عێراق دەتوانێت رۆژانە 4.5 ملیۆن بەرمیل نەوت بەرهەم بێنێتەوە؟

 

بەر لە جەنگ، عێراق ئامانجی بوو بگاتە بەرهەمهێنانی 6 ملیۆن بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا. ئێستا ئەو ژمارە خەریکە دەبێتە خەیاڵ و رۆژ بە رۆژ دوورتر دەکەوێتەوە لەو ئاستەی بەر لە جەنگ بەرهەمی دەهێنا کە رۆژانە 4.5 ملیۆن بەرمیل نەوت بوو، چونکە گرووپە چەکدارە عێراقییەکانی لایەنگری ئێران  بەهۆی بەردەوامبوونی جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران، کێڵگە نەوتی و گازییەکانیش لە عێراق دەکەنە ئامانج و، کۆمپانیا  بیانییەکانی نەوتیش یەک لە دوای یەک لە عێراق دەکشێنەوە.

 

دوایین هێرشی گرووپە چەکدارەکانی "مقاوەمەی ئیسلامیی عێراق " لە رۆژی 4ی نیسان 2026 بۆ سەر کێڵگەی نەوتی مەجنوون بوو لە رۆژئاوای بەسرە، کە ئەو کێڵگەیە یەدەگەکەی زیاتر لە 38 ملیار بەرمیل نەوتە. هەروەها لە هەرێمی کوردستان جارێکی دیکە لە رۆژی 1ی نیسان هێرشکرایەوە سەر کێڵگەکانی سەرسنگ و ئەترووش لە پارێزگای دهۆک. 

 

ئامانجی سەرەکی هێرشەکانی ئەم رۆژانەی سەر پیشەسازی نەوت لە باشووری عێراق و هەرێمی کوردستان، کۆمپانیای خزمەتگوزاری KBRی ئەمریکی لە کێڵگەی مەجنوون و، کۆمپانیای HKNی ئەمریکیی سەرکاری کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان بووە، بەڵام زیانەکان زۆر گەورەترن لەو کۆمپانیایانە و توانای عێراق بۆ بەرهەمهێنانی نەوت و گاز لە رۆژانی دوای جەنگ زۆر لاواز دەکات، چونکە کۆمپانیا بیانییە نێودەوڵەتییەکان بەشدارن لە بەرهەمهێنانی 68٪ی نەوتی بەرهەمهێنراوی رۆژانەی عێراق. 

 

ئەگەر کۆمپانیا بیانییەکان و تەکنەلۆژی پێشکەوتوو و توانای مرۆیی ئەو گەورە کۆمپانیایانە نەبووایە، عێراق نەیدەتوانی بگاتە بەرهەمهێنانی رۆژانەی سەروو 4.3 ملیۆن بەرمیل نەوت، بەڵکو وەک فەنزوێلای سەردەمی مادۆرۆی لێدەهات. دیارترین نموونەش بەراوردی کێڵگەی نەوتی رۆمەیلە و مەجنوونە.

 

کێڵگەی نەوتی مەجنوون کە یەدەگەکەی 38 ملیار بەرمیلە و لەلایەن کۆمپانیای نەوتی بەسرەوە بەڕێوەدەبرێت، توانای بەرهەمهێنانی 200 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا. لە بەرامبەردا، کێڵگەی رۆمەیلە کە یەدەگەکەی تەنیا 17.7 ملیار بەرمیلە، توانای بەرهەمهێنانی 1 ملیۆن و 350 هەزار بەرمیلە لە رۆژێکدا،  چونکە گەورە کۆمپانیاکانی BPبەریتانی و CNPC چینی بەهاوبەشی بەڕێوەی دەبەن.

 

بەر لە جەنگ کۆی نەوتی بەرهەمهێنراوی عێراق رۆژانە 4 ملیۆن و 343 هەزار بەرمیل نەوت بووە بەبێ هەرێمی کوردستان: 1 ملیۆن و 383 هەزار بەرمیل لەلایەن کۆمپانیا نیشتمانییەکانی نەوتی عێراق، 1 ملیۆن و 575 هەزار لەلایەن کۆمپانیا بیانییەکان و، 1 ملیۆن و 385 هەزار بەهاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیا بیانییەکان بووە. واتە رێژەی 31.8٪ نەوتی عێراق لە رێگەی کۆمپانیا نیشتمانییەکانی عێراق ، وەک کۆمپانیای نەوتی بەسرە و باکوور، میدلاند، باشوور و زیقار بەرهەم دەهێنرا  و، 36.3٪ لەلایەن کۆمپانیا بیانییەکان و، 31.9٪ بەهاوبەشی نێوان کۆمپانیا عێراقییەکان و کۆمپانیا بیانییەکان.

 

لەنێو وڵاتانی جیهان دا زیاتر لە 14 گەورە کۆمپانیای نەوتی و گاز، وەبەرهێن و هاوبەشن بەشێوەی گرێبەستی خزمەتگوزاری لە بەرهەمهێنانی نەوت و گازدا لە عێراق. لەوانەش کۆمپانیا چینییەکان بە پلەی یەکەم دێن و رۆژانە نزیکەی 500 هەزار بەرمیل نەوت لە عێراق بەرهەم دەهێنن.

 

هەروەها کۆمپانیا رووسییەکان بە بەرهەمهێنانی 322 هەزار بەرمیل بە پلەی دووەم بەشدارن، بەڵام بەم دواییە بەهۆی سزاکانی ئەمریکا لوکئۆیڵ ناچاربوو پشکەکەی بفرۆشێتە شیڤرۆنی ئەمریکی. کۆمپانیا ئەمریکییەکانیش بە پلەی سێیەم دێن و بەشدارن لەبەرهەمهێنانی 227 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا بۆ عێراق.

 

کۆی کێڵگە نەوتی و گازییەکان لە هەر سێ قۆناخی بەرهەمهێنان و پەرەپێدان و گەڕاندا 67 دانەیە، کە 41 دانەیان بەرهەمهێنانیان تێدا دەکرێت، 21 کێڵگەیان لە قۆناخی گەڕان و پەرەپێداندان و، سێ کێڵگەیان راگیراون. لەو 67 کێڵگەیە لە عێراق هەن : 47 کێڵگەی نەوتی، 4 کێڵگەی گازی و 16 کێڵگەی نەوت و گازن. کۆی یەدەگی نەوتی عێراق 143 ملیار بەرمیل نەوتە، کە 95 ملیار دەکەوێتە بەسرەوە و، پارێزگای کەرکووک بە 11 ملیار بەرمیل بە پلەی دووەم دێت، کە ناوچەیەکی کێشە لەسەرە لەنێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدرالیی عێراق دا بەپێی مادەی 140ی دەستووری عێراق.

 

لەو 41 کێڵگەیەی نەوتی تێدا بەرهەمدێت، بەروونی رۆڵی کۆمپانیا بیانییەکان لە پەرەپێدانی ژێرخانی بەرهەمهێنانی نەوت و گاز دەردەکەوێت، چونکە ئەو کێڵگانەی ئاستی بەرهەمهێنان تێیاندا بەرزە بەهاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیا بیانییەکان بەڕێوەدەبرێن.  

 

باشترین نموونەش، پێنج کێڵگە تۆپەکەی نەوتی عێراق ( رۆمەیلە، کەرکوک، رۆژئاوای قوڕنەی 1 و 2 و،  زوبێر) رۆژانە نزیکەی 3 ملیۆن بەرمیل نەوت بەرهەم دەهێنن، ئەم کێڵگانە بە هاوبەشی بەڕێوەدەبرێن لەگەڵ چەند گەورە کۆمپانیایەکی وەک BP ی بەریتانی، کۆمپانیای نیشتمانیی نەوتی چینی CNPC، ئینپێکسی ژاپۆنی، ئینی ئیتالی و کۆگاسی کۆریای باشوور.