تۆم باراک: نامانەوێت سایکس-پیکۆیەکی نوێ جێبەجێ بکەین

 

تۆم باراک، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ پەیمانگای میلکن کە لە کالیفۆرنیایە رایگەیاند، کێشەی سەرەکی ئەوە بووە کە رۆژئاوا ویستوویەتی مۆدێلی خۆی بەسەر خێڵ و پێکهاتەکاندا بسەپێنێت کە هەزاران ساڵ مێژوو و کولتووری تایبەت بە خۆیان هەیە. 

ئەو دەڵێت: "هێڵمان بە دەوری خێڵ و ناوچەگەلێکدا کێشاوە کە هەرگیز بۆ ئەوە دروست نەکرابوون پێکەوە بن." ستراتیژی نوێی ئەمریکا لە سەردەمی ترەمپدا ئەوەیە کە "رێگە بدات ناوچەکە خۆی بێت"، واتە کۆتایی بە سەپاندنی بڕیار لە دەرەوە بهێنرێت و لەبری ئەوە ناوچەکە بە هیوا و دەرفەتی ئابووری "لافاو ئاسا" پڕ بکرێت.

 

باراک جەخت دەکاتەوە کە سەردەمی نەخشە کۆنەکان بەسەرچووە و ئێستا کاتی ئەوەیە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست لە ململانێی خێڵەکییەوە بەرەو گەشەپێدانی تەکنەلۆژی و ئاڵنگارییەکانی ستارلینک هەنگاو بنێت.

 

 

لە قسەکانیدا، باراک عێراق وەک یەکێک لەو وڵاتانە ناوزەد دەکات کە مۆدێلی دەرەکی تێیدا شکستی هێناوە. ئەو پێی وایە عێراقیش وەک میسر و تونس و یەمەن، لە نێوان مۆدێلی "فیدراڵیزم و ناوەندێتی"دا سەرگەردان بووە و هیچ کامیان بۆ کۆمەڵگەیەکی خێڵەکی و فرە پێکهاتە وەک عێراق سەرکەوتوو نەبوون. 

 

باراک عێراق وەک ناوچەیەکی گرنگ دەبینێت کە کەوتووەتە ناو "سەختترین ناوچەی جیهان". بۆچوونی ئەو ئەوەیە کە عێراق پێویستی بەوەیە لە چوارچێوەی سەقامگیرییەکی گشتیی ناوچەییدا بژی، کە تێیدا سنوورەکان وەک هێمای ئاسایش و بووژانەوە بن نەک جەنگ. 

 

ئەو دەڵێت، سەپاندنی نەخشەی دەرەکی بەسەر عێراقدا وایکردووە کە ململانێ خێڵەکییەکان و کولتوورە ناوخۆییەکان پشتگوێ بخرێن، بۆیە کاتی ئەوە هاتووە عێراقییەکانیش لە چوارچێوەی گۆڕانکارییە گەورەکانی ناوچەکەدا، سەرنجیان بخەنە سەر "ئاشتی لە رێگەی گەشەپێدان و تەکنەلۆژیا".

 

 

سەبارەت بە سووریا، تۆم باراک باسی وەرچەرخانێکی گەورە دەکات و دەڵێت: ئیدارەی ئێستای سووریا سەرەڕای ژینگەیەکی زۆر سەخت، کارێکی باش دەکات. پەیامی سەرەکیی ترەمپ بۆ سووریا ئەوەیە: "گفتوگۆ بکەن و سزاکان لادەبەم". 

 

باراک گەشبینە کە کۆنگرێسی ئەمریکا "یاسای قەیسەر" هەڵدەوەشێنێتەوە، چونکە ئەو سزایانە دژی رژێمی پێشوو (ئەسەد) بوون و ئێستا بوونەتە بەربەست لەبەردەم وەبەرهێنانی ئەمریکی. ئەو باس لەوە دەکات کە سووریا خاوەن گەلێکی خۆڕاگرە و دەبێت دەرفەتیان پێ بدرێت. "پلانی ئەمریکا ئەوەیە ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت لە باکووری رۆژهەڵاتی سووریا لە 65 هەزار بەرمیلەوە بگەیێنێتە 500 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا. 

 

هەروەها جەخت لە گرنگیی "رێڕۆی وزە" لە نێوان سووریا و تورکیا دەکاتەوە کە دەبێتە هۆی بووژانەوەی تەواوی ناوچەکە. باراک دەڵێت سووریا تابلۆیەکی ئاڵۆزە لە کورد، دروز، بەدەوی، عەلەوی و چەندین دین و مەزهەبی کریستیان و ئیسلامی؛ کۆکردنەوەی ئەمانە لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی فیدراڵیدا قورسە، بەڵام تەنیا بە گەشەپێدانی ئابووری و لادانی سزاکان دەکرێت ئاشتییەکی بەردەوام بەدی بێت.

 

 

باراک، تورکیا وەک "پارچە ناوەندییەکەی" تابلۆی ناوچەکە دەبینێت. ئەو باس لە پەیوەندییەکی زۆر تایبەت و دۆستانە لە نێوان ترەمپ و ئەردۆغان دەکات کە توانیویانە لەسەر شەش کێشەی سەرەکی رێکبکەون کە بۆ دە ساڵ بوو بە هەڵپەسێردراوی مابوونەوە. 

 

باراک ستایشی گەلی تورکیا دەکات و بە خەڵکێکی "کارا و زیرەک" وەسفیان دەکات. ئەو رەخنە لە ئەورووپا دەگرێت کە رێز لە تورکیا ناگرن و نایانەوێت بیخەنە ناو یەکێتیی ئەورووپاوە، لە کاتێکدا تورکیا گەورەترین هاوپەیمانی ناتۆیە و پارێزەری ئەورووپایە لە بەرامبەر رووسیا. 

باراک پێی وایە تورکیا لەگەڵ ئیسرائیلیشدا دەگاتە رێککەوتن (هاوشێوەی ئیبراهیم یان سۆلۆمۆن)، چونکە بەرژەوەندیی ئابووریی نێوانیان زۆر لەوە گەورەترە کە بە لێدوانی سیاسی تێک بچێت.

 

 

تۆم باراک کە خۆی بە رەچەڵەک لوبنانییە، دۆخی وڵاتەکەی بە "دەوڵەتێکی شکستخواردوو" وەسف دەکات. ئەو دەڵێت سیستەمی تائیفی (دابەشکاریی پۆستەکان بەسەر مەسیحی، سوننە و شیعەدا) چیتر کار ناکات و لوبنانی گەیاندووەتە بنبەست. 

 

دەشڵێت، لوبنان ئێستا لە نێوان 120 بۆ 200 ملیار دۆلار قەرزارە و هیچ پلانێکی جیدی بۆ چاکسازیی بانکی نییە. سەبارەت بە حیزبوڵڵا، باراک دەڵێت: بەپێی پێوەرەکانی ئەمریکا رێکخراوێکی "تیرۆریستییە"، بەڵام لە ناوخۆی لوبناندا پارتێکی سیاسیی گەورەیە و هەموو بڕیارەکانی پەکخستووە. باراک پێی وایە چارەسەر تەنیا سەربازی نییە، بەڵکو دەبێت لوبنان هاوشێوەی سووریا و ئیمارات "دەستی ئیسرائیل بگرێت" و بگاتە رێککەوتن. 

 

ئەو دەڵێت: دەبێت لوبنانییەکان واز لە رق و کینەی مێژوویی بهێنن و تێبگەن کە تەنیا بە دیالۆگی راستەوخۆ لەگەڵ ئیسرائیل و دوورکەوتنەوە لە جەنگی تائیفی دەتوانن وڵاتەکەیان رزگار بکەن. پەیامی ئەو بۆ لوبنانییەکان ئەوەیە: "سەیری ئیمارات بکەن، ئەوان توانییان بە متمانە و رێککەوتن ئاستی ژیانیان بگۆڕن."

 

 

سەبارەت بە غەززە، باراک ئاماژە بە "پلانی 20 خاڵی" ترەمپ دەکات کە وەک نەخشەڕێگایەک بۆ دوای جەنگ داڕێژراوە. ئەو دەڵێت، ئەم پلانە یاسا و دەستوور نییە، بەڵکو بیرۆکەیەکە بۆ گۆڕینی دۆخەکە. 

 

گوتیشی، یەکێک لە خاڵە هەرە گرنگەکان جێگیرکردنی "هێزی سەقامگیری نێودەوڵەتی" (ISF)ـە کە بڕیارە قۆناخ بە قۆناخ جێگەی سوپای ئیسرائیل و حەماس لە کەرتی گەززە بگرێتەوە. 

باراک پێیوایە، تورکیا باشترین بەربژێرە بۆ بەشداریکردن لەم هێزەدا، چونکە تورکیا "پێگەیەکی ئیسلامی" هەیە و پەیوەندیی لەگەڵ حەماسیشدا هەیە، ئەمەش وادەکات پڕۆسەی داماڵینی چەکی حەماس نەرمتر و سەرکەوتووتر بێت. ئەو دەڵێت هێرشی سەربازی تەنها "تیرۆریست" دروست دەکاتەوە، بۆیە دەبێت حەماس لە رێگەی "دیالۆگ و متمانە"وە بێچەک بکرێت. 

 

باراک ستایشی رۆڵی قەتەر و تورکیا دەکات کە توانییان لە قۆناخی یەکەمدا بارمتەکان بگەڕێننەوە. ئەو دەڵێت ئامانجی کۆتایی گۆڕینی غەززەیە بۆ ناوچەیەکی گەشاوەی ئابووری، بەڵام ئەمە پێویستی بە متمانەیەکی گەورە هەیە کە هێشتا لە نێوان ئیسرائیل و حەماسدا بوونی نییە.