راسپاردەی حەوت رێکخراو: کورسییەکانی پەرلەمانی عێراق زیاد بکەن و عێراق بکەنەوە یەک بازنە

 

پێنجشەممە 21ی ئایاری 2026، هاوپەیمانیی تۆڕ و رێکخراوە نیشتمانییەکان بۆ چاودێریی هەڵبژاردنەکان لە عێراق، پوختەی راپۆرت و راسپاردەکانی خۆیان لەبارەی هەڵبژاردنی پێشووی پەرلەمان رادەستی نوێنەرانی پەرلەمان و کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان و لایەنە پەیوەندیدارەکانی دیکە کرد. 

 

ئەو تۆڕە لە حەوت رێکخراوی تایبەت بە چاودێریی هەڵبژاردن لە هەرێمی کوردستان و عێراق پێکهاتووە.

 

هۆگر چەتۆ، سەرۆکی رێکخراوی شەمس بۆ چاودێریی هەڵبژاردن کە رێکخراوەکەی یەکێکە لە بە شداربووانی ئەو تۆڕە، بە رووداوی راگەیاند: "ئەو راپۆرتەی رادەستمان کرد، پوختەی راپۆرتە جیاجیاکانی تۆڕەکە بووە کە لە کاتی ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق ئامادەیان کردووە و راسپاردەیان بۆ هەڵبژاردنەکانی داهاتوو رادەست کردووە."

 

 

راپۆرتەکە چەند هەڵهێنجانێکی خستووەتە روو لەبارەی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق و بەربەستەکانی بەردەم ئەو پڕۆسەیە.

 

 یەکێک لە تێبینییەکان ئەوەیە کە ژمارەی کورسییەکانی پەرلەمانی عێراق لە سنووری 329 کورسی ماوەتەوە، لەکاتێکدا ژمارەی دانیشتووان گەیشتووەتە زیاتر لە 46 ملیۆن و ئەوەشى بە رێگرى یاسایی داناوە کە رێگری دەکات لەوەی هێزە سیاسییە نوێیەکان بگەنە پەرلەمان.

 

بەگوێرەی دەستوور، دەبێت هەر 100 هەزار کەسێک کورسییەکی پەرلەمانیان هەبێت، بەوپێیە دەبێت ژمارەی کورسییەکانی پەرلەمان گۆڕانکارییان تێدا بکرێت.

 

 تێبینییەکی دیکەی راپۆرتەکە لەسەر سیستمی (سانتلیگۆی 1.7)ی هەژمارکردنی دەنگەکانە کە رێکخراوەکان پێیان وایە بەربەستێکی یاساییە بۆ پاراستنی دەسەڵاتی پارتە بەهێزەکان.

 

لە راپۆرتەکەدا هاتووە: "هەڵبژاردن بووەتە بازاڕێکی دارایی زیاتر لەوەی رکابەرییەکی سیاسی بێت و نەبوونی هەژماری بانکی بۆ چاودێری وایکردووە ئەستەم بێت بەدواداچوون بۆ ئەو پارانە بکرێت کە بۆ بانگەشەی هەڵبژاردن و کڕینەوەی دەنگ بەکارهاتووە."

 

ئەو رێکخراوانە ئاماژەیان بەوە داوە کە سامانی دەوڵەت لە پڕۆژە و دامەزراندندا بەکارهێنراوە بۆ هەڵبژاردن وەک بەرتیلی دەروونی، هەروەها 7.8 ملیۆن دەنگدەر کە مافی دەنگدانیان هەبووە لە دەرەوەی سیستمی بایۆمەتری بوون، ئەوەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی دەنگدەر گومانی هەیە کە بتوانرێت گۆڕانکاریی لە سندووقی دەنگداندا بکرێت.

 

لە بەشێکی دیکەی هەڵهێنجانەکەدا هاتووە، پشتگوێخستن لە مافی زمانەوانی لە پێداویستییەکانی دەنگدان بۆ دەنگدەرانی هەرێمی کوردستان هەبووە، کە ئاماژە بوون بۆ بێهێزیی پێوەرە گشتییەکان لە نەخشەسازیی تەکنیکیی پڕۆسەی هەڵبژاردن.

تێبینییەکی دیکەی راپۆرتەکە لەسەر دوورخستنەوەی درەنگوەختی بەربژێرەکان بووە کە بە پاکتاوی سیاسی وەسفی کردووە.

 

 

ئەو رێکخراوانە پێشنیازیان کردووە، 50%ی کورسییەکانی پەرلەمانی عێراق بۆ لیستەکان بکرێتە یەک بازنەی هەڵبژاردن و لیستە رکابەرەکان داخراو بن و کورسییەکان بەگوێرەی سیستمی سانتلیگۆی بنەڕەتی هەژمار بکرێن. 

 

هەروەها 50%ەکەی دیکەی پەرلەمان بۆ کورسیی تاک بێت و هەر پارێزگایەک بکرێتە سێ بۆ پێنج بازنە، وەک ئەوەی لە هەڵبژاردنی ساڵی 2021ی پەرلەمانی عێراق پەیڕەو کرا.

 

راسپاردەیەکی دیکە ئەوەیە کە ژمارەی کورسییەکانی پەرلەمانی عێراق زیاد بکرێت بەشێوەیەک کە هەر 100 هەزار کەسێک کورسییەکی بەربکەوێت و تەمەنی خۆبەربژێرکردن لە 30 ساڵەوە کەم بکرێتەوە بۆ 25 ساڵ، هەر بەربژێرێک کە بەڕێوەبەری گشتی یان پلەی بەرزتر بێت، بەر لە چوار مانگ لە هەڵبژاردن یان مۆڵەتی ناچاری وەربگرێت یان دەستلەکار بکێشێتەوە.

 

داواکراوە کە هەموو پارتێکی سیاسی و بەربژێرێک ناچار بکرێت هەژمارێکی بانکی لەناو عێراق بکاتەوە بۆ هەموو خەرجییەکانی بانگەشەی هەڵبژاردن و رێگری لە مامەڵەکردن بە پارەی کاش بکرێت و دواتر چاودێریی دارایی و دەستەی دەسپاکی چاودێریی ئەو هەژمارە بانکییانە بکەن.

 

لە راپۆرتەکەدا داواکراوە کە کورسیی کۆتای ئەو پێکهاتانە هەڵنەوەشێندرێتەوە کە دەتوانن بە دەنگی خۆیان کورسی بەدەستبهێنن، لەوانە: ئێزدی، شەبەک، کوردانی فەیلی، هەروەها کورسیی کۆتای کاکەییەکان لە کەرکووک دابنرێت.