دوای جەنگ گرانی باڵی بەسەر بازاڕی ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستاندا کێشاوە

 

ئەمریکا لە 13ی نیسانی 2026ـەوە گەماڕۆیەکی تووندی بەسەر کەشتی و بەندەرەکانی ئێران دا سەپاندووە.

 

 

عیزەتوڵڵا زارعی، جێگری وەزیری پیشەسازی، کانزا و بازرگانیی ئێران بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاند، "ئەمە [گرانبوونی نرخ] دۆخێکی راستەقینە نییە، هیچ چاوەڕوانییەک بۆ هەڵاوسان نییە یان بەرزبوونەوەی نرخەکان بە هۆکاری کورتهێنانەوە نییە. بەرزبوونەوەی ئێستای نرخی ئۆتۆمبێل بەهۆی بازارسازیی دەستکردەوەیە و هیچ لۆژیکێک لە پشتەوەی نییە."

 

لە 10 رۆژی رابردوودا نرخی پیژۆ 207 بە بزوێنەری تی یۆ-3، کە پێشتر بە یەک ملیار و 750 ملیۆن تمەن بوو، تەنیا لە رۆژێکدا 200 ملیۆن تمەن گرانتر بووە و ئێستا بە یەک ملیار و 950 ملیۆن تمەنە کە دەکاتە نزیکەی 10 هەزار و 300 دۆلار.

 

دێنا پلاس پێشتر بە دوو ملیار و 350 ملیۆن تمەن بوو، ئێستا بۆ سێ ملیار تمەن بەرز بووەتەوە.

 

کوییک ئێس ئار، بە یەک ملیار و 200 ملیۆن تمەن بوو و ئێستا بە یەک ملیار و 345 ملیۆن تمەنە.

 

 

جەنگی ئێران کاریگەری تەنانەت لەسەر نایلۆن و بەرهەمە پلاستیکییەکانیش بووە، بەجۆرێک کە بە پێی زانیارییەکان، نرخی یەک دانە کیسەی پلاستیکی کە پێش جەنگ 500 تمەن بووە، ئێستا بۆ 6 هەزار تمەن بەرز بووەتەوە.

 

هەروەها یەک دەستە کیسەی نایلۆنی بچووک (تایبەت بە بەفرگر)،لە 70 هەزار تمەنەوە گەیشتووەتە 330 هەزار تمەن. دەگوترێت بە بۆنەی بۆردوومانی دامەزراوە پێترۆکیمیاییەکانی ئێرانن کە بەرهەمهێنەری مادە سەرەکییەکانی ئەم بەرهەمانەن و، هەندێکیان بەرهەمهێنانیان راگیراوە، ئەم نرخانە بەرز بوونەتەوە.

 

ئینتەرنێت نییە و نرخی فلتەرشکێن بەراورد بە کاتی جەنگ دابەزیوە

 

لە 28ی شوباتی 2026ــەوە کە جەنگی ئێران دەستیپێکرد، هێڵی ئینتەرنێت لە ئێران بە تەواوی داخرا و تاوەکو ئەمڕۆ کە 66 رۆژ لە دەستپێکی جەنگ تێدەپەڕێت، هێشتا حکومەتی ئێران بڕیاری نەداوە بۆ گەڕانەوەی ئینتەرنێت. 

 

لە ماوەی شەڕدا هەندێک کۆمپانیا دەستیانکرد بە فرۆشتنی فیلتەرشکێن (VPN) بە نرخی زۆر بەرز. کە دەگوترێت لە ماوەی شەڕدا نرخی فیلتەرشکێن بۆ هەر گێگایەک دەگەیشتە 2 ملیۆن تمەن، بەڵام ئێستا نرخەکەی دابەزیوە بۆ 300 بۆ 400 هەزار تمەن.

 

 

رۆژ بە رۆژ نرخی مۆبایل بەرز دەبێتەوە. ئێستا نرخی مۆبایلێکی ئایفۆن 17ی پرۆماکس بە ریجستێرکراوی (بەرنامەیەک بۆ ئەوەی مۆبایلەکە لە ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان کار بکات)، 455 ملیۆن تمەنە، کە دەکاتە نزیکەی دوو هەزار و 350 دۆلار.

 

مۆبایلی سامسۆنگی ئۆڵترا ئێس26، بە رێجیستەرکراوی 430 ملیۆن تمەنە، کە دەکاتە دوو هەزار و 263 دۆلار.

 

 

بەر لە جەنگ، یەک نانی لەواش (نانەوا) لە ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان نە نرخی ئازاد، بە دوو هەزار و 500 تمەن بوو، ئێستا بەزربووەتەوە بۆ چوار هەزار تمەن.

 

یەک نانی بەڕبەڕی [کولێرە بە کونجی] لە 4 هەزارەوە بووە بە 8 هەزار تمەن.

 

 

یەک نانی جۆ لە 4-5 هەزار تمەوە بووە بە 8 هەزار تمەن

کیلۆیەک برنجی پاکستانی لە 360 هەزارەوە بووەتە 585 هەزار تمەن

کیلۆیەک پیاز لە 30 هەزارەوە بووەتە 70 هەزار تمەن

کیلۆیەک پەتاتە لە 60 هەزارەوە بووە بە 130 هەزار تمەن

کیلۆیەک گۆشتی سوور بە 1.2 ملیۆن تمەن بوو، ئێستا بە 2.1 ملیۆن تمەنە

یەک لیتر تەواش [زەیت] بە  500 هەزار تمەنە

یەک قوتوو شیری منداڵان بە 250 هەزار تمەنە

 

 

لەڕووی دراوی نیشتیمانی ئێرانەوە، تمەن لە بازاڕی ئازاد دا بۆ نزیکەی 190 هەزار بەرامبەر بە یەک دۆلاری ئەمریکی دابەزیوە، لەکاتێکدا ساڵێک لەمەوبەر تەنیا 81 هەزار تمەن بوو. سندووقی نێودەوڵەتی دراو (IMF) پێشبینی دەکات لە ساڵی 2026دا کۆی بەرهەمی نێوخۆیی ئێران (GDP) بە رێژەی 6.1% پاشەکشە بکات و هەڵاوسان بگاتە 68.9%. خەمڵاندنە حکومییەکان تێچووی کۆی زیانەکانی جەنگ بە نزیکەی 270 ملیار دۆلار دادەنێن، کە یەکسانە بە 60٪ی کۆی بەرهەمی نێوخۆیی ساڵانە.

 

دابەزینی بەهای تمەن لە ساڵی 2026دا یەکێکە لە تووندترین داڕمانەکان.  جەنگی 12 ڕۆژەی حوزەیرانی 2025 لەگەڵ ئیسرائیل ئەم پرۆسەیەی خێرا کرد. لە کانوونی یەکەمی 2025 دۆلار گەیشتە 142 هەزار تمەن و تاوەکو ئایاری 2026 گەیشتە 190 هەزار تمەن. تەنیا لە ماوەی یەک هەفتەدا لە نیسانی 2026، بەهای دۆلار 20٪ بەرزبووەوە. 

 

ئەم دۆخە حکومەتی ناچارکردووە پێکهاتەی بودجە بگۆڕێت. پشکی نەوت لە بودجەی 2026-27دا تەنیا 5%ـە، کە نزمترین ئاستە لە ساڵانی 1960ەوە. بۆ قەرەبووکردنەوە، باجەکان بە رێژەی 60% زیادکراون و پاڵپشتی نرخەکان کەمکراونەتەوە.  حکومەت زیاتر بەرەو چاپکردنی پارە هەنگاو دەنێت کە ئەمەش هەڵاوسانێکی گەورەتر دروست دەکات.

 

 

ئێستا نرخی یەک لیتر بەنزین لە ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان [بە نرخی ئازاد] پێنج هەزار تمەنە، کە دەکاتە کەمتر لە سێ سەنت. 

بەپێی ئەو زانیارییانەی کە لە رۆژهەڵاتی کوردستانەوە دەستی رووداو کەوتوون، بەنزینی ئازاد لە بەنزینخانەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان، بەتایبەت لە ناوچە سنوورییەکاندا وەکو پارێزگای سنە و ورمێ، کەمتر دەست دەکەوێت. 

 

بەگوتەی هاونیشتیمانییەکی رۆژهەڵاتی کوردستان، رۆژانە کاژێر 7 تاوەکو 10ی بەیانی لە نۆرەی بەنزینخانەکان بەنزینی ئازاد بە 5000 تمەن دەستدەکەوێت، بەلام پاش ئەوە بەنزینخانەکان، هەر ئەو بەنزینە بە 15 هەزار تمەن دەفرۆشن.

 

هۆکارەکەشی (بەگوتەی هاونیشتیمانییەک)، دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی خاوەن بەنزینخانەکان هەلەکەیان قۆستووەتەوە گرانتر دەیفرۆشن بە قاچاخچییەکان و ئەوانیش لە سنووری مەریوان و بانەوە دەیگوازنەوە بۆ باشووری کوردستان و عێراق، بەڵام ئەم باروودۆخە شارەکانی دیکە ناگرێتەوە و نرخی بەنزین لە تاران و زەنجان و ئیسفەهان و زۆربەی شارەکانی دیکەی ئێران هەر بە نرخی پێنج هەزار تمەنە.