ترەمپ لە چین چی دەکات و باسی چ بابەتێک دەکات؟

 

 

بەیانیی رۆژی پێنجشەممە 14-05-2026، دۆناڵد ترەمپ بە کاروانێکی ئۆتۆمبێل گەیشتە هۆڵی مەزنی گەل لە پەکین و لەلایەن شی جینپینگەوە پێشوازییەکی گەرمی لێکرا. دوو سەرکردەکە تەوقەیان کرد و شاندێکی ئەمریکی کە لە وەزیری دەرەوە مارکۆ روبیۆ، وەزیری بەرگری پیت هێگسەس و کۆمەڵێک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری گەورەی وەک ئیلۆن مەسک و جێنسن هووانگی کۆمپانیای ئینڤیدیا و تیم کوکی بەڕێوەبەری جێبەجێکاریی پێشووی ئەپڵ پێکهاتبوون، لە چاوەڕوانیدا بوون.

 

 

لە دەستپێکی گفتوگۆکاندا، دوو سەرکردەکە دوو دیدگەی جیاوازیان خستەڕوو. دۆناڵد ترەمپ ستایشی میواندارییەکەی کرد و بە شی جینپینگی گوت، "ئەمە شەرەفێکە کە لەو کەم شتانەیە تاوەکو ئێستا بینیبێتم." ترەمپ گوتیشی، "شەرەفە بۆ من کە لەگەڵ تۆم. شەرەفە بۆ من کە هاوڕێی تۆم و پەیوەندیی نێوان چین و ئەمریکا لە هەموو کاتێک باشتر دەبێت." ترەمپ بەڵێنی دا، دوو وڵاتەکە "داهاتوویەکی نایابیان پێکەوە دەبێت."

 

لەلایەکی دیکەوە، شی جینپینگ رایگەیاند، "دڵخۆشە" بە پێشوازیکردن لە ترەمپ لە کاتێکدا "جیهان گەیشتووەتە چوارڕێیانێکی نوێ." شی گوتی، چین و ئەمریکا "دەبێت هاوبەش بن نەک رکابەر" و گوتی، "پەیوەندییەکی جێگیری چین و ئەمریکا نیعمەتێکە بۆ جیهان. هاریکاری سوودی بۆ هەردوو لا هەیە، لە کاتێکدا رووبەڕووبوونەوە زیان بە هەردوو لا دەگەیەنێت."

 

هەر زوو دوای دەستپێکردنی گفتوگۆکان، میدیای فەرمیی چین لێدوانێکی تووندی شی جینپینگی بڵاوکردەوە کە ئاراستەی ترەمپی کردبوو سەبارەت بە تایوان. شی هۆشداریدا و گوتی، "پرسی تایوان گرنگترین پرسە لە پەیوەندییەکانی چین و ئەمریکادا."

 

سەرۆکی چین گوتیشی: "ئەگەر بە هەڵە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت، دوو نەتەوەکە رەنگە بەیەکدادەن یان تەنانەت بچنە نێو ململانێشەوە، کە تەواوی پەیوەندییەکانی چین و ئەمریکا دەخاتە دۆخێکی زۆر مەترسیدارەوە."

 

 

وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر بەو هۆشدارییە، حکومەتی تایوان رایگەیاند، ئەمریکا "پشتیوانیی روون و پتەوی" بۆ دوورگەکە دووپاتکردووەتەوە. میشێل لی، گوتەبێژی حکومەتی تایوان بە رۆژنامەڤانانی گوت، "لایەنی ئەمریکی چەندین جار پشتیوانیی روون و پتەوی خۆی بۆ تایوان دووپاتکردووەتەوە."

 

دوای نزیکەی دوو کاژێر و 15 خولەک، کە 35 خولەک لە کۆبوونەوەی پێشوویان درێژتر بوو، بەرپرسێکی کۆشکی سپی رایگەیاند، گفتوگۆکانی نێوان ترەمپ و شی کۆتاییان هاتووە.

 

 

دوای کۆتاییهاتنی گفتوگۆکان، ترەمپ و شی پێکەوە سەردانی پەرستگەی ئاسمانی مێژووییان لە پەکین کرد. ترەمپ لەوێ بە رۆژنامەڤانانی گوت "چین جوانە" و شوێنەکەشی بە "نایاب" وەسفکرد.

 

دواتر شی جینپینگ کۆبوونەوەیەکی تایبەتی لەگەڵ بازرگانە ئەمریکییەکان کرد و پێی راگەیاندن، دەرگەی چین "کراوەتر دەبێت" بۆ کۆمپانیاکانیان و دەرفەتی فراوانتریان لە وڵاتەکەدا دەبێت.

 

 

ئەمە یەکەم سەردانی ترەمپ بوو بۆ چین لە ساڵی 2017ـەوە. ئامانجی سەرەکیی ترەمپ، وەک خۆی رایگەیاندبوو، پرسی بازرگانی بوو. ئەو دەیویست چین بازاڕەکانی زیاتر بە رووی کۆمپانیا ئەمریکییەکاندا بکاتەوە. لە لایەکی دیکەوە، جگە لە پرسی تایوان، جەنگی ئێرانیش یەکێک بوو لە تەوەرە سەرەکییەکان، بەتایبەتی کە چین کڕیاری سەرەکیی نەوتی ئێرانە. 

 

ترەمپ پێشتر رایگەیاندبوو "گفتوگۆیەکی درێژ" لەگەڵ شی لەبارەی ئێرانەوە دەکات، بەڵام مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، بە تۆنێکی جیاواز قسەی کرد و گوتی، "هیوادارین رازیمان بکەن کە رۆڵێکی چالاکتر ببینن لەوەی ئێران ناچار بکەن واز لەوە بهێنێت کە ئێستا دەیکات."