رووداو- هەولێر
بە مەبەستی توێژینەوە و زیادكردنی جۆرێكی دیكەی گۆشتی پەلەوەر لە كوردستان، بەشی سامانی ئاژەڵ لە كۆلێژی كشتوكاڵی زانكۆی سەلاحەددین، هەشت مانگە دەستی بە پرۆژەی بەخێوكردنی هەوێردە كردووە، پرۆژەكە قۆناغێكی باشی لە لێكۆڵینەوە بڕیوە و ئامادەیە بۆ فراوانكردن.
خاوەنی بیرۆكەكە قوتابییەكی ماستەر بووە و بەشی سامانی ئاژەڵی كۆلێژی كشتوكاڵیش پەسەندی كردووە.
پەیام سادق، مامۆستای بەشی سامانی ئاژەڵ، لە كۆلێژی كشتوكاڵی زانكۆی سەلاحەددین و سەرپەرشتیاری پڕۆژەكە كە ماستەری لە بەخێوكردنی هەوێردە لە توركیا بەدەست هێناوە، گوتی "لەتوركیا پرۆژەی بەخێوكردنی هەوێردە بۆ مەبەستی بازرگانی قۆناغێكی باشی بڕیوە، بەسەتان پرۆژەی بەخێوكردنی هەوێردە هەیە و بووەتە هۆی زیادكردنی جۆرێكی دیكە لە گۆشتی پەلەوەر، بۆیە دوای گەڕانەوەم ئەم بیرۆكەیەم لا گەڵاڵە بوو".
پڕۆژەكەی پەیام بەهێنانی 270 هەوێردە لە زانكۆی كەركووك دەستی پێكرد، ئێستا ژمارەیان گەیشتووەتە 650 دانە، تاوەكو ئێستاش 5 هەزار هێلكە و 850 دانەی لێ بەبازاڕكراوە.
ئەم پسپۆرەی بواری بەخێوكردنی هەوێردە پێیوایە لەرووی بازرگانییەوە، بەخێوكردنی هەوێردە لەمریشك ئابووریانەترە.
پەیام سادق دەڵێت"70%ی تێچووی بەخێوكردنی مریشك تا دەگاتە بەرهەم، بۆ ئالیك دەڕوات، بەڵام هەوێردە بەخۆراكێكی كەم، بەرهەمێكی باش دەدات، چونكە ئەم پەلەوەرە 35 رۆژ كە تەمەنی بە بازاڕكردنیەتی كێشەكەی دەبێتە 250 گرام، تەنیا پێویستی بەنیو كیلۆ ئالیك هەیە، بەڵام مریشك بۆ ئەوەی لەو ماوەیەدا كێشی ببێتە 2-2.5 كیلۆ، پێویستی بە نزیكەی 5 كیلۆگرام ئالیك هەیە".
تایبەتمەندییەكانی هەوێردە
هەوێردە بەرگری بۆ نەخۆشی زۆرە، وەكو مریشك پێویستی بەڤاكسین و دەرمان نییە. بەهۆی بچووكی قەبارەكەشی، دەتواندرێت لەیەك مەتر دووجا، 50 هەوێردە بەخێوبكرێت. هەروەها ساڵانە 280 تاوەكو 300 هێلكە دەكات، هێلكەكانیش لەماوەی 17دا دەتروكێن..
پەیام هەروەها دەڵێت "هەوێردە بە 5 هەفتە دەست بە هێلكەكردن دەكات، بەڵام مریشك بە 22 هەفتە، ئینجا دەست بە هێلكەكردن دەكات". گوتیشی "گۆشتی هەوێردە زۆر لە گۆشتی مریشك تەندروستترە".
هەوێردە (Japanese Quail) لەسەر ئاستی جیهان پەلەوەرێكی ناسراوە، دەمێكیشە لەوڵاتانی ئاسیایی بە تایبەتی چین و یابان بۆ هەردوو مەبەستی گۆشت و هێلكە بەخێودەكرێت، لە وڵاتانی وەك فەرەنسا، ئیسپانیا و ئەڵمانیا و توركیا بۆ مەبەستی گۆشت بەخێودەكرێت.
پرۆفیسۆری یاریدەدەر د.یوسف بەرزنجی، سەرۆكی بەشی سامانی ئاژەڵ، لەكۆلێژی كشتوكاڵ زانكۆی سەلاحەددین، دەڵێت "ئامانجی ئێمە لەم پرۆژەیە بۆ هەردوو مەبەستی توێژینەوە و زیادكردنی جۆرێكی دیكەی گۆشتی پەلەوەر بوو لەكوردستان، بۆیە ئێستا لەهەوڵی پەرەپێدانی پڕۆژەكەداین بۆ ئەوەی بەرهەمی هێلكە و گۆشت بەناوی بەرهەمی ئەندازیارانی دوارۆژ ئەگەر بەرێژەیەكی كەمیش بێت بۆ ناساندنی بیخەینە بازاڕ".
بە گوتەی د.یوسف لە كۆلیژەكەیاندا پرۆفیسۆرێكی یاریدەر و دوو مامۆستای دیكە شارەزاییان لە بەخێوكردنی هەوێردەدا هەیە، قوتابییەكی ماستەریش سەرقاڵی توێژینەوەیە لەسەر هەوێردە. بۆیە دەڵێت ئامادەن هاوكاری هەر كەسێك بكەن كە بیەوێ پرۆژەی بەخێوكردنی هەوێردە دابمەزرێنێ.
تاكە كەموكوڕی هەوێردەكانی كۆلێژی كشتوكاڵ، كەمی كێشەكەیانە. د.یوسف دەڵێت "كێشی هەوێردەكانی ئێمە بەبەراود بەوانەی یابان كەمترە، چونكە هەوێردەكانی ئێمە دەستكاری جیناتیان نەكراوە. ئێمەش دەتوانین كێشیان زیاد بكەین و سوودە ئابوورییەكەی زیاتر بكەین، بەڵام ئەوكات تام و چێژی خۆی نامێنێ".
بەپێی ئاماری وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو 1226 پرۆژەی بەخێوكردنی پەلەوەری گۆشت هەن كە 60%یان كار دەكەن، تێكرای بڕی بەرهەمی ساڵانەیان دەگاتە نزیكەی 83 هەزار و 500 تۆن مریشك، ئەم بڕەش كەمترە لەپێداویستی هەرێمی كوردستان كە 130 هەزار تۆن مریشكە لەساڵێكدا.
رەمەزان محەممەد، بەڕێوەبەری سامانی ئاژەڵ لە وەزارەتی كشتوكاڵا و سەرچاوەكانی ئاو دەڵێت "لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان هیچ پرۆژەیەكی بەخێوكردنی هەوێردە نییە، لەكاتێكدا گۆشتی هەوێردە لە دەرەوە دەهێندرێت و خواستی زۆریشی لەسەرە".
هەر لەبەر ئەوەی هیچ پرۆژەیەكی بەخێوكردنی هەوێردە لە كوردستان نییە، بۆیە بەڕێوەرایەتی سامانی ئاژەڵ هیچ رێنماییەكی بۆ بەخێوكردنی ئەم پەلەوەرە نییە، بەڵام رەمەزان محەممەد رەمەزان ئەوە بەگرفت نازانێ و دەڵێت "لەبەر ئەوەی هەوێردە دەچێتە چوارچێوە پەلەوەر، ئێمە رێنمایی گشتیمان بۆ بەخێوكردنی پەلەوەر هەیە، بۆیە ئەمە نابێتە گرفت". گوتیشی "پشتگیری هەر كەسێك دەكەین كە نیازی دامەزراندنی پرۆژەی هەوێردەی هەبێت، چونكە بەپێی لێكۆلینەوەكان سەلمێنراوە كە گۆشتێكی تەندروستی هەیە و لەرووی ئابووریشەوە قازانجێكی باشی هەیە".
سوددەكانی هێلكەی هەوێردە:
- پارێزگاری لەرێژەی كۆلسترۆڵ لە خوێندا دەكات و هاوسەنگی پاڵەپەستۆی خوێن رادەگرێ
- چارەسەرە بۆ هەستیاری .
- چارەسەری گرفتی هەرسكردن دەكات .
- بڕێكی باش ڤیتامین و پرۆتینی تێدایە، ئەوەش گەشەی مێشك زیاد دەكات و یارمەتی منداڵ دەدات زوو قسە بكات.
بە مەبەستی توێژینەوە و زیادكردنی جۆرێكی دیكەی گۆشتی پەلەوەر لە كوردستان، بەشی سامانی ئاژەڵ لە كۆلێژی كشتوكاڵی زانكۆی سەلاحەددین، هەشت مانگە دەستی بە پرۆژەی بەخێوكردنی هەوێردە كردووە، پرۆژەكە قۆناغێكی باشی لە لێكۆڵینەوە بڕیوە و ئامادەیە بۆ فراوانكردن.
خاوەنی بیرۆكەكە قوتابییەكی ماستەر بووە و بەشی سامانی ئاژەڵی كۆلێژی كشتوكاڵیش پەسەندی كردووە.
پەیام سادق، مامۆستای بەشی سامانی ئاژەڵ، لە كۆلێژی كشتوكاڵی زانكۆی سەلاحەددین و سەرپەرشتیاری پڕۆژەكە كە ماستەری لە بەخێوكردنی هەوێردە لە توركیا بەدەست هێناوە، گوتی "لەتوركیا پرۆژەی بەخێوكردنی هەوێردە بۆ مەبەستی بازرگانی قۆناغێكی باشی بڕیوە، بەسەتان پرۆژەی بەخێوكردنی هەوێردە هەیە و بووەتە هۆی زیادكردنی جۆرێكی دیكە لە گۆشتی پەلەوەر، بۆیە دوای گەڕانەوەم ئەم بیرۆكەیەم لا گەڵاڵە بوو".
پڕۆژەكەی پەیام بەهێنانی 270 هەوێردە لە زانكۆی كەركووك دەستی پێكرد، ئێستا ژمارەیان گەیشتووەتە 650 دانە، تاوەكو ئێستاش 5 هەزار هێلكە و 850 دانەی لێ بەبازاڕكراوە.
ئەم پسپۆرەی بواری بەخێوكردنی هەوێردە پێیوایە لەرووی بازرگانییەوە، بەخێوكردنی هەوێردە لەمریشك ئابووریانەترە.
پەیام سادق دەڵێت"70%ی تێچووی بەخێوكردنی مریشك تا دەگاتە بەرهەم، بۆ ئالیك دەڕوات، بەڵام هەوێردە بەخۆراكێكی كەم، بەرهەمێكی باش دەدات، چونكە ئەم پەلەوەرە 35 رۆژ كە تەمەنی بە بازاڕكردنیەتی كێشەكەی دەبێتە 250 گرام، تەنیا پێویستی بەنیو كیلۆ ئالیك هەیە، بەڵام مریشك بۆ ئەوەی لەو ماوەیەدا كێشی ببێتە 2-2.5 كیلۆ، پێویستی بە نزیكەی 5 كیلۆگرام ئالیك هەیە".
تایبەتمەندییەكانی هەوێردە
هەوێردە بەرگری بۆ نەخۆشی زۆرە، وەكو مریشك پێویستی بەڤاكسین و دەرمان نییە. بەهۆی بچووكی قەبارەكەشی، دەتواندرێت لەیەك مەتر دووجا، 50 هەوێردە بەخێوبكرێت. هەروەها ساڵانە 280 تاوەكو 300 هێلكە دەكات، هێلكەكانیش لەماوەی 17دا دەتروكێن..
پەیام هەروەها دەڵێت "هەوێردە بە 5 هەفتە دەست بە هێلكەكردن دەكات، بەڵام مریشك بە 22 هەفتە، ئینجا دەست بە هێلكەكردن دەكات". گوتیشی "گۆشتی هەوێردە زۆر لە گۆشتی مریشك تەندروستترە".
هەوێردە (Japanese Quail) لەسەر ئاستی جیهان پەلەوەرێكی ناسراوە، دەمێكیشە لەوڵاتانی ئاسیایی بە تایبەتی چین و یابان بۆ هەردوو مەبەستی گۆشت و هێلكە بەخێودەكرێت، لە وڵاتانی وەك فەرەنسا، ئیسپانیا و ئەڵمانیا و توركیا بۆ مەبەستی گۆشت بەخێودەكرێت.
پرۆفیسۆری یاریدەدەر د.یوسف بەرزنجی، سەرۆكی بەشی سامانی ئاژەڵ، لەكۆلێژی كشتوكاڵ زانكۆی سەلاحەددین، دەڵێت "ئامانجی ئێمە لەم پرۆژەیە بۆ هەردوو مەبەستی توێژینەوە و زیادكردنی جۆرێكی دیكەی گۆشتی پەلەوەر بوو لەكوردستان، بۆیە ئێستا لەهەوڵی پەرەپێدانی پڕۆژەكەداین بۆ ئەوەی بەرهەمی هێلكە و گۆشت بەناوی بەرهەمی ئەندازیارانی دوارۆژ ئەگەر بەرێژەیەكی كەمیش بێت بۆ ناساندنی بیخەینە بازاڕ".
بە گوتەی د.یوسف لە كۆلیژەكەیاندا پرۆفیسۆرێكی یاریدەر و دوو مامۆستای دیكە شارەزاییان لە بەخێوكردنی هەوێردەدا هەیە، قوتابییەكی ماستەریش سەرقاڵی توێژینەوەیە لەسەر هەوێردە. بۆیە دەڵێت ئامادەن هاوكاری هەر كەسێك بكەن كە بیەوێ پرۆژەی بەخێوكردنی هەوێردە دابمەزرێنێ.
تاكە كەموكوڕی هەوێردەكانی كۆلێژی كشتوكاڵ، كەمی كێشەكەیانە. د.یوسف دەڵێت "كێشی هەوێردەكانی ئێمە بەبەراود بەوانەی یابان كەمترە، چونكە هەوێردەكانی ئێمە دەستكاری جیناتیان نەكراوە. ئێمەش دەتوانین كێشیان زیاد بكەین و سوودە ئابوورییەكەی زیاتر بكەین، بەڵام ئەوكات تام و چێژی خۆی نامێنێ".
بەپێی ئاماری وەزارەتی كشتوكاڵ و سەرچاوەكانی ئاو 1226 پرۆژەی بەخێوكردنی پەلەوەری گۆشت هەن كە 60%یان كار دەكەن، تێكرای بڕی بەرهەمی ساڵانەیان دەگاتە نزیكەی 83 هەزار و 500 تۆن مریشك، ئەم بڕەش كەمترە لەپێداویستی هەرێمی كوردستان كە 130 هەزار تۆن مریشكە لەساڵێكدا.
رەمەزان محەممەد، بەڕێوەبەری سامانی ئاژەڵ لە وەزارەتی كشتوكاڵا و سەرچاوەكانی ئاو دەڵێت "لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان هیچ پرۆژەیەكی بەخێوكردنی هەوێردە نییە، لەكاتێكدا گۆشتی هەوێردە لە دەرەوە دەهێندرێت و خواستی زۆریشی لەسەرە".
هەر لەبەر ئەوەی هیچ پرۆژەیەكی بەخێوكردنی هەوێردە لە كوردستان نییە، بۆیە بەڕێوەرایەتی سامانی ئاژەڵ هیچ رێنماییەكی بۆ بەخێوكردنی ئەم پەلەوەرە نییە، بەڵام رەمەزان محەممەد رەمەزان ئەوە بەگرفت نازانێ و دەڵێت "لەبەر ئەوەی هەوێردە دەچێتە چوارچێوە پەلەوەر، ئێمە رێنمایی گشتیمان بۆ بەخێوكردنی پەلەوەر هەیە، بۆیە ئەمە نابێتە گرفت". گوتیشی "پشتگیری هەر كەسێك دەكەین كە نیازی دامەزراندنی پرۆژەی هەوێردەی هەبێت، چونكە بەپێی لێكۆلینەوەكان سەلمێنراوە كە گۆشتێكی تەندروستی هەیە و لەرووی ئابووریشەوە قازانجێكی باشی هەیە".
سوددەكانی هێلكەی هەوێردە:
- پارێزگاری لەرێژەی كۆلسترۆڵ لە خوێندا دەكات و هاوسەنگی پاڵەپەستۆی خوێن رادەگرێ
- چارەسەرە بۆ هەستیاری .
- چارەسەری گرفتی هەرسكردن دەكات .
- بڕێكی باش ڤیتامین و پرۆتینی تێدایە، ئەوەش گەشەی مێشك زیاد دەكات و یارمەتی منداڵ دەدات زوو قسە بكات.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ