کوردیKURDÎENGLISHTÜRKÇEعربي
Rudaw Logo
Zindî
KURDISTAN
ROJHILATA NAVÎN
DiasporaCÎHANABORÎHEVPEYVÎNNÊRÎNÇAND Û HUNERWERZIŞTENDURISTÎMULTÎMEDYABERNAMEBELGEFÎLM
Zindî
Rudaw

Sepana Rûdawê daxe

App StoreGoogle Play
Polîtîkaya Nepenîtiyê•Şertên Bikaranînê

© 2026 Hemû maf tên parastin.

Rudaw

Sepana Rûdawê daxe

App StoreGoogle Play
Polîtîkaya NepenîtiyêŞertên Bikaranînê

© 2026 Hemû maf tên parastin.

Wêneyekî temsîlî / Wêne: Hişê çêkirî

Wêneyekî temsîlî / Wêne: Hişê çêkirî

Nêrîn

Dengê jinê di wêjeya Kurdî de: Ji bêdengiya dîrokê ber bi afirandina cîhanên nû ve

0:00
0:00
Mezinahiya Nivîsê
Cano Şakir
Cano Şakir

19-11-2026

Nûçeyên Têkildar

Çima bihayê zêr û zîv bi lez dadikeve?
Nêrîn19-11-2026

Çima bihayê zêr û zîv bi lez dadikeve?

Ome Ehmed
Ome Ehmed
Koleksiyona Jaba hat lê…
Nêrîn17-11-2026

Koleksiyona Jaba hat lê…

Behîce Ferîde Demîr
Behîce Ferîde Demîr
Petrola dizî ya Îraqê û aboriya siyê ya li derveyî desthilata dewletê
Nêrîn17-11-2026

Petrola dizî ya Îraqê û aboriya siyê ya li derveyî desthilata dewletê

Omer Ehmed
Omer Ehmed

Dîroka wêjeya Kurdî bi gelek deng, şêwaz û tecrubeyan hatiye avakirin. Lê di vê dîrokê de dengê jinan her tim bi awayekî wekhev nehatiye bihîstin û tomarkirin. Ev ne ji ber kêmasiya jiyana wan a têgihiştin û afirandinê bû: Şertên civakî, derfetên kêm ên xwendin û nivîsandinê, astengiyên jiyanê û sînordarkirina beşdarbûna wan a di qada giştî de gelek caran rê li ber xebata wêjeyî ya jinan girtiye. Ji ber vê yekê pirsgirêka sereke ne tenê kêmasiya berhemên jinan e, lê her wiha kêmasiya nasîna wan û cihê wan ê di bîra dîrokî ya wêjeya Kurdî de ye.

Lê jinên Kurd tevî van astengiyan di afirandina çand û wêjeyê de her tim xwedî rolekê bûne. Di çîrok û vegotinên devkî de gelek tecrubeyên jiyana wan cih girtine. Wan bi zimanê xwe hemû bar û doxên jiyanê, zehmetî û xemên xwe vegotine. Lê gelek caran ev pêşketin bêyî ku navê afirînerên wan were tomarkirin ji nifşekî digihîştin nifşê din. Bi vî awayî dengê jinê di çanda me de hebû, lê ne her tim di dîroka nivîskî de xwedî nasname bû.

Ev cudahî girîng e: Nebûna navê jinê di tomarkirinên dîrokî de nayê wê wateyê ku ew di çand û afirandinê de nebûye. Carinan ew dengê ku di stranekê de hatiye parastin, bîranîna ku di çîrokekê de hatiye vegotin an jî peyva ku ji dayîkekê gihîştiye keçika wê beşekê ji wêjeyeke ku hîn bi awayekî fermî nehatiye nasîn di xwe de digire. Ji ber vê yekê dîroka wêjeya Kurdî hewceyî nêrîneke berfirehtir e: Nêrîneke ku ne tenê li pirtûk û navên nivîskaran binêre, lê çavkaniyên afirandina devkî û beşdariya jinan jî bibîne.

Bi derketina jinan a ber bi nivîsandin û weşanê ve, dengê wan gav bi gav cihê xwe di qada wêjeyî de girtiye. Ev guherîn tenê zêdebûna hejmara nivîskarên jin nîşan nade, lê ew guhertina nêrîna jinê ya li ser xwe û cîhana derdora wê jî nîşan dide. Jin êdî ne tenê ew karakter e ku kesekî din li ser wê dinivîse. Ew dibe nivîskar, çîrokbêj û afirînera cîhaneke ku ji tecrubeya xwe, bîranînên xwe û nêrîna xwe ya taybet tê avakirin.

Di vê rêyê de gelek navên girîng ên dîroka wêjeya jinên Kurd hene. Ew di sedsala 19an de jiyane û bi nivîsên xwe yên dîrokî û helbestî cihê xwe di mîrateya wêjeyî de girtine. Her çend beşeke girîng a berhemên wan bi zimanên din hatibin nivîsîn jî hebûna wan di vê dîrokê de girîng e. Ew wê bîranînê zindî dihêle ku jinên Kurd di demên berê de jî xwedî zanîn, pênûs û xwesteka tomarkirina cîhana xwe bûne.

Lê wêjeya jinên Kurd ne tenê dîroka wan kesan e yên ku berê nivîsandine. Ew her wiha dîroka nivîskarên îroyîn e ku bi mijar, şêwaz û zimanê xwe cîhanên nû diafirînin. Mînaka Yildiz Çakarê di vê çarçoveyê de girîng e. Helbesta wê ya bi navê "Mohra Reş" li bajarê Philadelphiayê yê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di festîvalekê de xelata Pêzanîna Taybet a Navneteweyî (Special International Mention) wergirtiye. Ev xelat ji bo helbestvanekê nasînek e, lê jê wêdetir, ji bo wêjeya Kurdî jî bûyereke girîng e. Gava helbesteke bi zimanê Kurdî di çalakiyeke wêjeyî ya navneteweyî de tê nirxandin, ew ziman û cîhana ku ew hildigire jî derfetê dibînin ku li derveyî sînorên xwe bên bihîstin.

Girîngiya vê xelatê tenê di navê wê de an jî di cihê ku lê hatiye wergirtin de nîne. Girîngiya wê di wê yekê de ye ku helbesteke Kurdî dikare bi taybetmendiyên xwe yên zimanî û hunerî bikeve nav diyalogeke navneteweyî. Helbest bi zimanê xwe yê taybet dest pê dike, lê hest û ramanên wê dikarin sînorên ziman û erdnîgariyên cîhanê derbas bikin. Ev yek ji taybetmendiyên hunera wêjeyî ye: Afirandin ji tecrubeyeke taybet a mirovekî an civakekê derdikeve, lê dikare di dil û hişê xwendevanên ji cîhanên cuda de cih bibîne.

Min romana Yildiz Çakarê ya bi navê "Ev rê naçe bihuştê" xwendiye. Ev tecrubeya xwendinê ji min re derfetê dide ku ne tenê li ser xelata wê, lê li ser cîhana wê ya nivîsandinê jî bisekinim. Di berhemeke wêjeyî de girîng tenê mijara ku nivîskar hilbijartiye nîne: Awayê ku ew mijarê vedibêje, zimanê ku bi kar tîne, karakterên ku diafirîne û nêrîna ku ji xwendevan re pêşkêş dike jî girîng in. Nivîskar bi van hêmanan cîhana xwe ava dike û xwendevan vedixwîne ku wê cîhanê ji nêzîk ve nas bike.

Ev aliyê wêjeyî ji bo nivîskarên jin bi taybetî girîng e. Gava jin li ser jiyana xwe, laşê xwe, bîranînên xwe, têkiliyên xwe û cihê xwe yê di civakê de dinivîse, ew ne tenê serpêhatiyeke kesane vedibêje. Di destê wê de tecrubeya kesane dikare bibe pencereyek ji bo fêmkirina pirsgirêkên giştî. Tecrubeya jinekê dikare bi awayekî hunerî bibe nîşana rewşa gelek jinên din û bêdengiya kesekê dikare di berhemê de bibe dengê gelek kesên ku derfeta axaftinê li cem wan tune.

Lê ji bo ku jinên nivîskar bên nasîn divê em nirxa berhemên wan tenê bi nasnameya nivîskaran ve girê nedin. Wêjeya wan divê wekî wêje were xwendin û nirxandin. Pirsên bingehîn divê ev bin: Zimanê berhemê çawa hatiye bikaranîn? Çawa cîhana xwe ya hunerî ava kiriye? Kîjan wêne, sembol û ramanên nû pêşkêş dike? Çawa têkiliya xwendevan bi mijar û karakteran re ava dike? Ev pirs nîşan didin ku nasîna jinên wêjevan ne tenê mijareke civakî ye. Ew her wiha mijareke rexneya wêjeyî û nirxandina aliyê wêjeyî û hunerî ye.

Xelata Yildiz Çakarê dikare bibe destpêkeke baş ji bo rawestana li ser vê yekê. Ev bûyer divê ne tenê wekî serkeftina nivîskarekê were pîrozkirin, lê her wiha wekî derfeteke nû ji bo xwendin û nasîna berhemên wêjeyî yên Kurdî were dîtin. Ev xelat ji bo jinên ciwan ên ku dixwazin binivîsin dîmeneke girîng diafirîne û nîşan dide ku zimanê wan dikare bibe zimanê afirandina hunerî û berhemên wan dikarin bigihîjin xwendevanên ji derveyî civaka xwe. Ev teşwîq divê bi vekirina derfetên weşanê, piştgiriya nivîskarên nû û avakirina qadên rexne û lêkolînê were temamkirin.

Ji ber vê yekê erkê me tenê pîrozkirina xelatan nîne. Pêwîst e berhemên jinên Kurd bên xwendin, lêkolîn li ser wan bê kirin, destnivîsên kevn bên dîtin û berhemên ku hîn nehatine weşandin bên parastin û çapkirin. Her wiha pêwîst e ku rexneya wêjeyî bi awayekî cidî li ser berhemên wan bisekine, ne ku tenê bi pesn û gotinên giştî derbas bibe. Nasîna rastîn wê demê pêk tê ku berhemek were xwendin, bê nîqaşkirin û di dîroka wêjeyê de cihê wê bê diyarkirin.

Dîroka wêjeya Kurdî divê ne tenê bi navên ku ji berê ve hatine nasîn were nivîsandin. Ew divê dengên ku demekê kêm hatine bihîstin jî di nav xwe de bigire. Ji Mestûre Erdelanê heta Yildiz Çakarê û nivîskarên jin ên îro, ev rê bi tecrube û nêrînên cuda hatiye dewlemendkirin.

Xelata ku hat wergirtin ji bo wêjeya Kurdî bûyereke girîng e û divê di dîroka wêjeya me de were tomarkirin. Lê ya ji vê xelatê girîngtir ew e ku em êdî tenê qala jinên wêjevan û hebûna wan a di qada wêjeyê de nekin. Divê em berhemên wan bixwînin, binirxînin û wan wekî beşeke bingehîn a wêjeya Kurdî bibînin.

Nûçeyên Têkildar

Çima bihayê zêr û zîv bi lez dadikeve?
Nêrîn19-11-2026

Çima bihayê zêr û zîv bi lez dadikeve?

Ome Ehmed
Ome Ehmed
Koleksiyona Jaba hat lê…
Nêrîn17-11-2026

Koleksiyona Jaba hat lê…

Behîce Ferîde Demîr
Behîce Ferîde Demîr
Petrola dizî ya Îraqê û aboriya siyê ya li derveyî desthilata dewletê
Nêrîn17-11-2026

Petrola dizî ya Îraqê û aboriya siyê ya li derveyî desthilata dewletê

Omer Ehmed
Omer Ehmed
Pirsên