Rûdaw Ekonomi Masası
İran savaşı ikinci haftasına girerken, İranlı yetkililer ABD Başkanı Donald Trump’a yanıt vererek kayıtsız şartsız teslim olmayacaklarını bildirdi. İran ekonomisi çöküş yaşarken, ABD’de Demokratların artan yakıt ve enerji fiyatları üzerinden Trump üzerindeki baskısı yoğunlaşıyor. Dünya için bu savaşın bedeli felaket boyutuna ulaştı ve bu bedel saat be saat artmaya devam ediyor.
Savaşın 10. günü: Karşılıklı restleşmeler
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonun üzerinden 10 gün geçmesine rağmen, İran savaşı sürdürüyor.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bagher Galibaf, "Ateşkes talep etmiyoruz" derken; ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth bugün yaptığı açıklamada, İran teslim olmadığı sürece savaşın devam edeceğini belirtti.
İran Devrim Muhafızları hâlâ füze ve drone fırlatma kapasitesine sahip. Yeni liderin göreve başladığı İran’da halk, bombardımanlar ve ekonomik çöküş arasında savruluyor.
Piyasalarda 'Süveyş'ten bu yana en sert kesinti
9 Mart 2026 Pazartesi sabahı itibarıyla Brent petrolün fiyatı 119,36 dolara yükselerek Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Küresel piyasalardaki sarsıntı, her türlü askeri bildiriden daha fazla savaşın etkilerini ortaya koyuyor. Dünya petrolünün beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı şu an fiilen kapalı durumda.
Danışmanlık şirketi Rapidan Energy, bu durumun 1956-1957 Süveyş Krizi’nden bu yana ham petrolün deniz taşımacılığındaki en sert kesinti olduğunu belirtiyor.
Tokyo’dan Londra’ya kadar küresel borsalar ve şirket hisseleri eşi görülmemiş bir düşüşe geçti. G7 Maliye Bakanları, enerji krizine çözüm bulmak amacıyla acil toplantı çağrısı yaptı.
Siyasi ve ekonomik uzmanların temel sorusu artık İran iktidarının kalıp kalmayacağı değil; ne kadar süre dayanabileceği ve bu bekleyişin dünyaya maliyetinin ne olacağıdır.
Liderlik değişimi: Mücteba Hamaney dönemi
Savaşın ilk günü Ali Hamaney’in öldürülmesinin denklemi değiştirmesi bekleniyordu. ABD’nin umudu, gücün zirvesindeki ismin yok edilmesinin rejimi dağıtacağı yönündeydi.
Ancak Uzmanlar Meclisi hızla harekete geçerek pazartesi sabahı yeni lideri belirledi: Ali Hamaney’in 56 yaşındaki oğlu Mücteba Hamaney.
Washington merkezli Ortadoğu Enstitüsü uzmanlarına göre Mücteba’nın göreve başlaması, müzakere ve geri çekilme seçeneğini ortadan kaldırdığı için savaşın uzama ihtimalini artırıyor.
Hudson Enstitüsü araştırmacısı Can Kasapoğlu, "Devrim Muhafızları’nın bağımsız karar alma konusunda uzun bir geçmişi var. Mücteba Hamaney döneminde, aralarındaki gayri resmi ilişkiler resmi ve yasal bir boyut kazanacak. Bu da radikallerin iktidarda kalması ve savaşın sürmesi anlamına geliyor" değerlendirmesinde bulunuyor.
İran’ın askeri kapasitesi
Savaşın başından bu yana İran, 500’den fazla balistik füze ve yaklaşık 2000 drone fırlattı. Bu saldırıların yaklaşık yüzde 40’ı İsrail hedeflerine, geri kalanı ise ABD askeri üslerinin bulunduğu Körfez ülkelerine ve Kürdistan Bölgesi’ne yönlendirildi.
Saldırı hızı yavaşlasa da devam ediyor.
İsrail kaynakları ve analistlerin yorumlarına göre, savaşın 8. ve 9. günlerinde düzenlenen saldırılar İran’ın iki ana füze fabrikasını imha etti; bu da İran’ın aynı hızla yeni füze üretmesini engelliyor.
Yeraltı füze şehirleri varlığını koruyor ancak tünel girişleri ve nakliye yolları yoğun şekilde hedef alınıyor.
Stratejik merkezlerin öngördüğü senaryolara göre, savaşın 6 ila 12 hafta daha sürme ihtimali yüzde 55 olarak belirlendi. Bu senaryoda tüm taraflar büyük zararlar görüyor.
İran’ın 4 hafta içinde teslim olma ihtimali ise yalnızca yüzde 15 olarak saptanmış durumda.
Bir diğer senaryo ise Rusya ve Çin’in lojistik ve mühimmat desteği vermesi durumunda savaşın 4 ila 12 ay sürebileceği yönünde; bu ihtimal yüzde 30 olarak görülüyor.
Mücteba Hamaney’in seçilmesi, savaşın uzayacağına dair bu senaryoları güçlendiriyor.
Çin üzerindeki ABD baskısı
Savaşın İran ekonomisine etkisini anlamak için savaş öncesi tabloya bakmak gerekiyor: Enflasyon yüzde 60’a yaklaşıyor, Tümen tamamen çöküşün eşiğinde duruyor ve eczanelerin yüzde 80’i iflas noktasına gelmişti. Savaş bu durumu patlattı.
İsrail’in Tahran’daki Şahran petrol deposunu ve rafineri altyapısını vurması, hem ihracat gelirlerini hem de iç piyasadaki yakıt arzını felç etti.
İran’ı Çin rafinerilerine bağlayan "gölge ticaret yolları" tehlikeye girdi. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in bu ay sonunda Donald Trump’ı ağırlamaya hazırlandığı bir dönemde, Pekin yönetimi İran’dan petrol alımını durdurması için ABD’nin ağır baskısı altında.
Dünya bedelini ödüyor
Savaşın çıkmasında hiçbir rolü olmayan ülkeler dahil tüm dünya bu krizin faturasını ödüyor. Sadece bir haftada petrol fiyatlarında yaşanan yüzde 35’lik artış tarihte eşi benzeri görülmemiş bir durumdur.
Bu, 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşının yarattığı şoktan bile daha hızlı gerçekleşti. Goldman Sachs uzmanları, kısa vadeli Brent petrol öngörülerini 100-130 dolar aralığına çekti.
Barclays Bankası bu hafta, "Irak ve Kuveyt’te üretimin durması süreci başladı; bu durum yakında BAE ve Suudi Arabistan’ı da kapsayabilir" uyarısında bulundu.
Stratejik açıdan Rusya, bu savaşın gidişatından en çok fayda sağlayan taraf konumunda. Kremlin, savaşın 8. gününde Rus petrolüne olan talebin arttığını açıkça kabul etti.
İstenmeyen üç senaryo
Bölgede "düşük ihtimal, yüksek etki" grubunda yer alan üç senaryo öne çıkıyor:
Hürmüz’de doğrudan çatışma: İran’ın gemileri vuracağını ilan etmesinin ardından yaşanacak tek bir sıcak çatışma, petrolü 150 dolara çıkarabilir.
İsfahan operasyonu: Axios’un gündeme getirdiği, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumuna el koymayı hedefleyen özel kuvvetler operasyonu.
Husilerin tam aktivasyonu: Husi lideri Abdulmelik el-Husi’nin "Elimiz tetikte" uyarısıyla Kızıldeniz’deki sevkiyatın ikinci bir darbe alması.
Gelecek ne getirecek?
"Destansı Öfke" operasyonu başladığında temel amaç İran’ın nükleer programını bitirmek ve bölgedeki milis grupları destekleyen rejimi etkisiz hale getirmekti. 10 günün sonunda bu hedeflere tam ulaşılamadı. Nükleer altyapı vuruldu ancak tamamen yok edilmedi. Rejim ve müttefik silahlı gruplar hâlâ ayakta.
İran’ın bu savaşı ekonomik ve askeri olarak kazanma şansı yok ancak 8 yıllık savaş tecrübesi ve 40 yıllık yaptırım direnci, sonuçları tahmin etmeyi zorlaştırıyor. Yangın tüm bölgeyi ve dünyayı sarsmaya devam ediyor.
Yorumlar
Misafir olarak yorum yazın ya da daha etkili bir deneyim için oturum açın
Yorum yazın