İdris Barzani, milli uzlaşma üstadı - 7

Milli, birleştirici Kürd düşüncesinin sembol ismi İdris Barzani, genç denilebilecek bir yaşta aramızdan erken ayrıldı. Yaşasaydı, bugün Kürd milleti daha güçlü olabilirdi. Hakkında Latin Kürdî veya Türkçe bir kitap bulunmuyor.

İlk kez bu büyük önderi anlatan kitap, Kaniya Kurda’nın yeni projesi olarak Soraniceden Türkçeye çevrildi ve Sitav Yayınları tarafından yayımlandı.

Modern dönemin önemli tarihi Kürd liderlerinden İdris Barzani, birçok yönü ile hem bölgede hem de genel Kürdistan’da milli, birleştirici, barışçı ve diplomat özellikleriyle milletimizin bir güç ve birlik içinde bugüne gelmesinde tarihi katkılarda bulundu.

Büyük milli önder İdris Barzani hakkında, arkadaşlarının ve yakından tanıma olanağı bulan Kürdistan şahsiyetlerinin anlatımlarına bakarak temel özelliklerini anlayabiliriz. Kitapta bu ayrıntılar da yer alıyor.

Kürd milli davasının büyük bir destekçisi olan İdris Barzani, haklı olarak 1986’da “ulusal uzlaşmanın mühendisi” unvanını kazandı. Onun çabaları sonucunda Kürdistan Cephesi doğdu. Bu özellikleri ve faaliyetleri, Kürd milli davasına ve hareketine süreklilik ve ilerleme kazandırdı.

Onu yakından tanıyanlardan biri, İdris Barzani’yi “verimli ve zekâsı derin bir şahsiyet” olarak tanımlar ve “tutamayacağı hiçbir sözü vermezdi” der. Kriz dönemlerinde her fırsatta mücadeleye devam edilmesini ve sürekliliğin sağlanmasını teşvik ederdi. Partinin saflarını örgütlemede, yeniden güçlendirme ve ilerlemede çok büyük rol oynadı. İnsanların kalplerine umut aşılamaya hevesli, güçlü iradeli bir adamdı. Mültecileri karşılama ve yerleştirme dönemlerinde buna yakından şahit oldum.

1975 yenilgisinden sonra silahlı ayaklanmayı yeniden canlandırmak için yaratıcı ve dinamik bir ruhla çalıştı; bu yenilginin ardından yeni ve güçlü bir atılım için bütün enerjisini sarf etti. Bütün müzakerelerde ve bütün savaşlarda ya ön saflarda ya da örgütlenmenin içinde yer aldı. Ailesine çok düşkündü; çocuklarının iyi eğitim görmesi, Kürd milli davasına hizmet etmesi ve milli ruhlarını kaybetmemesi için sürekli eğitim verirdi.

16 Ekim 1993’te Kürdistan’ın özgürleşmesinden sonra Mustafa Barzani ve oğlu İdris Barzani’nin naaşları, büyük bir kitlenin uğurlaması ve karşılaması ile Doğu Kürdistan’daki Helj köyünden Güney Kürdistan’a taşındı. 18 Ekim 1993’te Barzan’da babasıyla yan yana defnedildiler. 1981 yılında Mustafa Barzani’nin naaşı Şino’dan Helj’e taşınmıştı. İdris Barzani ise vefatından sonra 1987’de Helj’e defnedilmişti.

Başkan Mesut Barzani, 1970 yılında İdris Barzani’nin, 11 Mart 1970 Anlaşması çerçevesinde Kürd sorununu çözmek için eylül devrimi liderliği ile Irak hükümeti arasında yapılan görüşmelere katılan heyetin bir parçası olduğunu belirtir. İdris Barzani, Kürd kurtuluş hareketinde ve Kürdistan Demokrat Partisi liderliğinde önemli bir rol oynadı. İdris Barzani’nin hareket tarzı büyük bir öneme sahiptir ve kolayca tarif edilemez. İran’da bulunduğu dönemde bile asla adaletsizliği kabul etmedi. “Bize her zaman, ihanet ve adaletsizlik dışında her şeyi kabul ederiz” derdi.

Sonuç olarak İdris Barzani, siyasi ve askerî liderlik açısından modern milliyetçi hareketin tarihinde öne çıkan bir isimdir. Baba, ölümsüz Mele Mustafa Barzani’nin Sovyetler Birliği’nden dönmesi ve Eylül 1961 devrinin başından itibaren, ölüm yılı olan 1987’ye kadar silahlı Peşmerge grubunun içinde ve her aşamasında görev yaptı. Gerileme ve kaos dönemlerinde ileriye atılmak için büyük rol üstlendi. 1981’de Kürd milli uzlaşmasının ana karakteri durumundaydı.

İdris Barzani, Ölümsüz Mele Mustafa Barzani’nin oğlu, Başkan Mesut Barzani’nin abisi, Neçirvan Barzani’nin babasıydı.

31 Ocak 1987 tarihinde Rojhilat Kürdistanı’nda, Urmiye’ye bağlı Silwana kentinde henüz 43 yaşındayken geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. İdris Barzani, Şino Mezarlığı’nda babası Mele Mustafa Barzani’nin yanına defnedildi. Mart 1991 ayaklanması (Raperin) ve Kürdistan’ın büyük bir kısmının özgürleştirilmesinin ardından, 6 Ekim 1993 tarihinde milli hareket lideri Mele Mustafa Barzani ve Kürdistan kurtuluş hareketi lideri İdris Barzani’nin naaşları Doğu Kürdistan’dan Barzan’a nakledildi.

Bugün bir milli anıt ve ziyaretgâh özelliği taşıyan bu yerde, Nemir Mele Mustafa Barzani’nin vasiyeti olan “Mezarım bir Peşmerge’nin mezarından yüksek olmasın” sözü doğrultusunda, toprakla bir olan kabrinde iki büyük lider, Barzan Dağları’ndan Hewlêr’e doğru Kürdistan’ı gözlüyor.

Kaniya Kurda’nın, milli Kürd düşüncesini oluşturmak ve resmi ideoloji ile resmi tarih çarpıtmalarına karşı başlattığı proje kapsamında, Kürd milletinin tarihine Kürd gözü, Kürd çıkarları ve içeriden bakma düşüncesi ile daha önce yapılmamış Kürd tarihi çevirileri ve yayınları hazırlanıyor. Horasan Kürd Tarihi, Cemal Nebez kitapları ve Serencamname bunlardan bazılarıdır.

Şimdi bu çeviri ile alanındaki boşluğu dolduracak kitap, Kürd önderliklerine milli gözle bakmayı sağlayacaktır. Çeviri, zor şartlarda gerçekleştirilen Kaniya Kurda projelerinden biridir.

İdris Barzani, milli Kürd birliği ve düşüncesinin tarihi bir lideridir. Onu, Kürdistan’ın ateş çemberinde olduğu bir dönemde erken yaşta kaybettik. Tarihte emeğinin yeri tam olarak anlaşılmamış ve hakkı yeterince verilmemiş liderlerimizden biridir. Türkçe veya Latin harfleri ile yazılmış makaleler dışında hakkında bir kitap yoktur. Bu elinizdeki çeviri, bu bakımdan bir ilktir.

• Karwan Cevher Muhammed - İdris Barzani, Yaşamı ve Mücadelesi - Sitav Yayınları

 (Yazılar, yazarların görüşlerini yansıtmaktadır. Rûdaw Medya Grubu'nun kurumsal bakış açısıyla örtüşebilir ya da örtüşmeyebilir.)