Irak'ın Mart 2026'daki petrol ihracat hacmi, önceki aylara kıyasla keskin bir düşüş yaşadı. Bunun temel nedeni, 7 Mart'tan bu yana Hürmüz Boğazı üzerinden dünya pazarlarına petrol sevkiyatının yapılamamasıdır.
Hürmüz Boğazı'ndaki durumun mevcut haliyle devam etmesi halinde, Irak'ın toplam petrol ihracatı ve elde ettiği gelir her geçen gün daha da azalacaktır. Zira hem petrol fiyatlarında yaşanan düşüş hem de alternatif ihraç yollarının taşıdığı yüksek maliyetler bu durumu tetiklemektedir. Şu anki tabloda, toplam üretim kapasitesinin yalnızca yedide biri Hürmüz Boğazı'na alternatif güzergahlardan ihraç edilebilmektedir.
Geçtiğimiz ay, petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerinde seyretmesi, Irak'ın ihracat hacmindeki düşüşü bir nebze olsun telafi etmesini sağladı. Ancak, ekonomisi neredeyse tamamen petrol gelirlerine ve dolayısıyla gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişine bağımlı olan bu sistemin uzun vadede ayakta kalması oldukça zor. Çünkü Irak'ın Hürmüz Boğazı'nı kullanmadan günlük olarak ihraç edebileceği petrol miktarı, en iyimser senaryoda bile yarım milyon varili bulmamaktadır.
ABD ve İsrail'in İran ile yaşadığı çatışmalar, 28 Şubat'ın ilk saatlerinde başlayıp 8 Nisan'a kadar sürdü. Bu süreç, 8 Mart itibarıyla Hürmüz Boğazı'nın İran tarafından resmi olarak deniz trafiğine kapatılmasına ve özellikle petrol tankerlerinin hedef alınma riskinin ortaya çıkmasına yol açtı.
ABD ile İran arasında 8 Nisan'da sağlanan ateşkesin ve ardından İslamabad'da gerçekleştirilen 21 saatlik müzakerelerin ardından, Boğaz'ın yeniden ne zaman açılacağı veya mevcut kapalılık durumunun ne kadar süreceği henüz netlik kazanmadı. Öte yandan, bazı raporlar, Pakistan'daki müzakereler sürerken Irak ve Suudi Arabistan petrolünün Çin bayrağı taşıyan gemilerle Boğaz'dan geçiş yaptığını öne sürüyor.
ABD ve İsrail'in İran'la yaşadığı çatışmadan bir ay önce, yani Şubat 2026'da Irak Milli Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO), hem deniz hem de boru hattı üzerinden günlük ortalama 3,56 milyon varil petrol ihraç ediyordu. Ancak mart ayında bu rakam günlük 580 bin varile kadar geriledi. Rakamlarla ifade etmek gerekirse; şubat ayında toplam ihracat 99,87 milyon varil iken, mart ayında sadece 18 milyon varilde kaldı.
Irak'ın geçen ayki petrol ihracatı son 17 yılın en düşük seviyesindeydi
Irak Milli Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO) Genel Müdürü Nizar Şatri'nin açıklamasına göre, "Irak'ın Mart 2026'daki toplam petrol ihracatı yaklaşık 18 milyon varil oldu." Bu rakam, ilgili ayda günlük ortalama 580 bin varil ihracat yapıldığına ve varil başına yaklaşık 105 dolar gelir elde edildiğine işaret ediyor.
Hürmüz Boğazı'ndaki risklerin devam etmesi ve Irak'ın tankerlerle taşıdığı petrolü Asya, Avrupa ve Amerika'daki alıcılarına ulaştıramaması durumunda, bu ayki petrol ihracat hacminin geçen aya kıyasla daha da düşmesi öngörülüyor. Savaş sürecinde, özellikle de çatışmaların başlangıcından 7 Mart'a kadar olan dönemde, SOMO yaklaşık 12 milyon varil petrolü gemilere yükleyip Hürmüz Boğazı üzerinden alıcılarına ulaştırmayı başarmıştı.
Irak'ın ihracat hacminin bu denli keskin bir düşüş yaşaması, Ocak 2011'den Mart 2026'ya kadar geçen süreçte bir ilk niteliği taşıyor. Koronavirüs pandemisinin başladığı ve küresel ulaşımın durma noktasına gelerek petrole olan talebin azaldığı aylarda dahi günlük ihracat 2,8 milyon varil seviyesindeyken, Mart 2026'da bu rakam 580 bin varile kadar geriledi. Bu miktarın yaklaşık üçte biri de Kürdistan Bölgesi üzerinden geçen boru hattı sayesinde gerçekleşebildi.
Irak'ın aylık petrol ihracatı (Milyon varil/günlük)
Savaş ve Irak'ın aylık petrol gelirleri
Nizar Şatri'nin verdiği bilgilere göre, Mart ayındaki gelir, Şubat ayındaki toplam gelirin yaklaşık %28'ine tekabül ediyor. Şubat ayında petrol ihracatından 6,81 milyar dolar gelir elde eden Irak'ın, Mart ayındaki kazancının 1,96 ila 2 milyar dolar civarında olması bekleniyor.
2011-2026 yılları arasındaki aylık gelir tablosunda da görülebileceği gibi, Irak'ın 2026'daki petrol ihracat gelirleri Nisan 2020 ile benzerlik gösteriyor. Ancak önemli bir fark var: Bu yılın Mart ayında günlük ihracat 580 bin varil iken, Nisan 2020'de bu rakam 3 milyon 438 bin varildi. Bu durum, gelirin ihracat miktarından ziyade varil fiyatına bağlı olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.
Irak'ın Nisan 2026 petrol ihracat gelirlerinin Mart ayına göre daha da düşmesi muhtemel. Zira hem petrol fiyatları gerilemiş durumda hem de İran'ın izin vermesine rağmen Hürmüz Boğazı üzerinden ihracat hacmi henüz normale dönemedi.
Irak'ın aylık petrol gelirleri tablosu (Milyar Dolar)
Irak'ın alternatif ihracat kanalları
Şu an için Irak'ın Hürmüz Boğazı dışındaki en önemli ihracat kanalı, Ceyhan Limanı'na uzanan Kürdistan Bölgesi petrol boru hattıdır. Son günlerde bu hat üzerinden günlük 200 bin varilin üzerinde petrol sevk ediliyor; bunun 20 ila 30 bin varili Kürdistan Bölgesi'ndeki sahalardan çıkarılıyor. Eğer Irak, İran yanlısı silahlı grupları kontrol altına alabilirse, uluslararası şirketlerin faaliyet gösterdiği sahalardaki yaklaşık 250 bin varil petrolü de ihracat sistemine dahil edebilir ve bu güzergahtaki günlük ihracat hacmini 500 bin varile çıkarabilir. Bu petrol, Ceyhan üzerinden Avrupa ve Amerika pazarlarına ulaştırılıyor.
İkinci alternatif kanal ise petrolün tankerlerle Suriye'ye ve oradan da Banyas Limanı'na taşınmasıdır. Şu ana kadar bu yolla günlük 50 bin varil siyah petrol taşınıyordu ve yakında 50 bin varil Basra ham petrolünün ihracatına başlanması planlanıyor. Böylece Irak'tan Suriye üzerinden pazarlara ulaştırılacak toplam petrol miktarının günlük 100 bin varile çıkması hedefleniyor. Bu, Irak'tan Suriye'ye petrol taşıyan ve boş dönen 450 tankerin yollarda olması anlamına geliyor.
Üçüncü ihracat rotası ise Ürdün'e uzanıyor. Geçmişte bu güzergah üzerinden Kerkük petrolü, Ürdün Krallığı'na 10 ila 15 dolar indirimle, günlük 9 ila 10 bin varil kapasiteyle sevk ediliyordu. Ancak boru hattı eksikliği nedeniyle bu rotadaki kapasitenin ne kadar artırılabileceği belirsizliğini koruyor.
Irak Petrol Bakanlığı Basın ve İletişim Müdürü Sahib Bezzun, 10 Nisan 2026 tarihinde Rûdaw Medya Ağı'na yaptığı açıklamada, bakanlıklarının petrolün tankerlerle Ürdün üzerinden ihraç edilmesine izin vermesi için Ürdün tarafıyla görüşmeler yaptığını belirtmişti.
Öte yandan Ürdün hükümeti teknik incelemelerin sonucunu bekliyor. 10 Nisan Cuma günü Rûdaw Medya Ağı'na konuşan Ürdün Enerji ve Maden Kaynakları Bakanlığı Sözcüsü Linda Abadi, "Şu anda Irak'tan Ürdün'e herhangi bir petrol ihracatı yapılmıyor ancak Ürdün toprakları üzerinden dünya pazarlarına siyah petrol ve ham petrol ihraç edilmesi olasılığını görüşmek üzere çeşitli taraflar bizimle temasa geçti" ifadelerini kullandı.
Ürdün'ün Kızıldeniz kıyısında yer alan ve petrol ile gaz taşımacılığı için özel bir terminali bulunan tek limanı Akabe Limanı'dır.
Irak'ın Hürmüz Boğazı dışındaki bu üç alternatifi tam kapasiteyle çalışsa bile, toplam ihracat miktarı günlük 600 bin varile zor ulaşıyor. Tankerlerle petrol taşımacılığı söz konusu olduğunda, her 100 bin varil petrol için 450'den fazla tankerin seferber edilmesi gerektiği de unutulmamalıdır.
Kerkük petrolünün boru hattıyla Kürdistan Bölgesi üzerinden Ceyhan Limanı'na ihraç edilmeye başlanmasından bu yana, iç tüketimi karşılamak ve daha önce Kerkük sahalarından bu amaçla gönderilen miktarı telafi etmek için güneyden Beyci Rafinerisi'ne 170 bin varil petrol sevk ediliyor.
Tüm bu petrolün ülke içinde tankerlerle taşınması (her 50 bin varil için 230 tanker) yollardaki trafiği artıracak ve zamanla altyapıda ciddi tahribatlara yol açacaktır. Ayrıca bu durum, ham petrolün üretim ve taşıma maliyetlerini de önemli ölçüde yükseltmektedir. Örneğin, Orta Doğu Ekonomi Araştırmaları Kurumu'nun (MEES) verilerine göre, Suriye üzerinden bir varil petrol taşımanın maliyeti yaklaşık 17 dolardır.
Mart 2026'da Irak, ihraç ettiği az miktardaki petrolden beklentilerin üzerinde bir gelir elde etmeyi başardı. Şubat ayına kıyasla, mart ayında ihraç edilen yedide bir oranındaki petrolle, gelirin üçte biri kadarı toplanabildi. Ancak ABD ve İsrail'in İran ile yeniden çatışmaya girmesi; Irak ve Kürdistan Bölgesi'ndeki petrol ve gaz üretiminin durması ve Hürmüz Boğazı'ndan petrol ihracatının yapılamaması anlamına geliyor. Bu iki faktör, Irak ve Kürdistan Bölgesi ekonomisini çok daha zor günlerin beklediğine işaret ediyor.
(Yazılar, yazarların görüşlerini yansıtmaktadır. Rûdaw Medya Grubu'nun kurumsal bakış açısıyla örtüşebilir ya da örtüşmeyebilir.)
Yorumlar
Misafir olarak yorum yazın ya da daha etkili bir deneyim için oturum açın
Yorum yazın