ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق پەیڕەوی سندووقی خانەنشینیی هەڵوەشاندەوە

 

 

ئەو بڕیارە، کە لە دوایین ژمارەی رۆژنامەی وەقایعی عێراقیدا بڵاوکراوەتەوە، بە واتای نەمانی سندوقەکە نایەت، بەڵکو رێکخستنەوەیەکی کارگێڕییە بۆ یەکخستنی ئەرکەکانی لەناو پێکهاتەی نوێی دەستەی گشتیی خانەنشینی.

 

بەپێی بڕیاری ژمارە (551)ی ساڵی 2025 ئەنجومەنی وەزیران رەزامەندیی نیشانداوە لەسەر دەرکردنی پەیڕەوی ژمارە (8)ی ساڵی 2025 کە تایبەتە بە هەڵوەشاندنەوەی پەیڕەوە کۆنەکەی ساڵی 2008.

 

 

لە ماددەی یەکەمی پەیڕەوە نوێیەکەدا هاتووە کە "پەیڕەوی سندوقی خانەنشینیی فەرمانبەرانی دەوڵەت ژمارە (4)ی ساڵی 2008 و سەرجەم رێنماییە دەرچووەکانی بەپێی ئەو پەیڕەوە هەڵدەوەشێنرێنەوە."

 

هۆکاری سەرەکیی ئەم بڕیارە، وەک لە ماددەی دووەمی پەیڕەوەکەدا ئاماژەی پێکراوە، رێخۆشکردنە بۆ جێبەجێکردنی "پەیڕەوی ناوخۆیی دابەشکاریی پێکهاتەکانی دەستەی گشتیی خانەنشینی و ئەرکەکانی" کە پەیڕەوێکی نوێیە و کاری پێدەکرێت.

 

 

بەپێی شارەزایانی یاسایی، ئەم هەنگاوە تەنیا گۆڕانکارییەکی کارگێڕییە و کاریگەریی لەسەر ماف و شایستە داراییەکانی فەرمانبەران و خانەنشینان نابێت، چونکە بوونی "سندوقی خانەنشینی" بەپێی یاسای یەکگرتووی خانەنشینی پارێزراوە و هەڵناوەشێتەوە مەگەر بە یاسایەک نەبێت.

 

ئامانج لەم گۆڕانکارییە، کۆتاییهێنانە بە دووبارەبوونەوەی ئەرک و دەسەڵات لەنێوان سندووقەکە و دەستەی گشتیی خانەنشینیدا. سەرجەم ئەرکەکانی سندوقەکە لەمەودوا لە چوارچێوەی پێکهاتە و پەیڕەوی نوێی دەستەی گشتیی خانەنشینیدا بەڕێوەدەبرێن، کە چاوەڕوان دەکرێت ببێتە هۆی سادەکردنەوەی ڕێکارەکان و خێراترکردنی مامەڵەی هاوڵاتییان.

 

 

1. هەڵوەشاندنەوەی سندوقی پێشوو وەک قەوارەیەکی کارگێڕی و دارایی سەربەخۆ:

 

پێشتر سندوقی خانەنشینیی فەرمانبەرانی دەوڵەت لایەنێک بوو کە پارەی بەشداریکردنەکانی خانەنشینیی فەرمانبەرانی بەڕێوەدەبرد و مووچەی خانەنشینانی دابەش دەکرد.

 

دوای هەڵوەشاندنەوەکە، چیدی "سندوق"ێک بە پێکهاتە کۆنەکەیەوە نامێنێت و دەسەڵات و بەڕێوەبردنەکەی دەگوازرێتەوە بۆ لایەنێکی دیکە (کە بریتییە لە دەستەی گشتیی خانەنشینی).

 

2. گواستنەوەی ئەرک و پسپۆڕییەکان

 

ئەرکەکانی وەرگرتنی پارەی بەشداریکردن، بەڕێوەبردنی سامانی سندوقەکە و خەرجکردنی مووچەی خانەنشینی دەگوازرێنەوە بۆ دەستە یان پێکهاتەیەکی تر کە پەیڕەوە نوێیەکە دیاری کردووە (بۆ نموونە پەیڕەوی ناوخۆیی دەستەی گشتیی خانەنشینی ژمارە ٢ی ساڵی ٢٠٢٥ کە لە هەمان ژمارەی ڕۆژنامەی وەقایعدا بڵاوکراوەتەوە).

 

3. سادەکردنەوە یان رێکخستنەوەی پێکهاتەی کارگێڕی

 

ئامانجی سەرەکی لەم بڕیارە، یەکخستن و سادەکردنەوەی رێکارەکانی خانەنشینییە، هەروەها کەمکردنەوەی دووبارەبوونەوەی کار و ئەرک (ازدواجیة) لەنێوان سندووقەکە و دەستەی گشتیی خانەنشینیدا.

 

4. بڕیارەکە بە واتای هەڵوەشاندنەوەی مافی فەرمانبەران و خانەنشینان نایەت

 

ئەم بڕیارە لە پلەی یەکەمدا بڕیارێکی ڕێکخستن و کارگێڕییە و بە هیچ شێوەیەک شایستە و مافەکانی خانەنشینی هەڵناوەشێنێتەوە، کە لەلایەن یاسای یەکگرتووی خانەنشینییەوە گەرەنتی کراون، بەڵکو تەنها ئەو لایەنە دەگۆڕێت کە ئەرکی بەڕێوەبردنی کاروباری خانەنشینیی لە ئەستۆدایە.

 

 

پەیڕەوە نوێیەکە کۆتایی بە کاری سندوقە کۆنەکە دەهێنێت و بەڕێوەبردنی کاروباری خانەنشینی راستەوخۆ دەخاتە ژێر سەرپەرشتیی "دەستەی گشتیی خانەنشینی"یەوە لە چوارچێوەی پێکهاتە نوێیەکەیدا.

 

هەڵوەشاندنەوەی پەیڕەوی سندوقە کۆنەکەی ساڵی 2008  کارێکی پێویست بووە، چونکە پەیڕەوە نوێیەکە (ژمارە 2ی ساڵی 2025) "سندوقی خانەنشینی"ی وەک بەشێکی سەرەکی لەناو پێکهاتەی "دەستەی گشتیی خانەنشینی"دا دامەزراندووەتەوە.

 

 

1. ناتوانرێت دوو پەیڕەو کاریان لەسەر یەک سندوق هەبێت: لە ڕووی یاساییەوە مەحاڵە پەیڕەوی ساڵی 2008 و پەیڕەوی ساڵی 2025 هەردووکیان کارا بن بۆ یەک دامەزراوە. بۆیە دەبوو کۆنەکە هەڵبوەشێنرێتەوە.

 

2. گواستنەوەی ئەرکەکان بۆ چوارچێوەیەکی نوێ: هەمان ئەو ئەرک و دەسەڵاتانەی کە لە پەیڕەوە کۆنەکەدا بۆ سندوقەکە دانرابوون، گوازراونەتەوە و لەناو پەیڕەوە نوێیەکەدا جێگیر کراون. واتە سندوقەکە لە بنەڕەتدا نەماوە، بەڵکو بووەتە بەشێک لە دەستەی گشتیی خانەنشینی.

 

3. بنەمای یاسایی: خاڵە یاساییەکەش ئەوەیە کە "سندوقی خانەنشینی" لە یاسای یەکگرتووی خانەنشینیدا وەک بوونێک ئاماژەی پێکراوە و هەڵناوەشێتەوە مەگەر بە یاسایەکی دیکە نەبێت. بۆیە ئەوەی گۆڕاوە "پەیڕەوی" کارکردنیەتی، نەک *"بوون"*ی سندوقەکە خۆی.

 

 

سندووقی خانەنشینی وەک ناو و ئەرک هەر ماوە، بەڵام لەبری ئەوەی دامەزراوەیەکی سەربەخۆ بێت، ئێستا بووەتە بەڕێوەبەرایەتییەک یان پێکهاتەیەک لەناو "دەستەی گشتیی خانەنشینی"دا و بەپێی پەیڕەوێکی نوێ کار دەکات.