Erbil (Rûdaw) – Irak’ta 11 Kasım 2025'te yapılması planlanan parlamento seçimleri öncesinde, özellikle Musul ve Diyala gibi vilayetlerde oy kartı alım-satımının yaygınlaştığı bildiriliyor. Rûdaw’ın yaptığı takip, olgunun Musul’da ciddi boyutlara ulaştığını ortaya koyarken, Diyala’dan bir yetkili 100 binden fazla kartın satıldığını iddia etti.
Buna karşılık Kerkük ve Selahaddin’deki resmi yetkililer, kendi illerinde "oy kartı alım-satımının" varlığını reddediyor.
Rûdaw Seçim Masası'nın konuya ilişkin araştırması devam ederken, Kürtler, Sünniler ve Şiiler arasında yoğun rekabetin yaşandığı bu vilayetlerdeki çelişkili açıklamalar dikkat çekiyor.
Diyala’da fiyat 50 ila 100 bin dinar
Yaklaşık 1 milyon 71 bin seçmenin bulunduğu ve 14 sandalye için rekabetin yaşandığı Diyala’da, oy kartı ticaretinin yoğun olduğu belirtiliyor.
Diyala İl Meclisi Üyesi Türki Atabi, Rûdaw’a yaptığı açıklamada, "Diyala'da oy kartı alım-satımı olgusu çok yaygın. Nedeni ise bu ilin halkının büyük bir kısmının fakir olması. Zengin ve iktidar sahibi bir sınıf da var, kartlarını onlardan satın alıyorlar" dedi.
Atabi, "Diyala'da yaklaşık 100 bin oy kartı alınıp satılmıştır, fiyatı 50 ila 100 bin dinar (yaklaşık 38-76 ABD Doları) civarında işlem görmektedir" iddiasında bulundu.
Ancak Irak Yüksek Bağımsız Seçim Komisyonu Diyala Ofisi Sorumlusu Selam Mehdi, Rûdaw'a "Bugüne kadar oy kartı alım-satımının varlığı konusunda hiçbir şikayet almadık" diye konuştu. Mehdi, "halkın yoksulluğunun bazı siyasi amaçlar için kullanılabileceğini" de sözlerine ekledi.
Selam Mehdi, geçmiş dönemlerde Diyala polisinin üzerinde 150 oy kartı bulunan dört kişiyi yakaladığını da hatırlattı.
Kerkük ve Selahaddin'den resmi yalanlama
Toplam 13 parlamento sandalyesi için 958 binden fazla seçmenin bulunduğu Kerkük'te yetkililer, oy kartı ticaretine ilişkin iddiaları reddediyor.
Kerkük İl Meclisi Üyesi Ahmed Kerkûkî, Rûdaw'a verdiği bir demeçte, "Şimdiye kadar Kerkük'te oy kartı alım-satımı olmamıştır" dedi.
Komisyonun Kerkük Ofisi Sorumlusu Ali Abbas da "Bu olgunun var olduğu söylentilerini duyuyoruz, ancak şimdiye kadar bu durum hakkında bizde hiçbir şikâyet kaydedilmedi" ifadelerini kullandı.
Abbas, adayları "Oy kartı alım-satımının cezası hapis ve adayın seçimden uzaklaştırılmasıdır" diyerek uyardı.
Kerkük Polis Sözcüsü Amir Nûrî de "Şimdiye kadar oy kartı alım-satımı suçlamasıyla kimse yakalanmadı" şeklinde konuştu.
Benzer şekilde, 12 sandalye için 961 binden fazla seçmenin bulunduğu Selahaddin’de de yetkililer durumun olmadığını savunuyor.
Komisyonun Selahaddin Sorumlusu Yasir Nuseif, "İhlal kayıt komitemiz var ve günlük olarak izliyoruz, ancak şimdiye kadar bu konuda hiçbir şey kaydetmedik ve şikayet de almadık" dedi.
Ancak Selahaddin İl Meclisi'nden bir kaynak, resmi açıklamaların aksine, Rûdaw'a "Selahaddin'de oy kartı alım-satımı var, bu şehrin iktidar partilerinin çoğunun bu meselede eli var" bilgisini verdi.
Güvenlik Komitesi: Birkaç kişi yakalandı
Irak parlamentosu 320'si genel, 9'u kota olmak üzere toplam 329 sandalyeden oluşuyor.
Tartışmalar sürerken, Yüksek Seçim Güvenlik Komitesi, 20 Ekim’de yaptığı açıklamada, "Oy kartı satın alma ve aday resimlerini yırtma suçlamasıyla birkaç kişiyi yakaladık. Ulusal Güvenlik Teşkilatı güçleri ve diğer güvenlik bileşenleri son birkaç gündür yoğun saha denetimi yaptılar" ifadelerine yer verdi.
Irak’ta seçimler nasıl yapılıyor?
Mevcut sistemin temel özellikleri şöyle:
Sistem Adı: Nispi Temsil (Sainte-Laguë Yöntemi)
Seçim Çevresi: Ülke, 18 ilin (valilik) her birinin tek bir seçim bölgesi sayıldığı 18 seçim çevresine bölünmüştür. (Bu, 2021 seçimlerinde kullanılan 83 dar bölge sisteminden bir geri dönüştür.)
Sandalye Dağılımı: Toplam 329 parlamento sandalyesi, partilerin veya ittifakların her ilde aldıkları oy oranına göre dağıtılır.
Dağıtım Metodu: Sandalyelerin partilere tahsis edilmesinde, 1.7 bölme sayısının kullanıldığı değiştirilmiş Sainte-Laguë yöntemi (modified Webster/Sainte-Laguë) esas alınır.
Kota: Toplam 329 sandalyenin 9'u azınlık bileşenlerine (5'i Hristiyanlara ve birer tane Yezidi, Şebek, Sabii Mandal ve Feyli Kürtlere) ayrılmıştır.
2021 seçimlerinden farkı nedir?
2019’daki protestoların ardından yapılan 2021 seçimleri ile mevcut 2025 sistemi arasında önemli farklar vardır.
2021 seçim sistemi: Ülke 83 küçük seçim bölgesine ayrılmıştı ve seçmenler doğrudan bireysel adaylara oy veriyordu. Bu sisteme “Tek Devredilemeyen Oy” deniyordu.
2025 seçim sistemi (mevcut): Partiler ve ittifaklar listeler halinde yarışıyor ve her il tek bir seçim bölgesi sayılıyor. Bu klasik nispi temsil sistemi, büyük ve yerleşik partilerin lehine olduğu değerlendiriliyor.
Irak'ın biyometrik seçim kartı sistemi
Irak'ta "seçmen kartı" (Bitaka el-Nakhib), vatandaşların oy kullanabilmesi için Irak Bağımsız Yüksek Seçim Komisyonu (IHEC) tarafından verilen resmi ve zorunlu bir belgedir.
Seçimlerde sahteciliği ve mükerrer oy kullanımını engellemek amacıyla, mevcut sistemde biyometrik özellikli kartlar kullanılmaktadır. Bu kartlar, seçmenin parmak izi ve fotoğrafı gibi doğrulanabilir biyometrik verilerini içerir.
Oy verme işlemi sırasında seçmen, bu kartı sandık görevlisine ibraz eder. Kimlik doğrulaması, kartın elektronik cihaz tarafından okunması ve seçmenin parmak izinin sistemdeki kayıtla eşleştirilmesi yoluyla yapılır.
Kart ticareti ve seçim ihlalleri
Biyometrik sistem, bir seçmenin başkasının yerine oy kullanmasını teorik olarak engellemeyi amaçlasa da, kartlar yasa dışı bir ticaretin konusu haline gelmiştir.
Raporlara göre, siyasi partiler veya adaylar, rakiplerinin güçlü olduğu bölgelerde seçmenlerin sandığa gitmesini engellemek için bu kartları para karşılığı toplamaktadır. Bir seçmen kartını sattığında, oy kullanma hakkını fiilen kaybetmiş olur.
Komisyon yetkilileri, bir başkasının kartıyla oy kullanmanın imkansız olduğunu belirtse de, seçmenlerin oy kullanmasını engellemek amacıyla kartların satın alınması ciddi bir seçim suçu olarak kabul edilmektedir.
Yorumlar
Misafir olarak yorum yazın ya da daha etkili bir deneyim için oturum açın
Yorum yazın