Hewlêr (Rûdaw) - Di salvegera 33yan a Komkujiya Vartînîsê de ku 7 ji wan zarok 9 kes tê de hatibûn şewitandin û qetilkirin, merasîmeke bîranînê hat lidarxistin.
Di bîranînê de hat destnîşankirin ku kujer nehatine cezakirin û bangî dewletê hat kirin ku bi komkujiyê re rû bi rû bibe û lêborînê bixwaze.
Hevserokên Giştî yên DEM Partiyê Tuncer Bakirhan û Tulay Hatîmogullari û Komîteya Hiqûq û Mafên Mirovan a DEM Partiyê jî li ser salvegera komkujiyê daxuyanî dan.
Ji navenda Vartînîsê ber bi muzeyê ve meşiyan
Platforma Saziyên Demokratîk a Mûşê bi boneya salvegera 33yan a Komkujiya Vartînîsê ber bi Muzeya Vartînîsê ve meşek li dar xist.
Di meşa ji navenda Vartînîsê ya ber bi muzeyê ve pankarta bi Kurdî û Tirkî ya "Em dê komkujiya Vartînîsê ji bîr nekin û nedin jibîrkirin" hat vekirin.
Gelek kes tevlî meşê bûn û piştî meşê li ber Muzeya Vartînîsê daxuyaniya çapemeniyê hat dayîn.
"33 sal in êşa wê di dilê min de ye"
Aysel Oguta ku 9 kes ji malbata xwe ji dest dan û ji ber ku di dema bûyerê de ne li malê bû bi tesadufî xilas bûbû, wiha axivî:
“Malbata min çi kiribû? 33 sal in êşa wê di dilê min de ye. Di dilê hemû xelkê gund de ye.
Êşa me mezin e û nayê jibîrkirin. Êşeke dîrokî ya Vartînîsê ye. Xwişk û birayê min ê herî biçûk şîrmij bû.
Dibe ku çi kiribe? Ez komkujiyê qebûl nakim. Êşa di dilê min de tenê Xwedê dizane.”
"Demborî ji bo komkujiyan nabe"
Piştre Hevserokê DEM Partiyê yê Mûşê Îlyas Aslan axivî û anî zimên ku vê komkujiyê bandoreke mezin li ser gelê Kurd çêkiriye.
Aslan da zanîn ku doza komkujiyê tevî heqîqetê jî hatiye girtin û got:
“Demborî ji bo komkujiyan nabe. Doz îro li ber Dadgeha Destûra Bingehîn e.
Em ji Dadgeha Destûra Bingehîn biryareke bi rastî dadperwerane dixwazin û dixwazin kujer bên cezakirin.
Ji komkujiyên Dêrsim, Zîlan û Robozikê heta Vartînîsê ti darizandina rasteqîn nehatiye kirin. Kujer bêceza man.
Ji bo aştiyeke bi rûmet divê daxwazên malbatan li ber çavan bên girtin û ev komkujî bigihêjin çareseriyê.”
"Aştiya civakî bi rûbirûbûna heqîqetê pêk tê"
Li aliyê din Hevserokê Giştî yê DEM Partiyê Tuncer Bakirhan li ser hesabê xwe yê medyaya civakî daxuyaniyek belav kir û got:
“Di ser qetilkirina 9 mirovan re ku 7 ji wan zarok bûn li Vartînîsê 33 sal derbas bûn.
33 sal in lêgerîna edaletê heye lê belê kujer bi biryara demboriyê bêceza hatin hiştin. Ti kesî ceza nestand.
Serlêdana takekesî ya li dijî biryara demboriyê ya li Dadgeha Destûra Bingehîn ji bo jinûvenirxandina dosyeya Vartînîsê û vekirina rêya edaletê derfeteke nû ye.
Biryara Dadgeha Destûra Bingehîn dê ji bo vîna rûbirûbûna binpêkirinên giran ên pêşerojê jî girîng be.
Ji ber ku aştiya civakî ne bi nixumandina heqîqetê, lê bi rûbirûbûna heqîqetê û pêkanîna edaletê dikare bê avakirin.
Me Vartînîs ji bîr nekir, em dê ji bîr nekin jî. Ez canên me yên hatine qetilkirin bi rêzdarî bi bîr tînim û careke din diyar dikim ku em li cem têkoşîna wan a edaletê ne.”
"Sûcên li dijî mirovahiyê bi bêcezatiyê nayên jibîrkirin"
Hevseroka Giştî ya DEM Partiyê Tulay Hatîmogullariyê jî li ser hesabê xwe yê Xê daxuyanî da û wiha got:
“Beriya 33 salan li Vartînîsê xaniyek hat şewitandin, 7 ji wan zarok 9 mirov hatin qetilkirin
Ew agir venemiriye, lêgerîna me ya edaletê bi dawî nebû. Vartînîs jî wekî sûcên din ên li dijî mirovahiyê ji bêcezatiyê re hat terikandin.
Sûcên li dijî mirovahiyê di demboriyê de cih nagirin û bi bêcezatiyê nayên jibîrkirin.
Serlêdana takekesî ya li dijî betalkirina dozê ya bi demboriyê îro li ber Dadgeha Destûra Bingehîn e.
Li Vartînîsê û li gelek deverên din eşkerekirina heqîqetê, rûbirûbûna bi pêşerojê re û misogerkirina edaletê berpirsiyariyeke dîrokî ya li hemberî aştiya civakî ye.
Me Vartînîs ji bîr nekir, em dê ji bîr nekin. Ez canên me yên hatine qetilkirin bi rêzdarî bi bîr tînim.”
"Em dê bibin şopdarên lêgerîna edaletê"
Komîteya Hiqûq û Mafên Mirovan a DEM Partiyê jî di daxuyaniya xwe de ev tişt anîn zimên:
“3yê Çiriya Pêşîn a 1993yan li gundê Vartînîsê yê navçeya Tîlê ya Mûşê xaniyê malbata Ogutanan ji aliyê leşkeran ve hat şewitandin.
Ji heman malbatê heft ji wan zarok neh kes hatin qetilkirin. Di ser re 33 sal derbas bûn lê lêgerîna edaletê ya malbata Ogutanan hîn jî didome.
Di darizandina ku bi salan dom kir de, tevî biryara xirakirinê ya Dadgeha Bilind a li ser berpirsiyariya fermandarê yekîneya leşkerî, darizandin li ser demê hat belavkirin.
Doz Kanûna Pêşîn a 2023yan ji aliyê Dadgeha Cezayê Giran a Kirikkaleyê ve bi biryara demboriyê bi dawî bû.
Partiya me ya ku bi Baroya Mûşê û rêxistinên mafên mirovan re doz dişopand, di salvegera 29an a Komkujiya Vartînîsê de bal kişandibû ser wê yekê ku nabe doz ji bo demboriyê bê hiştin û bang kiribû.
Îro em dibînin ku ew bang çi qasî girîng bûye.
Di salên 1990î de ku Pirsgirêka Kurdan bêçareserî hatibû hiştin û dihat gotin 'şerê kêm-tundî', gelek binpêkirinên giran ên mafên mirovan pêk hatin.
Desthilata siyasî, burokrasiya ewlehiyê û bi taybetî mekanîzmaya darazê bûn sîwana parastinê ji bo kujerên sûcên li dijî mirovahiyê yên li gelek deverên Tirkiyeyê.
Li hemberî kujeran lêpirsîneke çalak, bibandor û lezgîn nehat meşandin. Berevajî vê, kujer hatin parastin û rêya paqijkirina komkujiyan hat hilbijartin.
Bi dehan dozên wekî Doza Vartînîsê yên ku bi hewlên mezin hatibûn vekirin, ji dadgehên herêmî bi hinceta ewlehiyê hatin revandin.
Ew doz sewqî parêzgehên din hatin kirin ku mexdûr û malbatên wan ji aliyê aborî û erdnîgarî ve nikaribin wan bişopînin.
Dadgehên din jî tevî delîlên şênber, zanistî û madî yên di dosyayan de, bersûc bi bêcezatiyê xelat kirin an jî darizandin dirêj kirin û doz ji ber demboriyê ketin.
Di vê heyamê de ku em li Tirkiyeyê qala aştî, civaka demokratîk û jiyana bihevrebûnê dikin, rûbirûbûna bi pêşerojê re, derxistina holê ya heqîqetê, naskirina êşan û bêbersivnehiştina lêgerîna edaletê parçeyek ji paşeroja ku em dixwazin ava bikin e.
Girtina dozeke ku bi salan nehatiye encamdan bi hinceta dema borî, komkujiyên qewimîne di pêşerojê de nahêle; neheqiyê tîne îro.
Aştî bêyî dîtin, axaftin û rûbirûbûna van binpêkirinên giran ên mafan nikare bibe civakî.
Em malbata Ogutanan a ku li Vartînîsê hat qetilkirin bi rêzdarî bi bîr tînin û careke din radigihînin ku em dê bibin şopdarên lêgerîna edaletê ya 33 salan.
Têkoşîna me ya edaletê dê ji bo Tirkiyeyeke ku bi pêşeroja xwe re rû bi rû dimîne, heqîqet li ser nayê girtin û daxwaza edaletê ji bo demê nayê hiştin, bidome.”
