رووداو- هەولێر
بەڕێوەبەری بەرهەمهێنانی دانەوێڵە لە وەزارەتی كشتوكاڵ دەڵێت بەهۆی كەمیی رێژەی بارینی باران لە وەرزی چاندنی ئەمساڵ، نزیكەی یەك ملیۆن دۆنم زەوی بە بەیاری ماوەتەوە و نەچێندراوە. ئەو رووبەرەشی كە چێندراوە لەبەر بێ بارانی وەكوو پێویست نەڕواوە، بۆیە لەئێستاوە نزیكەی 40%ی بەرهەمی گەنمی ئەمساڵمان لەدەستداوە.
بەپێی ئاماری وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو، لە هەشت ساڵی رابردوودا رووبەری چێندراوی گەنم لە هەرێمی كوردستان ساڵ بەساڵ لەزیادبووندایە، لە یەك ملیۆن و 937 هەزار دۆنمەوە بۆ سێ ملیۆن و 552 هەزار دۆنم زیادی كردووە. بۆ وەرزی چاندنی ئەمساڵیش وەزارەتی كشتوكاڵ پێشبینی دەكرد سێ ملیۆن دۆنم زەوی بەگەنم بچێندرێ، بەڵام بەهۆی كەمیی باران لە وەرزی چاندندا، پێشبینییەكە وا دەرنەچوو.
فاروق عەلی، بەڕێوەبەری بەرهەمهێنانی دانەوێڵە و پەسەندكردنی بنەتۆ لە وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو بە (رووداو)ی گوت: "بەهۆی كەمیی رێژەی بارانبارینەوە لە وەرزی چاندنی ئەمساڵ، پێشبینی دەكەم تەنیا نزیكەی 60%ی ساڵی رابردوو گەنم چێندرابێت و نزیكەی یەك ملیۆن دۆنم زەوی لەو ناوچانەی باران نامسۆگەرە، بە بەیاری مابنەوە و نەچێندرابن".
دەڵێت ئەو گەنمەی چێندراویشە بەهۆی كەمیی بارانەوە وەكو پێویست نەڕواوە "بۆیە لە ئێستاوە نزیكەی 40%ی بەرهەمی گەنممان لەدەستداوە".
بۆ ئەوەی بەرهەمی دانەوێڵە بەشێوەی ئاسایی گەشە بكات، پێویستی بەبارینی رێژەیەكی باشی بارانە لە سێ كاتی جیاوازدا، ئەوانیش بارانی پایزە، زستانە و بەهارەیە. بارانی پایزە ئاسانكاری دەكات بۆ كێڵان و چاندن و شینبوون. بارانی زستانە بۆ چەسپاندنی رەگی گەنم لە زەوی و گەشەكردنی. هەرچی بارانی بەهارەشە بۆ گەشە و گوڵ و قەڵەوبوونی بەرهەم پێویستە.
فاروق عەلی دەڵێت "كەمیی بارینی باران لە هەر وەرزێك كاریگەری خۆی لەسەر بڕی بەرهەم هەیە، بۆیە ئەگەر لە وەرزی زستان و بەهاریش وەك وەرزی پایز باران بەرێژەی كەم ببارێ، كاریگەری زیاتری لەسەر كەمبوونەوەی بڕی بەرهەم و كواڵیتییەكەی دەبێ".
فاروق عەلی ئاماژە بە گرفتێكی دیكەی كەمیی باران دەكات و دەڵێت: "بەهۆی ئەوەی سایلۆكان تەنیا گەنمی ئارد وەردەگرن، گەنمی ئاردیش بە سروشتی خۆی زیاتر لە گەنمی ساوار پێویستی بە ئاوە، بۆیە لەوانەیە جۆری گەنمی چێندراویش ببێتە گرفتێكی دیكە بۆ كەمبوونەوەی بڕی بەرهەم".
بەرهەمی ساڵی رابردوو نزیكەی یەك ملیۆن تۆن گەنم بوو كە تەنیا 372 هەزار تۆنی لە جووتیاران وەرگیرا. بەگوێرەی داتاكانی وەزارەتی كشتوكاڵیش، جووتیاران نزیكەی 400 هەزار تۆن گەنمیان بە بازرگانانی عێراق فرۆشتووە، بەشێكیشی لێ چێندراوە، بۆیە گەنمێكی زۆر لە هەرێمی كوردستان نەماوەتەوە.
ئەو بەرپرسەی وەزارەتی كشتوكاڵ بۆ پێداویستییەكانی هەرێمی كوردستان لە بەرهەمی گەنم دڵی بەزەوییە بەراوەكان خۆشە و دەڵێت: "لەوانەیە ئەمساڵ بەرهەمی گەنم لە زەوییە دێمییەكان باش نەبێت، بەڵام لە هەرێمی كوردستان زیاتر لە 500 هەزار دۆنم زەویی بەراومان هەیە، ئەگەر جووتیاران باش ئاوی بدەن پێشبینی دەكەم 400 هەزار تۆن بەرهەم بدات، بۆیە ئەمە هیوایەكی باشمان پێدەبەخشێ كە گرفتی دابینكردنی گەنممان بۆ ئاشەكان نەبێت".
فاروق عەلی گوتی: "بەهۆی گۆڕانی كەشوهەوا، بارینی باران وەك جاران نەماوە، بۆیە لە داهاتوودا دەبێت لەڕێگەی هێنانی گەنمی بەبڕشتەوە، جەخت لە زیادكردنی بڕی بەرهەم لە یەكەی رووبەر بكەین. لە ناوچە نامسۆگەرەكانی بارانیش هانی جووتیاران بدەین لە جیاتی گەنم جۆ بچێنن".
وەرزی بارینی باران لە هەرێمی كوردستان ساڵانە لە سەرەتای تشرینی یەكەم دەستپێدەكات تاوەكو كۆتایی ئایار.
بەگوێرەی ئامارەكانی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی كەشناسی و بومەلەرزەزانی، رێژەی بارانی ئەمساڵ بەراود بەهەمان ماوە لە ساڵی رابردوودا لە سنووری پارێزگای هەولێر 61.2%، لە سنووری سلێمانی بە رێژەی 71.6%، پارێزگای دهۆك بە رێژەی 55.5% و پارێزگای كەركووك بە رێژەی 68.9% و لە هەڵەبجەش بە رێژەی 37.4% كەمی كردووە، ئەمەش لەكاتێكدایە ساڵی رابردووش ساڵێكی پڕ باران نەبوو.
فازل ئیبراهیم، بەڕێوەبەری گشتیی كەشناسی و بومەلەرزەزانی بە (رووداو)ی گوت "رێژەی بارانی ئەمساڵ بەراود بەهەمان ماوە لە ساڵی رابردوو لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان 50% كەمی كردووە، بۆ نمونە تێكڕای رێژەی بارینی باران لە سنووری پارێزگای هەولێر، ساڵانە 400 تاوەكو 450 ملیمە، ساڵی رابردوو تەنیا 337 ملیم باریوە، لە دهۆكیش تێكڕای بارینی ساڵانە 600 ملیمە، بەڵام ساڵی رابردوو 431.4 ملیم باریوە".
بە گوتەی فازڵ ئیبراهیم، سەرەڕای كەمیی رێژەی باران، كاتی بارانیش لە هەرێمی كوردستان دواكەوتووە، بۆ نموونە ئەمساڵ لەكۆتایی مانگی تشرینی دووەم بارینی باران دەستیپێكرد، واتە نزیكەی 55 رۆژ لەكاتی خۆی دواكەوت.
بارینی بڕێكی باشی باران لە مانگەكانی تشرینی دووەم و كانوونی یەكەم كە وەرزی چاندنی دانەوێڵەیە لە هەرێمی كوردستان، سوودی زۆری بۆ چاندن و روانی گەنم هەیە.
فازل ئیبراهیم دەڵێت: "دابەشبوونی بارینی باران لە وەرزەكاندا هێندەی بڕی باران گرنگی بۆ كشتوكاڵ هەیە، بۆ نموونە هاوشێوەی مانگەكانی تشرینی دووەم و كانوونی یەكەم بارینی باران لە مانگەكانی ئادار و نیسان رۆڵی هەیە لەسەر باشبوونی بەرهەم، بۆیە ئەگەر لەو مانگانەش باران كەم ببارێ، مەترسیی وشكەساڵی لە ناوچەكە زیاتر دەبێ".
بەهۆی ئەو بڕە بارانەی لە كۆتایی مانگی تشرینی دووەم لە زۆربەی ناوچەكانی هەرێمی كوردستان باری، بەشێك لە جووتیاران زەوییەكانیان كێڵا و گەنمیان چاند، بەڵام بەهۆی دواكەوتنی بارینی باران، خەریكە بێهیوا دەبن لە هەڵگرتنەوەی بەرهەم لە زەوییەكانیان.
عەلی محەممەد، جووتیارێكی ناحیەی قوشتەپەی شاری هەولێرە، ئەمساڵ 800 دۆنم زەوی بە گەنم چاندووە و زیاتر لە 46 ملیۆن دیناری خەرج كردووە. ئەو دەڵێت "بەهۆی كەمیی بارانەوە نزیكەی 30%ی ئەو گەنمەی چاندوومانە شین بووە، ئەویش وەك پێویست گەشەی نەكردووە، بۆیە دڵنیانین لەبەدەستهێنانەوەی ئەو خەرجییەی لە چاندنی كردوومانە".
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ