سەرچاوەیەکی دیپلۆماسی بۆ رووداو: فەرەنسا هیواخوازە رێز لە بانگەوازەکەی ئۆجەلان بگیرێت

 

سەرچاوەکە  کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت، گوتی: "فەرەنسا پێشوازی لە بانگەوازی عەبدوڵڵا ئۆجەلان بۆ چەکدانان و هەڵوەشاندنەوەی پەکەکە دەکات، کە رێکخراوێکە لە لیستی تیرۆری یەکێتیی ئەورووپادایە."

 

بە گوێرەی سەرچاوە دیپلۆماسییەکە، "فەرەنسا هیواخوازە ئەم بانگەوازە ببیسترێت و رێزی لێ بگیرێت، بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە لاپەڕەی تووندوتیژی دابخرێت و  پڕۆسەیەکی سیاسیی فرەلایەن لەسەر بنەمای سەروەریی یاسا دەستپێبکات". 

 

رۆژی پێنجشەممە بانگەوازەکەی ئۆجەلان بڵاوکرایەوە کە ئامانج لێی کۆتاییهێنانە بە ململانێی چەکداریی چوار دەیەی نێوان پارتی کرێکارانی کوردستان و تورکیا. 

 

فەرماندە سەربازییەکانی بزووتنەوە کوردستانییەکە ئەمڕۆ شەممە بەدەم بانگەوازی دامەزرێنەرە تەمەن 75 ساڵییەکەیانەوە چوون و ئاگربەستیان لەگەڵ تورکیا رایگەیاند.  

 

ئەوە یەکەمین کاردانەوەی قەندیل بوو لەدوای بانگەوازەکەی رۆژی پێنجشەممەی ئۆجەلان کە تێیدا هاتبوو: "لە دۆخی ئێستادا، کە بە بانگەوازی بەڕێز دەوڵەت باخچەلی دروست بووە، هەروەها ئەو ویستە کە بەڕێز سەرۆککۆمار نیشانیداوە و هەڵوێستە ئەرێنییەکانی پارتە سیاسییەکانی دیکە بەرامبەر بەم بانگەوازە، من بانگەواز بۆ چەکدانان دەکەم و بەرپرسیارێتیی مێژوویی ئەم بانگەوازە لە ئەستۆ دەگرم."

 

ئۆجەلان کە لە لایەن شوێنکەوتووەکانییەوە بە ئاپۆ واتە (مام) دەناسرێت، لە ساڵی 1999 لە نەیرووبی پایتەختی  کینیا دەستگیرکرا و لەو کاتەوە لە دورگەی ئیمراڵی لە زیندانی تاکە کەسیدایە.

 

لە بانگەوازەکەیدا، ئۆجەلان دەڵێت: "وەک چۆن هەموو کۆمەڵگە و پارتە هاوچەرخەکان دەیکەن، کە نەتوانراوە بە هێز کۆتایی بە هەبوونیان بهێندرێت، لەسەر بەستنی کۆنگرەیەک و بڕیاردان لەسەر تێکەڵبوون لەگەڵ دەوڵەت و کۆمەڵگە رێکبکەون و پێویستە هەموو گرووپەکان دەستبەرداری چەک بن و پەکەکە خۆی هەڵبوەشێنێتەوە."

 

 

پەکەکە داوا دەکات، رێبەرەکەیان ئازادبکرێت بۆ ئەوەی سەرپەرشتیی کۆنگرەی هەڵوەشاندنەوەی بزووتنەوەکە بکات، کە تاوەکو ئێستا دیار نییە ئەنقەرە هەڵوێستی چی دەبێت. 

 

کۆمیتەی رێڤەبەری پەکەکە لە راگەیێندراوەکەیدا دەڵێت: "تاوەکو ئەو کاتەی هێرش نەکرێتە سەرمان، هیچ هێزێکی ئێمە کردەوەی چەکداری ئەنجام نادات" و جەختی کردەوە کە "جێبەجێکردنی بابەتەکانی وەک چەکدانان تەنیا بە پێشەنگایەتی پراکتیکی رێبەر ئاپۆ دەکرێت."

 

پەکەکە هەروەها ئامادەیی خۆی دەربڕی بۆ بەڕێوەبردنی کۆنگرەی خۆ هەڵوەشاندنەوە بەپێی داواکاری ئۆجەلان، بەڵام جەختی کردەوە لەسەر ئەوەی کە "بۆ سەرکەوتنی کۆنگرەش پێویستە رێبەر ئاپۆ خۆی کۆنگرەکە بەڕێوەببات." 

 

لە راگەیێندراوەکەدا پەکەکە هەروەها داوای کرد کە مەرجەکانی ئازادیی جەستەیی ئۆجەلان و رێگەپێدانی بە پەیوەندیکردن بە کەسانی دەرەوە دابین بکرێن بۆ ئەوەی "بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتی بە سەرکەوتوویی جێبەجێ بکرێت."

 

پەکەکە لەلایەن تورکیا، ئەمریکا و یەکێتیی ئەورووپاوە بە رێکخراوێکی تیرۆرستی پۆلێنکراوە. لە ساڵی 1984 بە ئامانجی سەربەخۆیی بۆ باکووری کوردستان، دەستی بە ململانێی چەکداری لە دژی تورکیا کرد. 

 

بەم دواییانە، بزووتنەوەکە داواکارییەکانی کەمکردووەتەوە بۆ خۆبەڕێوەبەری و مافی کولتووری و زمان بۆ کورد کە 20٪ـی 85 ملیۆن دانیشتووەکەی باکووری کوردستان و تورکیا پێکدێنێت. 

 

لەو کاتەوەی ئۆجەلان زیندانیکراوە، چەندین جار هەوڵدراوە کۆتایی بە شەڕە خوێناوییەکە بهێنرێت کە بووەتە هۆی کوژرانی زیاتر لە 40 هەزار کەس. 

 

بانگەوازەکەی ئۆجەلان، دوای چەند سەردانێک بۆ دوورگەی ئیمراڵی، لە لایەن شاندی دەم پارتییەوە لە ئیستەنبووڵ خوێنرایەوە. 

 

دوای راگەیێندراوەکەی رۆژی شەممەی پەکەکە، جەودەت یەڵماز، جێگری سەرۆککۆماری تورکیا گوتی، "قۆناخێکی نوێ" لە ئامانجی بەدیهێنانی "تورکیایەکی بێ تیرۆر" بەدەستهاتووە، بێئەوەی ئاماژە بە دەستپێشخەریی ئاگربەست و داواکەی پەکەکە بۆ ئازادکردنی ئۆجەلان بکات. 

 

یەڵماز لە پۆستێکی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکسدا نووسیویەتی"هەڵوەشاندنەوەی رێکخراوی تیرۆرستی بێ هیچ مامەڵەیەک بە واتای ژینگەیەکی نوێ و قۆناخێکی نوێی گەشە و دیموکراسی و ئەمنی دێت."

 

 

شرۆڤەکاران دەڵێن، نەمانی شەڕی تورکیا و پەکەکە رەنگدانەوەی ئەرێنیی لەسەر سووریا و رۆژئاوای کوردستانیش دەبێت. 

 

ئەنتۆنی سکینەر، بەڕێوەبەری پەیمانگەی لێکۆڵینەوەی Marlow Global دەڵێت: "دەکرێت رێککەوتنی ئاشتی لەگەڵ پەکەکە یەکگرتن و دامەزراندنی سووریایەکی سەقامگیر ئاسانتر بکات."

 

سوپای تورکیا ناوبەناو هێرش دەکاتە سەر شەڕڤانانی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) کە ئەنقەرە پێیوایە پەیوەندیی بە پەکەکەوە هەیە. 

 

بایرام باڵچی، شرۆڤەکار لە زانکۆی Sciences Po Paris دەڵێت، پەکەکە زۆر باش ئاگاداری ئەوەیە کە دۆخی ناوچەکە گۆڕاوە. 

 

ئەو دەڵێت، شەڕڤانانی رۆژئاوای کوردستان و سووریا "چیدیکە پشتیوانیی ئەسەدیان نییە و رەنگە چیدیکە لە لایەن ئەمریکییەکانیشەوە پشتیوانی نەکرێن. هەڕەشەی داعش هێشتا ماوە، بەڵام وەک جاران بەهێز نییە."

 

ئەو گرووپە چەکدارە سوورییانەی لە لایەن تورکیاوە پشتیوانی دەکرێن، لە دوای رووخانی ئەسەد لە 8ـی کانوونی یەکەمەوە، هێرشەکانیان بۆ سەر ناوچەکانی هەسەدە چڕکردنەوە. 

 

دەسەڵاتدارانی نوێی سووریا هاوشێوەی ئەنقەرە داوای هەڵوەشاندنەوەی هەسەدە و تێکەڵبوونی ئەندامانی بە سوپای نویێ سووریا دەکەن، بەڵام هێزە زۆرینە کوردییەکە داوا دەکات بەم پێکهاتەی کە ئێستا هەیەتی بۆ پاراستنی ناوچەکانیان بمێننەوە و لە نێو سوپای نوێی سووریادا، خاوەن تایبەتمەندیی خۆی بێت.

 

دەسەڵاتدارانی دیمەشق کە هاوپەیمانی سەرەکییان تورکیایە، هێشتا بەو داواکارییە رازی نەبوون. 

 

هەفتەی رابردوو، کۆنگرەیەکی "گفتوگۆی نیشتمانی" لە دیمەشق بۆ دیاریکردنی داهاتووی سووریا بێ بەشداریکردنی نوێنەرانی هەسەدە بەڕێوەچوو. هەسەدە رایگەیاند، لێکەوتە و راسپاردەکانی کۆنگرەکە رەتدەکەنەوە و کۆنگرەی خۆجێی تایبەت بە خۆیان بۆ دیاریکردنی داهاتووی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر دەبەستن. 

 

پێنجشەممەی رابردوو، مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هەسەدە رەتیکردەوە بانگەوازەکەی ئۆجەلان هێزەکانی ئەوان بگرێتەوە. 

 

ئەو سەرچاوە دیپلۆماسییە فەرەنسییە باڵایەی رۆژی شەممە قسەی بۆ رووداو کرد، گوتی، پاریس "ئومێدەوارە کوردانی سووریا شوێنی شایستەی خۆیان لە پڕۆسەی راگوزەری سیاسی لە سووریا هەبێت و هاوشێوەی هەموو پێکهاتەکانی دیکەی کۆمەڵگەی سووریا، مافەکانیان پارێزراوبن."