Hewlêr (Rûdaw) - Bi destpêka sala nû ya perwerdeyê re lêçûnên dibistanê yên malbatan li Tirkiye û Bakurê Kurdistanê bi lez zêde dibin.
Her çend perwerde li dibistanên dewletê bêpere be jî lêçûnên wekî amûrên xwendinê, cil û berg, xwarin û veguhestinê lêçûna salane ya xwendekarekî bi awayekî berbiçav zêde dikin.
Ev rewş careke din bandora enflasyona perwerdeyê ya li ser lêçûna malbatan radixe ber çavan.
Enflasyona perwerdeyê enflasyona giştî li pey xwe hişt
Sala perwerdeyê ya 2026-2027an ji ber zêdebûna bihayan a di xizmetên perwerdeyê de enflasyona giştî li pey xwe hişt.
Li gorî daneyan sala borî bihayên xizmetên ku mirovan dikirî, bi giştî ji sedî 31,51 zêde bûne û bihayên xizmetên perwerdeyê jî ji sedî 53,44 zêde bûne.
Bi vî awayî zêdebûna bihayên perwerdeyê nêzîkî 22 puanan ji zêdebûna bihayên giştî zêdetir e.
Giraniya aboriyê
Zêdebûna mehane ya xizmetên perwerdeyê wekî ji sedî 8,62 hatiye tomarkirin.
Her wiha zêdebûna salane ya heqê xwendina bilind ku gihiştiye ji sedî 102,69, ew jî di zêdebûna giştî ya lêçûnên perwerdeyê de roleke girîng digire.
Lêçûna salane: Ji amûrên xwendinê heta veguhestinê
Lêçûna dibistanê li gorî bajar, dûrbûna dibistanê ya ji malê, bikaranîna serwîsê û pêdiviya bi çavkaniyên alîkar diguhere.
Lêkolîna Egîtîm-Îşê nîşan dide ku lêçûnên destpêka sala xwendinê li gorî sala borî di navbera ji sedî 23 û 29an de zêde bûne.
Tabloya lêçûnên xwendekaran
Pêdiviyên xwendinê: Ji bo dibistana seretayî 6 hezar û 363 lîreyê Tirkî, ji bo dibistana navîn 7 hezar û 666 lîreyê Tirkî û ji bo lîseyê jî 10 hezar û 328 lîreyê Tirkî ye.
Cil û berg: Lêçûna cil û bergan di hemû qonaxên xwendinê de gihiştiye 15 hezar û 900 lîreyê Tirkî.
Xwarin: Lêçûna mehane ya çenteyê xwarinê ku ji malê tê amadekirin gihiştiye 2 hezar 296 lîreyê Tirkî. Lêçûna mehane ya kantînê ku tê de tost, dew û av hene 2 hezar û 990 lîreyê Tirkî ye.
Veguhestin: Bi bikaranîna serwîsa rêdûr re lêçûna destpêkê di dibistana seretayî de ji 77 hezar lîreyê Tirkî û di lîseyê de jî ji 81 hezar lîreyê Tirkî derbas dibe.
Lêçûna giştî ya salane: Ji bo xwendekarekî lîseyê ev lêçûn dikare ji 84 hezar lîreyê Tirkî dest pê bike û heta 155 hezar lîreyê Tirkî bilind bibe.
Nîqaşên li ser heqê tomarkirinê û bandora rasteqîn
Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê destnîşan dike ku li dibistanên dewletê bi navê pereyê tomarkirinê yan bexşê ti heqê mecbûrî nîne.
Lê sendîkayên perwerdeyê dibêjin ku lêçûnên paqijî, ewlehî û çavkaniyên alîkar bi daxwazên cihêreng li ser milê dê û bavan têne hiştin.
Nêrîna pisporan: Analîsta Înîsiyatîfa Reforma Perwerdeyê
Analîsta Înîsiyatîfa Reforma Perwerdeyê (ERG) Ozgenur Korlu destnîşan dike ku enflasyona perwerdeyê ya fermî hemû lêçûnên rastîn ên dê û bavan nîşan nade.
Li gorî Korluyê, zêdebûna lêçûnên bingehîn ên wekî kirê û xwirekê jî bûdceya perwerdeyê ya malbatan teng dike.
Pêşbazî, çareseriya bingehîn û daxwazên sendîkayan
Pêşbaziya di navbera dibistanan de û daxwaza dê û bavan a ku zarokên wan perwerdeyeke baştir bistînin, daxwaza kurs û dersên taybet zêde dike.
Korlu dibêje ku çareseriya mayînde ew e ku derfetên dibistanên taxan nêzîkî hev bibin.
Daxwazên sereke yên sendîkayan
Daxwazên sereke yên sendîkayan ev in:
- Ji bo hemû xwendekaran herî kêm yek danê xwarina bêpere û tendurist û ava vexwarinê ya paqij bê dabînkirin.
- Lêçûnên bingehîn ên wekî amûrên xwendinê û veguhestinê ji aliyê dewletê ve bên peydakirin.
- Pêdiviya dibistanan bi personelên paqijî û ewlehiyê bi rêya damezirandina giştî ya mayînde bê çareserkirin.
Li gorî lêkolînan, bandora van lêçûnan li ser malbatên ku bi mûçeyê herî kêm debara xwe dikin, di warê aborî de tabloyeke dijwar radixe ber çavan.
Dema ku daneyên lêçûna perwerdeyê û hêza kirînê ya van malbatan tên berhevkirin, hin encamên girîng derdikevin holê.
Têkçûna hevsengiya bûdceya malbatê
Barê giraniya lêçûnên salane: Eger lêçûna salane ya xwendekarekî seretayî di navbera 70 hezar û 500 û 110 hezar û 500 lîreyê Tirkî de be, ev tê wê wateyê ku malbateke ku tenê yek kes tê de dixebite, neçar e beşeke mezin a dahata xwe ya salane tenê ji bo perwerdeya zarokekî veqetîne.
Ji bo malbatên ku du an zêdetir zarokên wan hene, hevsengiya aborî dikare bêtir teng bibe.
Giraniya xwarin û veguhestinê: Lêçûna mehane ya çenteyê xwarinê ku gihiştiye 2 hezar û 296 lîreyê Tirkî û lêçûnên veguhestinê dikarin beşeke mezin a mûçeya mehane wergirin.
Dema ku malbat nikaribe van lêçûnan bide, dibe ku kalîteya xwarina zarokan kêm bike.
Ev yek jî dikare rasterast li ser tenduristî û bipêşketina zarokan bandorê bike.
Zêdebûna deynkirinê û lêçûna derfetê
Şoka lêçûnên destpêkê: Lêçûnên îlonê ji bo amûrên xwendinê û cil û bergan dikarin bigihîjin 15-20 hezar lîreyê Tirkî û li ser malbatên karker barê aboriyê giran bikin.
Ji ber ku teserûfên têr ên gelek malbat nînin ew dikarin serî li kartên krediyê yan deynên bankan bidin.
Bi faîzên bilind ev yek dikare barê deynê wan bêhtir giran bike.
Pêşbaziya pêdiviyên bingehîn: Dema ku malbat beşeke mezin a bûdceya xwe ji bo kirê, enerjî û xwirekê veqetîne ji bo perwerdeyê çavkaniya wan jî kêm dibe.
Lêçûna perwerdeya zarokekî di hin rewşan de, dikare bibe sedema bipaşxistina pêdiviyên din ên jiyanî.
Kûrbûna newekheviya civakî
Bêparbûna ji çavkaniyên alîkar: Malbatên ku di sînorê xizaniyê de ne, nikarin pirtûkên alîkar, kursên taybet an amûrên dîjîtal ji zarokên xwe re peyda bikin.
Ev yek dikare di navbera xwendekarên dewlemend û xwendekarên ji malbatên xizan de valahiya serkeftinê kûrtir bike.
Cemidîna tevgera civakî: Perwerde bi awayekî kevneşopî wekî amûreke girîng tê dîtin ku kesên ji tebeqeyên kêmdahat dikarin bi wê di warê aborî û civakî de derkevin astên jorîn.
Lê giranbûna lêçûnên perwerdeyê dikare derketina ji xizaniyê dijwartir bike û di navbera nifşan de cudahiya derfetan kûrtir bike.
Bi kurtasî, enflasyona perwerdeyê ji bo çîna karkeran tenê barekî aborî nîne, di heman demê de dikare bandorê li wekheviya derfetan jî bike.
Lêçûna destpêkê ya dibistanê (2026-2027)
Li gorî serwîsa rêdûr:
- Dibistana seretayî: 77,000 lîreyê Tirkî
- Dibistana navîn: 78,000 lîreyê Tirkî
- Lîse: 81,000 lîreyê Tirkî
Lêçûnên amûrên xwendinê
Li gorî pêdiviyên destpêkê:
- Dibistana seretayî: 6,363 lîreyê Tirkî
- Dibistana navîn: 7,666 TL lîreyê Tirkî
- Lîse: 10,328 TL lîreyê Tirkî
Rêjeya Enflasyonê ya Tebaxa 2026an
(Rêjeya salane)
Enflasyona giştî: Ji sedî 31,51
Enflasyona perwerdeyê: Ji sedî 53,44
