واشنتن بۆ کەشتییە بازرگانییەکانی: گەرووی هورمز پارێزراو نییە

 

 

راپۆرتەکە کە لەلایەن ئیدارەی گواستنەوە دەریاییەکانەوە بڵاوکراوەتەوە، ئاماژە بەوە دەکات کە هەڕەشەکانی ئێران بۆ سەر ئازادیی دەریاوانی و چالاکییە نوێبووەکانی چەتە دەریاییەکان، ئاسایشی بازرگانیی جیهانییان خستووەتە ژێر مەترسییەکی جددییەوە.

 

بەپێی راپۆرتەکە، کەشتییە بازرگانییەکان لە کاتی تێپەڕبوونیان بە گەرووی هورمز و کەنداوی عومان، لەژێر مەترسیی بەردەوامی راگرتن، پشکنین، دەستبەسەرکردن یان رفاندندان لەلایەن هێزە دەریاییەکانی ئێرانەوە. واشنتن جەخت دەکاتەوە کە ئەمە تەنیا مەترسییەکی تیۆری نییە، بەڵکو لە چەند رۆژی رابردوودا و بە دیاریکراوی لە 3ی شوباتی 2026، هێزەکانی ئێران هەوڵیانداوە کەشتیی بازرگانی بە زەبری هێز رەوانەی ناو ئاوە هەرێمییەکانی خۆیان بکەن.

 

 

لە بەشێکی راپۆرتەکەدا هاتووە، هێزە ئێرانییەکان بەردەوامن لە بەکارهێنانی بەلەمی خێرا و هێلیکۆپتەر بۆ ئۆپەراسیۆنی هەڵکوتانە سەر کەشتییەکان. ئەم رەفتارانە وەک پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسا نێودەوڵەتییەکان و رێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریاکان وەسف کراون. 

 

ئەمریکا کۆمەڵێک رێنمایی تووندی بۆ ئەو کەشتیانە دەرکردووە کە ئاڵای وڵاتەکەیانی هەڵگرتووە. لە رێنماییەکاندا هاتووە، ئەگەر لەلایەن هێزەکانی ئێرانەوە بانگکران، پێویستە تەنیا ناو و وڵاتی ئاڵاکەیان ئاشکرا بکەن و جەخت بکەنەوە کە بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان دەڕۆن. ئەگەر ئێرانییەکان ویستیان بچنە ناو کەشتییەکەوە، کاپتنی کەشتییەکە دەبێت رێگرییان لێ بکات ئەگەر هەستی کرد سەلامەتیی تیمەکەی نەکەوێتە مەترسییەوە، بەڵام ئەگەر هێزەکان بە زۆر چوونە ناو کەشتییەکە، پێویستە تیمەکە بەرگریی تووندوتیژ نەکەن تاوەکو گیانیان پارێزراو بێت.

 

راپۆرتەکە پێشنیاز بۆ کەشتییەکان دەکات کە تاوەکو دەتوانن لە ئاوە هەرێمییەکانی ئێران دووربکەونەوە و لە کاتی تێپەڕبوون بە گەرووی هورمزدا، زیاتر بەرەو ئاوەکانی عومان بڕۆن. هەروەها جەخت لەوە کراوەتەوە کە پێویستە سیستەمی ناسنامەی خۆکار (AIS) بەردەوام داگیرسێنن، چونکە زۆرجار ئێران کوژاندنەوەی ئەو سیستەمە وەک پاساو بۆ دەستبەسەرداگرتنی کەشتییەکان بەکاردەهێنێت.

 

 

جگە لە هەڕەشە سیاسی و سەربازییەکانی ئێران، راپۆرتەکە تیشک دەخاتە سەر مەترسییەکی کۆنی ناوچەکە کە دووبارە سەری هەڵداوەتەوە؛ ئەویش چەتە دەریاییەکانن. هەرچەندە مەترسییەکان لە چاو ساڵانی رابردوو کەمتر بوونەتەوە، بەڵام ئامارەکان نیشانی دەدەن کە لە ساڵی 2025ەوە تاوەکو ئێستا، سێ حاڵەتی رفاندنی کەشتی و شەش حاڵەتی هەڵکوتانە سەر و دزیکردن تۆمارکراون.

 

ئەوەی جێگەی نیگەرانیی لایەنە ئەمنییەکانە، زیادبوونی بەکارهێنانی چەکی ئاگرینە لە هێرشەکاندا. لە نێوان تەممووز بۆ تشرینی دووەمی 2025، حەوت هێرشی چەکداری لەلایەن چەتەکانەوە کراون. ئەمەش وایکردووە ئەمریکا هۆشداری بداتە هاووڵاتیانی خۆی کە بە یەخت و پاپۆڕی تایبەت گەشت بە ناوچەکەدا نەکەن، چونکە ئەگەری رفاندن و داواکردنی سەرانە زۆر بەهێزە.

 

راپۆرتەکە باس لەوە دەکات کە بوونی تیمی پاسەوانی چەکدار لەسەر کەشتییە بازرگانییەکان، تاوەکو ئێستا توانراوە زۆر لە هێرشی چەتەکان تێکبشکێنێت، بەڵام بڕیاردان لەسەر بەکارهێنانی چەک یان گرێبەستکردن لەگەڵ کۆمپانیا ئەمنییە تایبەتەکان، هێشتا لەسەر ئەستۆی کۆمپانیاکان و کاپتنی کەشتییەکان خۆیانە.

 

 

لە بەشێکی دیکەی ئەم هۆشدارییەدا، واشنتن داوا لە هەموو کەشتییەکان دەکات کە 24 کاژێر پێش چوونە ناو ئاوەکانی زەریای هیندی، ناوی خۆیان لە نووسینگەی بازرگانیی دەریایی بەریتانیا (UKMTO) تۆمار بکەن. ئەم هەماهەنگییە رێگە دەدات بە هێزە دەریاییەکانی هاوپەیمانان کە بەردەوام ئاگاداری شوێنی کەشتییەکان بن و لە کاتی هەر هێرشێکدا بە خێرایی بەدەنگیانەوە بچن.

 

هەروەها، هێزە دەریاییەکانی ئەمریکا (NAVCENT) لە ناوچەکەدا بە شێوەی 24 کاژێری لە ئامادەباشیدان. راپۆرتەکە داوا لە کەشتییەکان دەکات وەڵامی هەموو ئەو پەیوەندییە تەلەفۆنی و رادیۆییانە بدەنەوە کە لەلایەن کەشتییە جەنگییەکانی هاوپەیمانانەوە پێیان دەگات، چونکە ئەم پەیوەندییانە بۆ دڵنیابوونەوەیە لە سەلامەتییان.

 

گەرووی هورمز کە یەکێکە لە گرنگترین شوێنەکانی گواستنەوەی وزە لە جیهاندا، ئێستا بووەتە مەیدانی ململانێیەکی سارد لە نێوان واشنتن و تاران. واشنتن دەیەوێت بەم هۆشدارییانە پەیامێکی روون بنێرێت کە پاراستنی "ئازادیی دەریاوانی" لە ئەولەوییەتە هەرە باڵاکانیەتی و رێگە نادات هیچ لایەنێک یان گرووپێکی تاوانکاری کار لەسەر پەکخستنی ئابووریی جیهانی بکات.

 

لە کۆتاییدا، حکومەتی ئەمریکا داوا لە هاووڵاتیانی دەکات کە پێش گەشتکردن بەم ناوچانەدا، باڵیۆزخانەکانی ئەمریکا ئاگادار بکەنەوە و لە رێگەی بەرنامەی (STEP)ەوە زانیارییەکانیان نوێ بکەنەوە، تاوەکو لە کاتی هەر رووداوێکی نەخوازراودا، بتوانرێت بە زووترین کات هاوکارییان بکرێت.