Hewlêr (Rûdaw) - Li navçeya Pirdê ya Kerkûkê, operasyona Dezgeha Dijeterorê ya Îraqê (CTS) ya li dijî şaneyeke DAIŞê veguherî trajediyeke mezin a sivîlan û krîzeke siyasî.
Hêzên ewlehiyê bêyî hevahengî û bi çekên giran bi ser depoyeke li bazara qelebalix de girt.
Di encamê de 2 ciwanên Kurd ên ku li depoyê dixebitîn bi guleyên doçkayê canê xwe ji dest da.
Her wiha ragihandina yek ji wan ciwanan wekî "mîlîtanê DAIŞê" û parçekirina termê wî, hêrsa xelkê û aliyên siyasî zêdetir kir.
Operasyonên hêzên ewlehiyê yên Îraqê yên li dijî paşmayên DAIŞê, li navçeya Pirdê ya parêzgeha Kerkûkê kêmasiyeke mezin a operasyonel derxist holê ku bi "qetlîma sivîlan" bi dawî bû.
27ê Îlona 2026an li navenda navçeya Pirdê, yekîneyên ser bi Dezgeha Dijeterorê ya Îraqê (CTS) endamên DAIŞê yên ku dişopandin li nava bazara qelebalix dorpêç kirin.
Lê awayê pêkanîna operasyonê, bikaranîna çekên giran û piştguhkirina yekîneyên herêmî bû sedema kuştina 2 ciwanên bêguneh ên Kurd û zincîreke skandalan bi xwe re anî.
Şopandina îstîxbaratê li nava bazarê bû şer
Li gorî zanyariyên ku Rûdawê ji çavkaniyên ewlehî û herêmî bi dest xistine, bûyer wiha qewimî:
Mîlîtan mehekê dihatin şopandin: Îstîxbarata Îraqê nêzîkî mehekê bû şaneya DAIŞê ya li herêmê dişopand. Plana sereke ew bû ku mîlîtan li derveyî qada sivîlan, li cihekî çolter werin jiholêrakirin.
Panîka li bazarê: Mîlîtanên ku pê hesiya hêzên ewlehiyê wan dişopînin, li navenda Pirdê otomobîla xwe hişt û reviyan nav depoyeke kel û pelên malê û marketekê ku xelkê sivîl lê zêde bû.
Bi 10 Humvee û çekên giran serdegirtin: Yekîneyên CTSyê bi zêdetirî 10 wesayîtên zirxî yên Humveeyê ketin navenda bazarê. Wan bêyî liberçavgirtina sivîlan, bi doçka û Biksiyan bi hezaran gule berdan depo û derdora wê û roketavêj bi kar anîn.
Di şer de du mîlîtanên DAIŞê hatin kuştin (hat diyarkirin ku yekî ji wan êlekê xwe yê xwekujiyê teqandiye), mîlîtanê sêyem jî piştî ku reviya li cihekî dûrî bûyerê bi saxî hat girtin. Di pevçûnê de hinek endamên CTSyê jî birîndar bûn.
2 ciwanên bêguneh û du trajediyên cuda: Mûrad Zana û Mihemed Hêmîn
Bihayê giran ê operasyonê li du ciwanên sivîl ket ku ji her tiştî bêxeber li wê depoyê ji bo nanê zarokên xwe dixebitîn:
Mûrad Zana: Ew ciwanê ku di navbera şer de ma, bi guleyeke li serê wî ket li cihê bûyerê canê xwe ji dest da. Malbata wî nerazîbûn nîşan da ku bêyî çêkirina korîdoreke ewlehiyê, yekser bi çekên giran êrişî dikanekê hatiye kirin ku mîlîtan ketibûnê.
Mihemed Hêmîn: Trajediya vî ciwanê ku dema bûyerê li depoyê bû û 3 rojan winda bû, veguherî skandaleke mezin. Piştî 3 rojan termê Mihemed radestî malbata wî hat kirin. Hat dîtin ku serê wî bi guleyên giran ên doçkayê parçe bûye û nayê naskirin. Malbata wî tenê ji kincên wî karî wî nas bike.
Skandala herî mezin: Xwestin bikin 'terorîst'
Dezgeha Dijeterorê ya Îraqê roja bûyerê di daxuyaniya xwe ya fermî de ragihandibû ku "2 mîlîtanên DAIŞê hatine kuştin."
Lê belê derket holê ku ew "terorîstê" duyem ê ku îdia dikirin hatiye kuştin, ciwanê sivîl Mihemed Hêmîn e ku li depoyê dixebitî.
Endamên Encumena Parêzgeha Kerkûkê îdia kir ku hêzên ewlehiyê ji bo veşartina vî sûcî û ji bo ku wî wekî endamê DAIŞê nîşan bidin, hewl daye nasnameyeke sexte bixin berîka wî.
"Bêyî agahiya birêvebiriya herêmî operasyon hat kirin"
Yek ji bertekên herî tund ji aliyê birêvebiriya herêmî ve hat dayîn.
Birêvebirê navçeya Pirdê Ebdulmutelib Necmeddîn destnîşan kir ku operasyon bi serê xwe û bêyî hevahengî hatiye kirin û got:
"Ev hêz bê destûr û bêyî ku xeberê bide ti yekîneyê ketiye navçeyê.
Ez birêvebirê îdarî û ewlehiyê yê vê nahiyeyê me lê peyvek jî ji min re negotiye.
Agahiya polîsên me yên herêmî û asayîşa me jê tune bû.
Rê birîn, li navenda bajêr bi doçkayan gule berdan û xortekî me şehîd ket."
Apê Mûrad Zana jî li ser cenaze hewara xwe anî zimên û got, "Bi van hemû wesayîtên zirxî serdegirtina bajêrekî û gulebarankirina dikanekê bi doçkayan tê çi wateyê? Gunehê wî zarokê bêguneh çi bû?"
PDK û YNK li dijî karesatê bûn yek
Piştî radestkirina term, fraksiyonên Kurd ên li Meclisa Parêzgeha Kerkûkê helwesteke hevpar nîşan da.
Serokê Koma PDKyê Hesen Şêxanî di daxuyaniya xwe de got:
"Eger îstîxbarata we hebûya, diviyabû we operasyon li derveyî dikanê bikira. Di demeke kurt de du ciwanên me yên Kurd bûn qurbanî.
Ciwanê me yê mirî tekane kurê malê bû ku 6 xwişkên wî hebûn. Divê demildest komîteyeke lêkolînê ya bêalî were avakirin û berpirs bên darizandin."
Endamê Meclisa Kerkûkê yê YNKyê Ebdula Mîrweys jî wiha axivî:
"Em li gel yasa û dewletê ne lê em li dijî wê yekê ne ku operasyon bi vî rengê nezanane were kirin.
Fermandariya Operasyonên Kerkûkê jî dibêje ku agahiya wê ji operasyonê tune bû; ev guneh li stûyê kesên ku operasyon pêk anîne ye."
"Em ti carî xwîna ciwanên xwe li erdê nahêlin"
Endamê Meclisa Parêzgeha Kerkûkê Ehmed Kerkûkî li hemberî şêwaza operasyonê û helwesta hêzên ewlehiyê bi hêrs bertek nîşan da.
Kerkûkî da zanîn ku wan bihîstiye hêzên ewlehiyê amadekariya daxuyaniyekê dikin ku bibêjin operasyon "ji ber şaşîtiyekê bûye sedema kuştina sivîlan" û got:
"Em ti carî xwîna ciwanên xwe li erdê nahêlin. Wî zarokê ciwan ji ku zanîbûya ew kesê ku ji bo dan û standinê hatiye dikanê mîlîtanê DAIŞê ye?
Bêyî ku agahî bidin birêvebiriya herêmî, parêzgar an birêvebirê nahiyeyê, li nava bazarê bi doçkayan li dikanê xistin.
Niha em pê dihesin ku hêzên ewlehiyê dê derkevin û bibêjin 'di operasyonê de xeletî çêbû'.
Em eşkere dibêjin, ev cinayeta ku du ciwanên bêguneh tê de canê xwe ji dest daye bi gotina 'şaşîtî bû' nayê veşartin."
"Têkoşîna li dijî terorê ne gulebarana korane ye"
Alîkarê Parêzgarê Kerkûkê Rêbwar Taha bal kişand ser binpêkirina jiyana sivîlan û bangî hikûmeta navendî kir ku bi lezgînî bikeve dewrê.
Taha bi bîr xist ku hêzên profesyonel neçar in di qada operasyonê de sivîlan biparêzin û got:
"Têkoşîna li dijî terorê nayê wê wateyê ku li nava bazarê li cihê sivîlan gule bi awayekî korane werin berdan.
Li holê du ciwanên me yên sivîl hene ku canê xwe ji dest daye.
Li hemberî vê rewşa giran, divê demildest şandeyeke lêkolînê ya bilind û bêalî ji Bexdayê were bajêr, hemû hûrgiliyên bûyerê zelal bike û pêvajoya darazê ya li dijî berpirsan bê derengxistin dest pê bike."
Bûyer gihîşt parlamentoyê: Divê berpirs werin darizandin
Endamê Komîteya Ewlehî û Parastinê ya Parlamentoya Îraqê Mazen Xerîb ev operasyon wekî "di dîroka ewlehiyê ya Îraqê de operasyona herî neserkeftî" bi nav kir û got:
"Bêhiş tevgereke hêzeke wekî Dijeterorê nayê qebûlkirin. We du terorîstên ku mehekê dişopandin çima li bazareke qelebalix kuştin?
We bihîşta bila vegeriyan ba şaneyên xwe yên li valahiyên ewlehiyê û we li wir ew ji holê rakiribana.
Li nava bazarê bi hezaran fîşek berdan, bêserûber gule li xelkê reşandin û nekarîn rewşê kontrol bikin.
Ev têrê nekir, ciwanê bêguneh ê ku kuştin wekî 'terorîst' îlan kirin.
Divê hemû personelên vê yekîneyê yên destê wan di operasyonê de heye demildest ji kar werin dûrxistin, bên lêpirsînkirin û li dadgeha leşkerî werin darizandin."
Valahiya ewlehiyê û gefa DAIŞê
Parlamenter Mazen Xerîb diyar kir ku bi taybetî li ser sînorên Qerehesen, Kerkûk, Mûsil û Diyaleyê di navbera Pêşmerge û artêşa Îraqê de di "valahiyên ewlehiyê" de DAIŞ bi cih bûye.
Wî destnîşan kir ku mîlîtanên rêxistinê dem bi dem bi kincên sivîl ji bo "bêhnvedan û dan û standinê" dadikevin bajaran.
Pêşîneya bûyerê
27ê Îlonê li navenda navçeya Pirdê, tîmên Dijeterorê ya Îraqê bi çekên giran ên doçkayê û bi wesayîtên zirxî êrişî depoyeke kel û pelên malê kiribû ku mîlîtanên DAIŞê xwe spartibûyê.
Di şer de ciwanên sivîl Mûrad Zana û Mihemed Hêmîn ên ku li depoyê dixebitîn canê xwe ji dest dabû.
Radestkirina termê Mihemed Hêmîn ê piştî sê rojan ku serê wî hatibû perçekirin û ji aliyê yekîneyên ewlehiyê ve wekî "endamê DAIŞê" nîşandana wî, li bajêr bûbû sedema hêrseke mezin.
