ئەو یەکدەنگی و هاوپشتییەی دوو هەفتەیە لەنێو کورددا دروستبووە جوان و بێوێنەیە، بەڵام نابێ مەدهۆشمان بکات. مەدهۆش هەم بە مانای مەستییەکی خۆش هەمیش بە مانای سەرگەردان بوون و سەرلێشێوانیش. دەبێ واقیعە نوێیەکە وەک خۆی بخوێنینەوە و خۆمانی بۆ ئامادە بکەین. واقیعێک کە بە دیوێکیدا تاڵە، بەڵام بە دیوێکی دیکەشیدا دەرفەتە بۆ بەڕۆژکردنەوەی شێوازی خەباتی کورد بۆ مانەوەیەکی سەربەرزانە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا.
سەرکردەیەکی سۆسیال دیموکراتەکانی هۆڵەندا دەڵێت، حکومەتە ئەورووپییەکان دەیانەوێت زوو بگوترێت سووریا سەقامگیرە، بۆئەوەی کۆچبەرانی بۆ بنێرنەوە؛ بەڵام دەشڵێت، نابێت کورد لە رۆژئاوای کوردستان باجی ئەمە بدەن
پەرلەمانتارێکی هۆڵەندی داوا دەکات یەکێتیی ئەورووپا دەستبەجێ یارمەتییە داراییەکانی بۆ حکومەتی سووریا رابگرێت، تاوەکو ئەو کاتەی بە کردەوە دەیسەلمێنێت کورد و پێکهاتەکانی دیکەی سووریا پارێزراون
ئێوارەی چوارشەممە 28-01-2026، لە پەرلەمانی هۆڵەندا پڕۆژە بڕیارێک لە بەرژەوەندیی رۆژئاوای کوردستان پەسند کرا. کریس ستۆفەر، سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی SGPی هۆڵەندی لەگەڵ پەرلەمانتارێکی دیکە پڕۆژە بڕیارەکەیان پێشکێشی پەرلەمانی وڵاتەکەیان کردبوو
وەزیری ژینگە، شارسازی و گۆڕانی کەشوهەوای تورکیا رایگەیاند، لە چوارچێوەی "پڕۆژەی نیشتەجێبوونی سەدە"دا، ئەم هەفتەیە لە 7 پارێزگای دیکە تیروپشک بۆ دیاریکردنی ناوی ئەو کەسانە دەکرێت کە یەکەی نیشتەجێبوونیان بەردەکەوێت.
قاسم تاهیر ساڵح، پەرلەمانتاری کورد لە پەرلەمانی ئەڵمانیا (بۆندستاگ) ئاشکرای دەکات، دامەزراندنی گرووپی دۆستایەتیی کورد لە پەرلەمان، رووبەڕووی بەربەستی گەورە بووەتەوە و ئەنالینا بێربۆک، وەزیری دەرەوەی پێشوو رێگری لێکردووە.
لە هۆڵەندا گۆڕانکارییەکە ئەرێنییە
کاتێک لە بەرلین بیت و برسیت بێت، گووگڵ لەسەر بنەمای ئەو گەڕانانەی پێشتر کردووتە، پێشنیازی چوونە ئەو خواردنگانەت بۆ دەکات کە خواردنی عەرەبی، تورکی یان ئێرانییان هەیە. بەڵام ئەگەر کەمێکی دیکە بگەڕێیت، پێشنیازی خواردنگەیەکی کوردیت بۆ دەکات بەناوی (ئەربیل).
هونەرمەند جەنگیز یازگی کە خەڵکی سێرتی باکووری کوردستانە، زۆرتر لە بەرنامەی "کورد ئایدڵ" ناسرا، ئێستاش لە هەموو بەشەکانی کوردستان هەواداری زۆری هەیە، بەمزووانە ئەلبوومێکی 12 تراکی بڵاودەکاتەوە.
لە یەکێک لە باخچەکانی ساوایانی سەر بە دامەزراوەی "یەکمال" لە شاری بەرلین، خەمسێ بایرام بە کوردییەکی شیرین بەخێرهاتنی تیمی بەرنامەی "دیاسپۆرا" دەکات. ئەو خانمێکی گەنجی دیاسپۆرانشین و بەڕێوەبەری باخچەکەیە. لەوێ، لە تابلۆی سەر دەرگاوە تاوەکو ژوورەکانی فێربوون، یاریکردن و چێشتخانەکە، هەموو شتێک بە هەردوو زمانی کوردی و ئەڵمانی نووسراون.
"هەستدەکەم ئەمڕۆژانە رۆژئاوای کوردستان و ئەو کیانەی لەوێ بە خوێنی رۆڵەکانمان دروستمانکردووە مەترسییەکی گەورەی لەسەرە. بەتایبەتیش کە دیمەشق هەستدەکات بەهێز بووە و دوایین ئوڵتیماتۆم دەداتە رۆژئاوا، تورکیاش وایدەبینێ ئەمجارە دوایین دەرفەتی لەپێشە بۆ کۆتاییهێنان بەو مەترسییەی لە رۆژئاوای کوردستانەوە لەسەر سنوورەکانی هەیە بە کردەوەی سەربازیی فراوان و بە چاونووقاندنی ئیدارەی ترەمپ."
دڵشاد نوعمان، هونەرمەند و نووسەری گەرمیانیی نیشتەجێی ئەڵمانیا و رزگاربووی ئەنفال، خەڵاتی هونەر و ئەدەبی ساڵی 2025ـی ویلایەتی بایرنی پێ بەخشرا.
سێشەممەی داهاتوو لە دانیمارک هەڵبژاردنە خۆجێییەکان دەکرێن، هەڵبژاردنەکان بۆ ئەندامانی جڤاتی شارەوانی و هەرێمیی 98 شارەوانی و 4 هەرێم لە سەرتاسەری دانیمارکن. پارتە بەشدارەکان کێبڕکێیانە لەسەر 2432 کورسیی ئەنجوومەنی شارەوانییەکان و 134 کورسیی ئەنجوومەنی هەرێمەکان.
بەهجەت حەسەن، یاریزانی یاریی راکردنی دوورمەودا (ئولترا رەن)، کوردێکی دیاسپۆرانشینە و لە شارۆچکەی (کێمپتن)ی باشووری ئەڵمانیا دەژیت. لە یارییەکی دەگمەنی راکردندا، توانیویەتی سێ شەو و سێ رۆژ بەسەریەکەوە رابکات. ئەو لە شاری میونشنی ئەڵمانیاوە تا شاری رۆمای پایتەختی ئیتاڵیا رایکردوە. ئەم یارییە پشت بە راهێنانی مێشک و دڵ و سیستمی خواردن و شێوازی راکردن دەبەستێ.
لە فینلەند بەدرێژایی رۆژ، دیاسپۆرای کوردی لەو وڵاتە و کەسانی ئەکادیمی لەسەر بابەتێکی سەرنجڕاکێش گفتوگۆیان کردووە، ئەویش ئەو دیاردە کۆمەڵایەتییانەن کە وێنە کورد ناشیرین دەکەن. لەوەش کۆڵدراوەتەوە کە چارەسەر بۆ ئەو دیاردانە چین.
لە شاری ئێسنی ئەڵمانیا، لە کتێبخانەی نێودەوڵەتیی (ئێسن-شۆنەبێککە) رووداوێکی دیکەی گرنگی کولتووریی پەیوەنددار بە دیاسپۆرای کوردییەوە هەبوو. لەو کتێبخانەیە بەشێکی تایبەت بە زمانی کوردی کرایەوە.
لە شاری بۆنی ئەڵمانیا، فێستیڤاڵێکی هونەری بۆ ناساندنی کولتوور و هونەری عەفرین بەڕێوەدەچێت، تێیدا ژمارەیەک هونەرمەندی کورد بە بەرهەمەکانیان بەشدارن.
فەراتی کورد و دیران، هاوژینە ئەلبانییەکەی، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بوونەتە ناوی ناسراو، ئەوان چیرۆکەکانیان بە زمانی کوردی دەگێڕنەوە و باسی ژیانی خۆیان لە شاری دویسبورگی ئەڵمانیا دەکەن.
گرووپی کامۆس لە فێستیڤاڵەکانی ئەورووپا بەشدار دەبن، ئێستا خەریکی گەشتێکی هونەری گەورەن کە چەندین وڵاتی ئەورووپا و ئاسیا کوردستانیش دەگرێتەوە.
لە بەرلین فێستیڤاڵی فیلمی کوردی بەڕێوەدەچێت، رێکخەری فێستیڤاڵەکە وردەکاریی ئەو رووداوە هونەرییەی لە (دیاسپۆرا)ـی رووداو خستەڕوو و ئاماژەی بۆ ئەوەکرد، زیاتر لە 50 فیلم لە فێستیڤاڵەکە بەشدارن.
هونەرمەند یوسف تاڵیب کاری کەم بەڵام پوخت دەکات، کە تەماشای دەکەیت، سەروسیمایەکی نوورانیی هەیە، دەنگیشی نەوازشی گوێ و هەستەکانت دەکات، ئەمڕۆژانە گۆرانییەکی نوێیی بەناوی (مەحروومی یار) بڵاودەکاتەوە کە چیرۆکێکی پڕ لە سۆز و هەست لە پشتەوەیە، دوای نزیکەی 16 ساڵ لە خەیاڵ و کۆچی ژیانی هونەرمەند، ئێستا دەگاتە دەست بیسەرانی.
هەڵبژاردنە خۆجێییەکانی هەرێمی نۆردراین ڤێستفالن زۆریان نەماوە و دوو هەفتەی دیکە بەڕێوەدەچن، لە هەڵبژاردنەکانی ئەم هەرێمی ژمارەیەکی زۆر لیستی کوردی و بەربژێر هەن.
یەکێک لەو بڕیارانەی حکومەتی ئەڵمانیا سەبارەت بە کۆچبەرانی نایاسایی دای و هێشتاش گەنگەشەی زۆری لەسەرە، ئەوە بوو ئەنگێلا مێرکلی راوێژکاری ئەوکاتی ئەڵمانیا، ساڵی 2015 بڕیاری وەرگرتنی زۆرتر لە ملیۆنێکی کۆچبەری لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستەوە دا و بەشێکی گەورەیان کورد بوون. ئێستا ئەو کۆچبەرانە دەستێکی کاریگەر و ئەرێنییان لە بازاڕی کاری ئەڵمانیادا هەیە و زۆریان بوونەتە خاوەنی بزنسی بچووکی خۆیان.
هیچ مرۆڤێکی بەویژدان بەرگەی شایەتبوونی ئەو هەموو ژان و نەهامەتییە ناگرێ کە بەسەر خەڵکە سڤیلەکەی غەززە دا دێت. دوو هێز بەرامبەر یەکدین کە هیچ نرخێک بۆ کەرامەتی مرۆڤەکانی ئەوێ دانانێن و کردوویاننەتە کاڵا و کارتی گوشار لەسەر یەکدی. راستییەکەی ئەگەر ئەم دنیایە بە پێوەری مرۆڤانە و بۆ چەسپاندنی دادپەروەری بەڕێوەچووبایە، دەبووایە پێش ئۆکراینییەکان خەڵکی ئەو ناوچەیەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست لەو کۆمەڵەمەرگییەی تێیدان دەرباز بکرێن... بە بڕوای من ئەگەر ترەمپ بە کۆتاییهێنان بە شەڕی ئۆکراینا شایانی خەڵاتێکی نۆبڵ بۆ ئاشتی، ئەوە بە راگرتنی شەڕی غەززە شایانی دوو خەڵاتە.
دەرهێنەری فیلمەکە (فیلیپ رەشید)ە. ئەکتەر و پێشکەشکار و دەرهێنەرێکی ناسراوی هۆڵەندییە. یەکێک بووە لە ئەستێرە دیارەکانی نێو درامای (کاتە باشەکان، کاتە خراپەکان) کە ماوەی 35 ساڵە لە هۆڵەندا هەموو ساڵێک وەرزێکی نوێی لێ بەرهەمدەهێندرێ و بە ملیۆنان بینەری هەیە.
ئەندامێکی پێشووی سەرکردایەتیی پەکەکە کە عەبدوڵڵا ئۆجەلانی لەنزیکەوە ناسیوە، ئێستا دامەزراوەیەکی گەورەی راوێژکاریی دارایی لە کوێلن لە ئەڵمانیا هەیە، بەڵام لە سیاسەت دوورنەکەوتووەتەوە و وەکو خۆی دەڵێت، گرنگ نییە لە کوێ بیت، دۆزی کورد وادەکات هەمیشە پێیەوە خەریک بیت
بەدیل ئیبراهیم، گۆرانیبێژی ناسراوی کورد، نەک تەنیا لەنێو کوردانی ئێزدیی ئەڵمانیا، بەڵکو لەنێو تەواوی دیاسپۆرای کورد لە ئەورووپا ناوێکی دیارە، لە میانی بەشداریکردنی لە بەرنامەی دیاسپۆرادا، چیرۆکی ژیان و کاری هونەریی خۆی گێڕایەو. ئەو باس لەوە دەکات کە چۆن لە گوندێکی باکووری کوردستانەوە بەهۆی فشاری سیاسی و کۆمەڵایەتییەوە ناچار بووە کۆچ بکات و لە ئەڵمانیا درێژە بە کاری هونەری بدات، تا دەگاتە ئەوەی ببێتە یەکێک لە بەشداربووە دیارەکانی بەرنامەی بەناوبانگی "X-Factor"ـی ئەڵمانیا. هاوکات، رۆڵی بەرچاوی لە هاوکاریکردنی ئاوارەکانی شنگالدا هەبووە لە کاتی هێرشی داعشدا.
فێربوونی زمانی کوردی بۆ منداڵانی کورد لە دیارسپۆرا بووەتە ئاڵنگارییەکی گەورە، لە کاتێکدا نەتەوەکانی دیکە بەهۆی بوونی سیستەم و دامەزراوەی ڕێکوپێک و پاڵپشتیی وڵاتەکانیان، بە ئاسانی زمان و کولتووری خۆیان دەپارێزن. لەنێو ئەم بۆشاییەدا، هەوڵە تاکەکەسییەکان دەبنە چرایەکی پرشنگدار. پەری چەلەبی، مامۆستایەکی دانیشتووی کەنەدایە، یەکێکە لەو دڵسۆزانەی کە بە داڕشتنی میتۆدێکی نوێ و سەردەمیانە هەوڵی پڕکردنەوەی ئەو کەلێنە دەدات.
گەنجێکی کورد لە ئەڵمانیا لە بواری خوێندن و وەرزش دا بووەتە ناوێکی دیاری وڵاتەکە. لە سەر شەقام وەرزش دەکات و خەڵکی شۆک دەکات، لە پۆلیشدا "بازپێدانی پۆل"ی بۆ دەکرێت.
زۆربوونی جەنگەکان وایکردووە کەمتر باسی ژینگە و وزەی خاوێن بکرێ، بەڵام ئەو کەسانەی بیری لێدەکەنەوە و ئیشی باشیشی بۆ دەکەن بەردەوامن. یەکێک لەوانە کوردێکە لە فینلەندا خوێندنی تەواو کردووە و شتێکی سەرنجڕاکێشی دۆزیوەتەوە.
بۆ یەکەم جار لە مێژووی دیاسپۆرای کوردیدا کارسازان و بازرگانانی کوردی دیاسپۆرانشین و بازرگانانی ئەو وڵاتەی کوردی لێدەژین کۆنفرانسێکی هاوبەش دەبەستن.
فەرەنسا دەیەوێ ئاسانکاری بکات بۆ ئەوانەی دەیانەوێ لە رێگەی کارەوە ئیقامە وەربگرن. لەمەودوا هەرکەسێک بتوانێ گرێبەستێکی کارکردن بۆ ماوەی 6 مانگ لە فەرەنسا بدۆزێتەوە و واژۆ بکات، دەتوانێ داوای کارتی شین (یان ئیقامەی کار) بکات.
هەمزە ئاگۆشی، لە ژمارەیەک دراما و فیلمی نەرویجیدا رۆڵی گێڕاوە. ساڵانی زۆر پێشمەرگەی کوردستان بووە، دوای هاتنی بۆ دیاسپۆرا لەتەنیشت نووسینە سەرنجڕاکێشەکانی، ئەکتەریشە. ئەو دوو جار لە نەرویج وەکو باشترین ئەکتەری بواری دراما هەڵبژێردراوە، بەڵام ئەمجارە بەربژێرە بۆ خەڵاتی "ئاماندا" بۆ باشترین ئەکتەری سینەمایی.
یاسمین کەریم شێخ شەرۆ، دیزاینەرێکی کوردی ئێزدیی سەرکەوتووە و خەڵکی باعەدرێی پارێزگەی دهۆکە، دیزاینی جلوبەرگی کوردی و ئەورووپی ئاوێتە کردووە، بەکرێ دەیداتە ئەوانەی پێی سەرسامن و هەروەها دەیانفرۆشێ.
سەرەڕای ئەوەی فینلاند بە کەشوهەوا ساردەکەی ناسراوە، کۆمەڵگەی کوردی بە گەرمی و چالاکییەوە لەوێ ژیان دەگوزەرێنن. لەنێو ئەوانیشدا سۆران زەکی هەیە، کە خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستانە و پەیوەندی خزمایەتیشی لەگەڵ ناوچەی پشدەر لە باشووری کوردستان هەیە.
رۆژانی رابردوو لە میونشن رۆژانی فیلمی کوردی بەڕێوەچوو. لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا و لە نێو دیاسپۆرانشینانی ئەڵمانیادا دەنگدانەوەی زۆری هەبوو. هێمن عەبدوڵلا لە دیاسپۆرا میوانداریی میهرەبان ساڵح، پرۆگرام دایرێکتەری رۆژانی فیلمی کوردی لە میونشن کردووە و قسەی زیاتریان لەسەر ئەو چالاکییە کرد.
رووداو دیجیتاڵ لە بەرلینی ئەڵمانیا و ئەو شوێنەی جگە لەوەی دیاسپۆرایەکی گەورەی کوردیی لێ دەژیت، ئەم ساڵانەی دوایی لە باڵەخانەیەکی کۆنە و نێوەندێکی کولتوورییە و بە "ڤیللا ئولمە" دەناسرێ، فێستیڤاڵی هونەر و کولتووری کوردی بەڕێوەدەچوو.
ئیتاڵیا و دانیمارک و 7 وڵاتی دیکەی ئەندامی یەکێتیی ئەورووپا لە نامەیەکی هاوبەشدا داوا دەکەن پەیماننامەی ئەورووپی بۆ مافەکانی مرۆڤ لە راڤەکردن و لێکدانەوەدا چاوی پێدابخشێندرێتەوە.
لە ئەڵمانیا ئەم هەفتەیە باندێکی پێنج کەسیی ئەڵمانی دەستگیرکران کە کاریان سووتاندنی ئەو شوێنانە بووە کە کۆچبەران تێیاندا دەژین. هەروەها پلانیان داناوە بۆ هێرشکردنە سەر کۆچبەران و کەسانی چەپ.
ئەوانەی لە دانیمارک دەیانەوێ فێری خوێندنەوە و نووسین بە کوردی بن، پەرتووکێکی نوێی دەنیز بەرخوەدانە کە ئەمڕۆژانە بڵاوبووەتەوە.
جیهاد ئاکیپا قارەمانێکی کوردستانی و ئەڵمانییە لە بواری کیک بۆکسیندا. ئەو بەوە بەنێوبانگە کە هەرکاتێک لە هەر یارییەکدا بیباتەوە ئاڵای کوردستان بەرزدەکاتەوە.
لە ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکەی ئەورووپا هەواڵ و بەدواداچوون لەسەر کۆچی هونەرمەندی ناسراوی کوردستانی و ئەڵمانی ژیوار حاجبی، ناسراو بە خەتەر، بەردەوامن. لەسەر هۆکاری کۆچکردنەکەی زۆر قسە کراون، هەروەها لەسەر بەرهەمەکانی و کارە تەواونەکراوەکانیشی زۆر کەم دەزاندرێ.
لە بەریتانیا پیاوێکی کوردی تەمەن 52 ساڵ رووداوێکی سەیری لەسەر گۆشت برژاندن بەسەردێت. بەزمێک کە وانەیە بۆ زۆر کوردی دیاسپۆرانشینی بڕوانەبوو بە سەروەریی یاسا.
ژیوار حەجابی، ئەفسانەی میوزیکی راپ کە لە ئەڵمانیا کە بە "خەتەر" ناوبانگی دەرکردبوو، 9ـی ئەم مانگە لە تەمەنی 43 ساڵیدا ماڵئاوایی لە ژیان کرد، لە رێوڕەسمی بەخاکسپاردنی خەتەر لە شاری بۆنی ئەڵمانیادا، پڕۆفیسۆر ئیقبال حاجیبی و غەزال پاکسەرەشت، دایک و باوکی هونەرمەند، لە نێو ئاپۆرای بەشداربووان بینران کە بۆ کۆچی ناوەختی کوڕەکەیان دەگریان.
لە ئەسکەندەناڤیا دیاسپۆرای کوردی هێندە چالاکە کە کاربەدەستانی ئەو وڵاتانە حەزدەکەن لەگەڵیان کۆببنەوە و تەنانەت بە کوردیش قسەیان بۆ بکەن.
لە ئەمستەردامی هۆڵەندا، چوارەمین فێستیڤاڵی فیلمی کوردی دەستیپێکردووە و ئەمساڵ 32 فیلم لە فێستیڤاڵەکەدا پێشان دەدرێن.
ئێوارەی 14ی نیسان، واتە چوار شەو لەمەوبەر، بە دروستی کاژێر 11:36 خولەک، خەڵکی ناوچەی (بیسکۆپسگۆرتن) لە شاری یۆتۆبۆریی سوێد گوێیان لە دەنگی تەقە دەبێ. پێنج شەش گوللە دەتەقن. ئەو شوێنەی دەنگەکانی لێ بیستراوە پارکێکی ئۆتۆمبێلە.
لە هانۆڤەری ئەڵمانیا جووڵەیەکی هونەریی باشی کوردی هەیە. یەکێک لەوانەی سەرنجی زۆرانی راکێشاوە خانەوادەیەکی هونەرییە. باوک و کچێکن کە هەریەکەیان لە بوارێکی هونەردا ئەسپی خۆیان تاوداوە، ئەو دوو هونەرمەندە بورهان قەرەداخی، نووسەر و شانۆکار، هەروەها کچەکەی تاڤێ بورهان گۆرانیبێژ، میوانی ستۆدیۆی دیاسپۆرابوون لە ئەڵمانیا.
"کولتووری جینۆساید: هابیتۆسی کولتووری، ئەندازیاریی نەتەوەیی و دۆکسەی ئایینی" ناوی کتێبێکی د. کازیوە ساڵحە کە بە زمانی ئینگلیزی چاپ و بڵاوکراوەتەوە.
بابان کەرکووکی وەک لە ناوەکەیەوە دیارە خەڵکی کەرکووکە، دوو لە شارەکەی بەرهەمە شیعرییەکانی دەنگیانداوەتەوە. ئەو چەندین ساڵە وەکو شاعیری شار لە پارێزگەی ئوترێختی هۆڵەندا دەناسرێ، کە یەکێک لە گەورەترین و قەرەباڵخترین پارێزگەکانی هۆڵەندایە.
دیاسپۆرای کوردی دیاسپۆرایەکی پڕ لە دینامیکیی جوانە. بۆیە لە شۆیەکی وەک ئەوەی ئێمەشدا ئەو فرەچەشنی و دینامیکییە دەبینن. رۆژووگر و نوێژخوێنی دیاسپۆرانشین کاری خۆیان دەکەن، ئەوانەی لە ناهاوسەنگییە کۆمەڵایەتی و داراییەکان لە کۆمەڵگەکانی دیاسپۆرای کوردی دەکۆڵنەوە کاری خۆیان دەکەن، ئەوەی شاعیرێکی ناسراوی لێدەرچووە، ئەویش کاری خۆی دەکات، هەروەها ئەوانەش کە بایەخ بە جوانی و جوانکاری دەدەن، ئەوانیش کاری خۆیان دەکەن.
سەردەمێکی نوێ و ستایلێکی نوێی سیاسەتکردن و دیپلۆماسی لەگەڵ ئەمریکا دەستیپێکردووە. سەردەمێک کە وادەکات هەر شا و سەرۆک و سەرۆکوەزیرێک بۆ ئەو ئۆفیسە بانگهێشت بکرێت، دڵەخورپە بیگرێ و لەدڵەوە حەزبکات یان نەچێت، یانیش بەسەلامەتی لێی دەرچێ. ئەو سەردەمە نوێیە و ئەمریکا نوێیە بۆ کوردیش وانەی زۆری تێدان و شایانی لێفێربوونن.
دیلان خۆشناو کەم کەم گۆرانی دەڵێت، بەڵام کە گوتی خۆش دەیڵێت. خۆی ئەندازیارە، لەپەنای ئەوەدا هونەرەکەشی لەبیر نەکردووە. ئەمجارە بە شتێکی نوێوە هاتووەتەوە.
لەنێو ئەوانەی لە ئەڵمانیا جووڵانەوەی ئەدەبیی کوردی دەشۆپێنن، حوسێن حەبەش ناوێکی ناسراوە. قەڵەمێکی بە بڕشت و هەستێکی کوردانەی ناسکی هەیە.
ئیمان بەدرخان ساڵح، لەم ماوەیەدا لەسەر ستەیجی بەنێوبانگترین شۆی کێبڕکێی گۆرانیگوتن لە ئەڵمانیا و جیهانیش درەوشایەوە. گۆرانییەکانی لە گوێی چەندین ملیۆن ئەڵمانیدا زرنگانەوە و سەرسامی کردن.
بەرنامەی ئەمجارەی دیاسپۆرا تایبەت بوو بە پلانی دیاسپۆڕای کوردی بۆ ساڵی 2025، لەکاتێکدا بەریتانیا لە چەند ساڵی رابردوودا لە میدیای جیهانی و کوردیدا زیاتر بە قەیرانی کۆچبەران و کێشە یاساییەکانی ناسراوە، بەڵام راستییەکی گرنگی ئەم وڵاتە ئەوەیە کە یەکێکە لە کاریگەرترین ناوەندەکانی دیاسپۆرای کوردی. دوای ئەڵمانیا، بەریتانیا دووەم گەورەترین کۆمەڵگەی کوردی لە ئەورووپا لەخۆدەگرێت. رووداو لە شاری بێرمینگهام، کە یەکێکە لە گرنگترین ناوەندەکانی دیاسپۆرای کوردی لە بەریتانیا، لەگەڵ کۆمەڵێک کەسایەتیی دیار و پسپۆڕی کوردی بەریتانیا کۆبووەتەوە بۆ تاوتوێکردنی دۆخی ئێستا و داهاتووی کوردانی بەریتانیا دەکەن.
لەنێو ئەو هەموو نادڵنیایی و بێ سەروبەرییەدا کورد رێگەیەکی لەپێشە کە دووەمی بۆ نییە و زۆریش گوتراوەتەوە. ئەویش خۆڕێکخستنەوە و یەکگرتنە
راستییەکەی حیزبوڵڵا هێزێکی گەورەی سنووربڕ و رێکخراو و کاریگەری سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی، خزمەتگوزاری، سەربازی، هەواڵگری و تەنانەت فەرهەنگیش بوو. کەچی لەماوەی چەند هەفتەیەکدا ئیسرائیل پەڕ و باڵی کرد، بەڵام هیچ گەرەنتییەک نییە پەڕ و باڵەکان درێژنەبنەوە.
پەیامی خەڵکی ئەمریکا روونە، ئێوەش لەنێوخۆتاندا خۆتان رێکبخەنەوە و بەهێز بکەن. بۆ ئەوەی ترەمپ وەک بەهێزێک مامەڵەتان لەگەڵ بکات. ئەو پەیامە بۆ کوردستانیشە. شیکارییەکم خوێندەوە کە روونیدەکردەوە چۆن ئەورووپاییەکان خەریکن سیستمە ئابووری و سیاسی و سەربازییەکەیان وردە وردە ترەمپ پرووف دەکەن. واتە وای لێدەکەن بە بڕیارێکی لەپڕی ترەمپ زیانی گەورەیان پێنەکەوێت. لە دڵی خۆمدا گوتم: ئەوانە بەو مێژوو و هێز و کاریگەرییەی بەسەر دنیاوە هەیانە ئاوا خۆیان بۆ ترەمپ پرووفبوون ئامادە بکەن، دەبێ ئێمەی پەرتەوازەی لاواز لەڕووی سیاسی و ئابووری و دیپلۆماسی و هەموو روویەکی دیکەوە، هەروەها مارانگەستەی بڕیاری پێشتری ترەمپ (لە شازدەی ئۆکتۆبەر)، چیمان پێبکرێ بۆ ئەوەی جارێکی دیکە بڕیارێکی 'کاکە سوور' نەمانگەزێتەوە؟ ئای لەو رۆژەش کە گەزینەکە هێندە کاریگەر بێ، ئەوەی هەشمانە لەدەستبچێ!
لە نیویۆرکی ئەمریکا، هەشەتمین فێستیڤاڵی فیلمی کوردی بەرێوەدەچێت، جگە لە پێشاندانی فیلم، چالاکی دیکەی کولتووری لەخۆدەگرێت و چالاکییەکانی لە 12-19ـی تشرینی یەکەمی 2024 بەڕێوەدەچێت.
لە بەرلین نەریتێکی ساڵانەی هونەری هەیە، ئەویش فێستیڤاڵی تایبەت بە تیشکە، کاری هونەریی باڵا و جوان بە تیشکی رەنگاورەنگ لەسەر دیوار و شوێنە دیارەکانی شارەکە نمایش دەکرێن.
باکۆ سۆرانی ساڵانی درێژە لە هۆڵەندا دەژیت. میدیای هۆڵەندی بەڕێزەوە باسی کارە هونەرییەکانی خۆی و هاوڕێکانی دەکات. شانۆکارێکە کە بە ئیشی بەرز لەسەر شانۆی هۆڵەندی دەوەستێ و چەپڵەی بۆ لێدەدرێ.
هونەر خدر بەربژێر بوو بۆ بوونە "مستەر فینلەند"ـی 2024، پێشتریش وەک مۆدێل بەشداریی لە زۆر کێبڕکێدا کردووە. هونەر لەبارەی بەربژێربوونەکەی میوانی دیاسپۆرابوو، گوتی" وەک مۆدێل بەشدارییم لە چەندین کێبڕکێ لە ئەورووپادا کردووە، بۆ ئەمجارەش بەربژێر بووم بۆ میستەر فینلاندنی 2024، بەڵام سەرکەوتوو نەبووم".
رووداو دیجیتاڵ نووشین و هاوژینەکەی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا دەردەکەون. بە نواندنە سادە و واتادارەکانیان هەواداری زۆریان بۆ خۆیان کۆکردووەتەوە و نزیکەی چوار سەت هەزار کەسن.
سیلینا محێدین دەنگی نوێ و خۆشی هەیە. خەونی گەورەی هونەریی هەن. ئەو لە ئەڵمانیا لەدایکبووە و لەو نەوەیەی دیاسپۆرای کوردییە کە دەیانەوێ نێوبانگی جیهانی بۆ کارەکانیان پەیدا بکەن.
لە هۆڵەندا د. ئیبراهیم سەلمان لە هەشتاکانی سەدەی رابردووەوە لەسەر شانۆ و لەسەر شاشەکانی ئەو وڵاتە، رۆمانەکانی لەسەر رەفەی کتێبخانەکانی ئەو وڵاتە هەبووە و هەیە. 14 ساڵ بوو ئەو نووسەر و ئەکتەر و کەسایەتییە فەرهەنگییە کوردستانی و هۆڵەندییە هیچ رۆمانێکی نوێی بڵاونەکردبووەوە، بەڵام ئەمڕۆژانە رۆمانی "ئۆزی" بە زمانی هۆڵەندی خستە بازاڕەوە.
ئەستەمە کەس هەبێ گوێ لە میوزیکی کوردی بگرێ و بۆ جارێکیش بێ گوێی لە ژەنینێکی ئازاد خۆشناو نەبووبێ. بە پەنجە جادووییەکانی و بەو بزەیەی بەردەوام لەسەر لێویەتی، کەمانەکەی دەکاتە ئامێرێکی ئەفسووناوی کە چیرۆکی زۆر پڕسۆز دەگێڕێتەوە.
چیرۆکی ژیانی پارێزەرێکی کورد لە فەرەنسا زۆر باڵکێشە. هەر لە بەشداریی لە دامەزراندنی ئینستیتوتی کوردی لە پاریسەوە تاوەکو بەشداریکردن لە بوویەرە گەورە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی کورد لە فەرەنسا.
لە ئەنجامی تەقینی سیستمی غازی باڵەخانەیەک لە ئیزمیر، چوار کەس گیانی لەدەستدا و 15 کەسی دیکەش برینداربوون.
ئەوەی لەمڕۆژانەدا بەرامبەر خەڵکی بێگوناهی غەززە دەیبینین جینۆسایدە. جینۆسایدێک کە حەماس بەئەنقەست هانی روودانی دەدات و ئیسرائیلیش بێڕەحمانە بەرامبەر خەڵکی سیڤیل دەیکات.
سێیەمین فێستیڤاڵی فیلمی کوردی لە ئەمستەردام دەستیپێکرد، تێیدا دەیان فیلم بەشدارن و رکابەری بردنەوەی خەڵاتەکە دەکەن.
هێشتا بەریتانیا نەیتوانیوە بڕیاری ناردنی پەنابەران بۆ رواندا جێبەجێ بکات، کەچی ئەڵمانیا و یەکێتیی ئەوروپا بەنیازن بەشوێنپێیدا بڕۆن.
شڤان پەروەر بەبۆنەی تێپەڕینی 50 ساڵ بەسەر دەستپێکی کاری هونەرییدا، رۆژی شەممە 23ـی کانوونی یەکەمی 2023، لە شاری دویزبۆرگی ئەڵمانیا زنجیرە کۆنسێرتێک دەستپێدەکات.
بەگوێرەی ئامارێکی دەزگەی کاری یەکێتیی ئەوروپا رێژەی بێکاری لە هۆڵەندا دابەزیوە بۆ 3.5%، ئێستا نزیکەی 200 هەزار دەرفەتی کار بە بەتاڵی ماونەتەوە. دەزگەکە دابەزینی ئاستی بێکاری لەو وڵاتە بۆ ئەو رێژەیە بە "مێژوویی" ناودەبات.
بێری شەڵماش دەرهێنەرێکی کوردستانی و هۆڵەندییە، دەیەوێت لە شەوی یەڵدای ئەم ساڵدا، چالاکییەکی تایبەت بۆ ژنانی ئازا رێکبخات بە ناونیشانی "ئاگری نێو چاوەکانیان".
شارەزایەکی کاروباری هۆڵەندا دەڵێت، دیلان یەشیلگۆز بەربژێرێکی کوردە دەیەوێت ببێتە سەرۆکوەزیرانی داهاتووی هۆڵەندا و چانسی ئەو لە سێ بەربژێرەکەی دیکە زیاترە بۆ بەدەستهێنانی پۆستی سەرۆکوەزیران. بەربژێرێکی کورد بۆ پەرلەمانی هۆڵەنداش باس لەوەش دەکات، ئەگەر بچنە پەرلەمان مووچە زیاد دەکەن و نرخی شتومەک کەمدەکەنەوە
رووداو لە دیاسپۆرا پێنج ساڵە بەدواداچوون بۆ کردەوە تاوانکارییەکانی سوێد دەکات. دوو گرووپی تاوانکاریی کوردی پێشەنگی تاوانەکانی سوێدن، ئەو دوو گرووپە دەستیان داوەتە شەڕی براکوژی و پەنجەکانی یەکدی دەشکێنن، دەزگەی هەواڵگریی سوێدیش دەڵێت، "تواناکانمان بەشی ئەو هەموو تاوانە ناکات و فریا ناکەوین." کوردێک لە سوێد بە "رێوییە کوردەکە" ناوی دەرکردووە، لێرەوە چیڕۆکی ئەویشتان بۆ دەگێڕینەوە.
لە ئەڵمانیا وردەوردە ئەنجامی تاقیکردنەوەکانی قوتابخانەکان دەردەکەون. دەریشدەکەوێت کێ لە کوێ یەکەم بووە. لە سەرتاسەری ئەڵمانیادا کورد پەیوەندی بە هێڵی گەرمی دیاسپۆراوە دەکەن و باسی ئەوە دەکەن کە رۆڵەکانیان توانیویانە یەکەم بن.
دارا لالۆ ئەکتەرێکی گەنجی بزۆزە لە ئەوروپا، خەڵکی شاری کۆبانێی رۆژئاوای کوردستانە، رۆژانی رابردوو چووە 76مین فێستیڤاڵی نێودوڵەتیی فیلمی کان.
