەحمان، سەرۆكی روانگەی سووری بۆ مافی مرۆڤ كە بارەگاكەی لە لەندەنە، بە (رووداو)ی گوت: "قوربانیانی بۆردومانەكانی توركیا هەموویان كەسانی مەدەنین، تا ئێستا 7 كەس كوژراون و 28 كەسیش بریندارن". گوتیشی: "توركیا هەر بەمە نەوەستاوە، مووشەكی ئەمریكی دەداتە گرووپە ئیسلامییە توندڕەوەكان و ئەوانیش لە دژی ئەو هێزانەی دۆستی ئەمریكان لەناو سووریا، بەكاری دێنن".
دوای ئازادكردنی شارۆچكەی گرێسپی لە 15ی حوزەیرانی رابردوو، توركیا داوای كرد لە سنووری عەزاز بە درێژایی 90 كیلۆمەتر چوارگۆشە ناوچەیەكی ئارام دروست بكرێت و ئاوارەكانی شەڕی سووریای لێ نیشتەجێ بكرێن. بەڵام كۆمەڵگای نێودەوڵەتی بە ئەرێنی وەڵامی ئەو داواكارییەی توركیاوە نەدایەوە. دوای گرتنی شارۆچكەی تل رەفعەتیش، رۆژنامەكانی توركیا بڵاویان كردەوە كە توركیا دەخوازێ ئەمریكا رازی بكات بەوەی ناوچەیەكی ئەمنی بە قووڵایی 10 كیلۆمەتر دروست بكرێت.
ئێستا هێزە دیموكراتەكانی سووریا كە یەپەگە بە لایەنی سەرەكیی ئەو هێزە دادەنرێت، تەنیا حەوت كیلۆمەتر لە عەزاز دوورن. نێوان عەزاز و دەروازەی سنووریی بابوسەلامە لەگەڵ توركیاش تەنیا هەشت كیلۆمەترە. هێزە ئیسلامیەكان كە توركیا وەكو ئۆپۆزیسیۆنی میانڕەو لە قەڵەمیان دەدات، لەو ناوچەیەدا تەنیا شارۆچكەی عەزاز و مارعیان بەدەستەوەیە.
گەیشتنی یەپەگە و هێزە هاوپەیمانەكانی بۆ سنووری عەزاز، توركیای ناچار كردووە باسی دەستێوەردانی سەربازی بكات بۆ ناوچەكە كە ئەمەش وەكو كارێكی شێتانە دەخوێندرێتەوە. ژەنەراڵی خانەنشین ئەردۆغان قاراقوش لە لێدوانێكیدا بۆ رۆژنامەكانی توركیا، بە حكومەتی ئاكپارتی دەڵێت "ئەگەر سوپا بنێرینە نێو سووریا بە فڕۆكە ناتوانن پشتگیرییان بكەین. رووسیاش لە بەرامبەرمان دەوەستێ. ئەوكات سوپا ناچار دەبێت شەڕی هێزەكانی رووسیا بكات. بینینی پەیەدە تەنیا وەكو بەشێك لە پەكەكە هەڵەیە. رووسیا زۆر بەجددی پشتگیرییان دەكات. پەیوەندییان لەگەڵ ئەمریكا باشە. تۆپباران بەسە بۆ پاراستنی هێڵە سوورەكان".
هەر لەوبارەوە ئیسماعیل یڵماز عەقیدی خانەنشین لە سوپای توركیا دەڵێت "مۆڵەتی پەرلەمان رێگا بە حكومەت دەدات سوپا بنێرێتە دەرەوەی سنوور، بەڵام رەوایەتی نێودەوڵەتی نییە. بەبێ بڕیاری نەتەوە یەكگرتووەكان بەزاندنی سنوور بەمانای داگیركردن دێت. ئەگەر سوپای توركیا بە تەنیا یان لەگەڵ هەر هاوپەیمانێكی دیكە لە دەرەوەی مۆڵەتی نەتەوە یەكگرتووەكان بچێتە ناو خاكی سووریا، دەكەوێتە نێو زەلكاو و زیانی زۆری پێدەگات".
بەرپرسانی ئاكپارتی لێدوانی زۆر توند بەرامبەر پەیەدە دەدەن و بەردەوام هەڕەشەی بەزاندنی سنوور دەكەن، بەڵام سوپا بەو شێوەیە توند نییە.
دۆغو ئەرگیل، مامۆستای زانستە سیاسییەكان لە زانكۆی ئەنقەرە، دەڵێت "بەرپرسانی سوپا دەڵێن بۆ بەرگری لە سنووری نیشتمان ئەوەی پێویست بێ دەیكەین، بەڵام بۆ دەستێوەردانی دەرەكی تەنیا لە چوارچێوەی ناتۆ یان نەتەوە یەكگرتووەكان جوڵە بە هێزەكانمان دەكەین. سوپا ئەو قسەیە دەكات، چونكە دەزانێ تەنیا سوپایەكی لاوازی سووریا لەوێ نییە. میلیشیای شیعەی سەر بە ئێران و رووسیاش هەن".
دۆغو ئەرگیل پێیوایە هەڕەشەی چوونە ناو سووریا تەنیا قسەیەكە و حكومەت دەیكات "ئەگەر توركیا تەنیا بەبڕیاری خۆی بچێتە ناو سووریاوە، ئێران، سووریا و حیزبوڵڵا لەوێ چاوەڕێی دەكەن بۆ ئەوەی دەرسێك بدەنە توركیا. لەوكاتەدا ئەمریكاش پشتگیریی توركیا ناكات، پێش چەند رۆژێك جۆو بایدن، جێگری سەرۆكی ئەمریكا راشكاوانە گوتی: دەخوازن لەگەڵ رووسیا بەشەڕمان بێنن؟ كاتێك هەموو ئەو مەسەلانە هەبن، تەنیا بەهۆكاری ئایدیۆلۆژی، تەنیا لەبەر تووڕەیی هەندێك كەس، سوپای وڵاتێك ناچێتە ناو خاكی وڵاتێكی دیكە".
توركیا ماوەی هەفتەیەكە سنووری شاری عەفرین بۆردومان دەكات. ئەرگیل لەبارەی مەبەستی توركیا لەو تۆپبارانە دەڵێ "تۆپباران نیشانەی بێ چارەیی توركیایە و پێیانوایە بەو تۆپبارانە دەتوانن مەسەلەكە هەندێك دوابخەن".
لەبارەی ئەوەی ئەمریكا و رووسیا چ شێوازێكی دیكە دەگرنەبەر بۆ راگرتنی تۆپبارانی توركیا، ئەرگیل دەڵێت: "بە زمانێكی توندتر دەنگیان بەرز دەكەنەوە. هەوڵ دەدەن توركیا بە شێوازێكی دیكە رازی بكەن. رووسیا نا، بەڵكو ئەمریكا گەرەنتی زیاتر دەداتە توركیا، پێی دەڵێ كورد بۆ رۆژئاوای فورات ناپەڕنەوە و شتی لەم جۆرە. بەڵام هەموو ئەمانە كاتین و بێكاریگەرین".
بەبڕوای ئەو پسپۆڕەی بواری سیاسەت، ئەگەر كوردی سووریا پەیوەندییەكانیان لەگەڵ ئەمریكا و رووسیا باشتر بكەن، هەروەها گورزی توندتر لە داعش بدەن "توركیا ناتوانێ هیچ بكات و كانتۆنەكان یەكدەگرنەوە".