Erbil (Rûdaw) - Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası (DTSO) Başkanı Mehmet Kaya, Rûdaw bültenine konuk olarak Diyarbakır ve bölge ekonomisindeki son gelişmeleri değerlendirdi. Kaya, özellikle Irak ve Kürdistan Bölgesi ile olan ticarette yaşanan sert düşüşe dikkat çekerek; bunun nedenlerini ve çözüm yollarını anlattı.
Mehmet Kaya, Diyarbakır’ın Irak, Kürdistan Bölgesi ve Suriye ile olan ilk 5 aylık ihracat rakamlarını paylaşarak şunları söyledi:
"Diyarbakır’ın gerek Irak ve Kürdistan Bölge Yönetimi gerekse Suriye’nin ilk 5 aylık ihracat rakamlarına baktığımızda dramatik bir düşüşün olduğunu görebiliyoruz.
Bunun birçok nedeni olmakla birlikte, özellikle halen uygulanan ve yeni uygulanmaya başlanan vergi sistemi, Irak ve Kürdistan Bölgesi ile olan ticareti en fazla etkileyen unsurlardan biri.
Doğrusu yüzde 42 oranında bir düşüşten bahsediyoruz. Yani neredeyse yarı yarıya Irak’la olan ihracatımızda bir düşüş var."
"İhracatın düşmesinin temel nedeni vergi ve gümrük sistemi"
Kaya, ihracattaki düşüşün hem Türkiye’deki üretim maliyetlerinden hem de Irak’taki yeni düzenlemelerden kaynaklandığını belirtti:
"Bu tabii ki Türkiye’deki üretimden kaynaklı sorunlar, Türkiye’deki kriz ve hammadde fiyatlarının yüksekliğinin yarattığı rekabetten kaynaklanan durumla birlikte; aynı şekilde Irak’taki vergi düzenlemesi bunun temel unsurlarından biri oldu. Yani her iki olayın da bu yıl içerisinde gerçekleşmesi, bölgede üretimin düşmesi, rekabetteki düşüş ve Irak’la olan ihracatta Habur’da uygulanmaya başlanan gümrük sistemi, bu düşüşün en büyük etkenlerinden biridir."
Suriye ile ticarette Diyarbakır neden geride kaldı?
Suriye ile olan ticari ilişkilere de değinen Kaya, Türkiye genelinde bir artış olmasına rağmen Diyarbakır’ın bu artıştan pay alamadığını vurguladı:
"Suriye daha farklı bir uygulama. Dönüp baktığınız zaman Türkiye’nin Suriye ile olan ihracatında önemli bir artış var. Geçen yılın ilk 5 aylık rakamlarıyla karşılaştırdığımızda yüzde 24’lük bir artış olmasına rağmen, Diyarbakır’ın yüzde 35’lik bir düşüşünü görüyoruz. Bunun birçok nedeni var.
Temel nedenlerden biri, şu an Türkiye hükümeti ile Suriye hükümeti arasında oldukça iyi ilişkiler geliştirildi; ihracat rakamları arttı, Cilvegözü’nde yaşanılan sorunlar adım adım giderildi, vergi sistemi de giderildi ve bu Türkiye’nin lehine dönüştü. Ama bölge için tam tersi meydana geldi. Çünkü bizim Diyarbakır’dan Cilvegözü yaklaşık 600 kilometre mesafede.
Gidip Türkiye’deki batılı şirketlerle rekabet ederek Suriye’ye mal satma olanağımız olmadığı için hızlı bir şekilde oradaki ticari partnerlerimizi batı illerine kaybettik."
"Nusaybin Kapısı bir an önce açılmalı"
Lojistik sorunların Diyarbakır ekonomisini vurduğunu belirten DTSO Başkanı, Nusaybin Sınır Kapısı’nın önemine dikkat çekti:
"Burada temel sorun lojistik sorunu. Biz Diyarbakır’dan Suriye’ye mal satmak için Cilvegözü’ne kadar gitmek zorundayız.
Yanımızda 170 kilometre mesafede Nusaybin Kapısı’nın, Şenyurt Kapısı’nın, Ceylanpınar Kapısı’nın ticarete kapalı olması, ister istemez Diyarbakır’daki yatırımcıların, imalatçıların Cilvegözü’ne kadar gidip mal satması gibi bir durumla karşı karşıya bırakıyor. Biz bu şekilde Konya’daki, Mersin’deki, Adana’daki yatırımcıyla rekabet edemeyiz. Bu rakam daha da düşecektir. Bunun için ısrarla biz Nusaybin Kapısı’nın, Şenyurt Kapısı gibi kapıların bir an önce açılmadığı takdirde bu rakam daha da fazla düşecektir."
"Suriye merkezi hükümeti engel çıkarıyor"
Sınır kapılarının açılması konusundaki görüşmelere de değinen Kaya, "Bugüne kadar yaptığımız görüşmelerde daha önce bu kapanışın nedenlerinden biri Türkiye hükümetiydi. Ama bugün hükümetle yaptığımız görüşmelerde Türkiye’nin kapının açılmasıyla ilgili talebinin olduğu, hatta Nusaybin Kapısı’nın 13 yıl kapalı kaldıktan sonra açılmasıyla ilgili teknik altyapısının da hızlı bir şekilde düzeltildiği tarafımıza aktarıldı. Ama kapalı olmasının temel sebebi Suriye merkezi hükümetinden kaynaklanıyor. Merkezi hükümet şu an Cilvegözü dışında diğer kapılarla ticaret konusunda çekincelerinin olduğunu ve engel çıkardığını söylüyorlar" dedi.
"Türkiye, Irak pazarında üçüncü sıraya geriledi"
Türkiye’nin Irak pazarındaki payını kaybettiğini belirten Mehmet Kaya, sözlerini şöyle tamamladı:
"2014 yılında Türkiye, Irak ithalatında birinci sıradaydı. Bugün 2025 yılı rakamlarına baktığımızda birinci sırayı Birleşik Arap Emirlikleri’nin aldığını görüyoruz, ikinci sırayı Çin alıyor ve Türkiye üçüncü sıraya düştü.
Bunun temel nedeni Türkiye’nin üretimden düşmesi değil; tam tersi Türkiye’nin Irak merkezi hükümeti ve Kürdistan Bölge Yönetimi ile doğru bir ticari ilişki kurmaması, ticaretin önündeki engelleri kaldırmamasından kaynaklanıyor.
Körfez’deki çatışmalar aslında bir fırsattı ama bu fırsatın önünde maalesef hala vergi uygulamaları ve kapıların sağlıklı çalışmaması gibi engeller var. Türkiye’nin bu konuda Irak ile o pazarı yeniden karşılıklı artıracak ilişkileri oturup engelleri kaldıracak yeni bir sürece başlaması lazım."
