كۆرۆنا هەڕەشە لە ئابووریی دووبەی دەكات

سەرچاوە سەرەكییەكانی داهات و جوڵەی ئابووری ئەو شارە بازرگانی، گواستنەوە، گەشتیاری، بازاڕی كاڵاكان و خانووبەرەیە، هەمووشیان بەهۆی قەدەخەی هاتووچۆ و داخستنی سنووری ئاسمانی و وشكانی وڵاتانەوە لاواز بوون. دووبەی بە پێچەوانەی ئەبووزەبی سەرچاوەی نەوتی زۆر نییە، هەر بۆیە ئەلتەرناتیڤێكی ئەوتۆی نییە بۆ پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییەی بەهۆی كەوتنی كەرتەكانی دیكەوە دروستدەبن. 

دووبەی قەرزێكی زۆری لەسەر شانە، بە جۆرێك ساڵی رابردوو سندوقی نەختینەی نێودەوڵەتی IMF رایگەیاند قەبارەی قەرزەكانی ئیمارەتی دووبەی لە كۆی بەرهەمی نێوخۆی ئیمارەتەكە زیاترە. 

لەكاتی قەیرانی دارایی جیهان لە 2008 دووبەی هێندەی نەمابوو بە تەواوی خۆ لە دانەوەی قەرزەكان لابدات، هەر بۆیە ناچاربوو قەبارەی دامەزراوە حكومییەكان بچووك بكاتەوە یان دەستكاری پێكهاتەكەیان بكات و 20 ملیار دۆلار قەرزیش لە ئەبووزەبی و بانكی ناوەندیی ئیماراتی عەرەبی وەربگرێت. 

لەكاتی قەیرانی دارایی جیهان، زۆربەی وەبەرهێنەرەكان نیگەرانی ئەوەبوون كە كۆمپانیا و دامەزراوەكانی پەیوەندیدار بە حكومەتی دووبەی GRE توانای دانەوەی قەرزەكانیان نەبێت، لەكاتێكدا پێشتر پێیانوابوو ئەگەر ئەو كۆمپانیا و دامەزراوانە نەتوانن پابەندییە داراییەكانیان جێبەجێبكەن، ئەوە حكومەتی دووبەی خۆی قەرزەكانیان بۆ دەداتەوە. GRE بەوجۆرە دامەزراوە یان كۆمپانیایانە دەگوترێت كە بە تەواوی یان تاوەكو رادەیەك لەژێر چاودێری حكومەتدان و خزمەتگوزاری و كەلوپەل دابین دەكەن. 

سەبارەت بە قەرزەكانی ئەو جۆرە كۆمپانیا و دامەزراوانەی دووبەی زانیاری جیاواز هەن، سندوقی نەختینەی نێودەوڵەتی ئاماژە بۆ ئەوە دەكات قەرزی ئەو جۆرە كۆمپانیا و دامەزراوانە نزیكەی 60 ملیار دۆلارە، كە دەكاتە نزیكەی 50٪ی بەرهەمی نێوخۆی دووبەی. بەگوێرەی زانیارییەكانی ناوەندی (كاپیتڵ ئیكۆنۆمیكس)، ئەو جۆرە قەرزانەی 88.9 ملیار دۆلارە، كە دەكاتە زیاتر لە 80%ی كۆی بەرهەمی نێوخۆی میرنشینەكە. 

زیاترین قەرزی دووبەی لەو كەرتانەیە كە كاریگەری گەورەی بڵاوبوونەوەی پەتای كۆرۆنایان بەسەرەوە دیارە، لە سەرووی هەمووشیانەوە كەرتی فڕۆكەوانی دێت كە 30%ی قەرزەكانی دووبەی لە خۆدەگرێت، دوای ئەوە كەرتی گواستنەوەی دەریایی و كەرتی خانووبەرە دێن، كە یەكەمیان 23%ی قەرزەكانی دووبەی و ئەوەی دووەمیان 26%ی قەرزەكانی دووبەی لەخۆدەگرن. 

ئیمارات لە كۆتاییەكانی ئادار بڕیاری قەدەخەی گەشتی ئاسمانیی راگەیاند. كەرتی فڕۆكەوانی یەكێكە لە جومگە سەرەكییەكانی ئابووریی دووبەی، لەبەرئەوەی ئەو شارە بە یەكێك لە خاڵە سەرەكییەكانی ترانزیتی نێوان رۆژهەڵاتی ئاسیا و وڵاتانی رۆژئاوا و بە یەكێك لە بنكە سەرەكییەكانی سەردانی گەشتیارە چینییەكان لەقەڵەم دەدرێت، یەكەم تووشبووە تۆماركراوەكانی ئیمارات لە مانگی كانوونی دووەم تۆماركران، كە خێزانێك بوون لە وۆهانەوە سەردانی ئیماراتیان كردبوو. 

فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی ئیمارات، كە بە یەكێك لە قەرەباڵخترین فڕۆكەخانەكانی جیهان لە قەڵەم دەدرا، ئێستا تەنیا گەشتی یەكلایەنەی هەیە، ئەویش بۆ گەڕاندنەوەی بیانییەكان بۆ وڵاتەكەی خۆیان و هێنانەوەی ئەو ئیماراتییانەی دەیانەوێت بگەڕێنەوە وڵاتی خۆیان. بڕیاربوو لە سەرەتای حوزەیران، خزمەتگوزارییەكان بەشێوەیەكی ئاسایی لە فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی دووبەی دەستپێبكەنەوە، بەڵام حكومەتی دووبەی لەو بڕیارە پاشگەز بووەتەوە و مووچەی 105 هەزار كارمەندی ستافەكەی كەمكردووەتەوە. 

بە پێچەوانەی هەردوو كەرتی فڕۆكەوانی و گواستنەوەی دەریایی، ڤایرۆسی كۆرۆنا كاریگەری راستەوخۆی لەسەر كەرتی خانووبەرە و زەوی ئیمارات نەبووە، بەڵام ئەو كەرتە هەر پێش بڵاوبوونەوەی كۆرۆناش لە رەوشێكی باشدا نەبوو.

بەهۆی زۆربوونی باڵەخانە و یەكەی نیشتەجێبوونەوە، بەهای خانووبەرە و زەوی لە 2014 بۆ 2020 بە رێژەی 30% دابەزیوە، لەكاتێكدا نرخی مانەوە لە هۆتێلەكانی لە هەر ژوورێك لەچاو 2015 بە رێژەی 25% نرخیان داشكاوە. سەردەمانێك دەسەڵاتداران و وەبەرهێنەرەكانی دووبەی لەكاتی بیركردنەوەی لە زەوی و خانووبەرە لەسەر بیرۆكەیە دەڕۆیشتن كە "تۆ دروستی بكە، ئەوان دێن دەیكڕن یان بەكرێی دەگرن".

دابەزینی بەرچاوی نرخی خانووبەرە، زەوی و هۆتێلەكان لە چەند ساڵی رابردوودا ئەو راستییەیان پیشانی دەسەڵاتدارانی دووبەی داوە كە ئەو بیرۆكەیە پێویستی بە دەستكارییە، بە تایبەتیش لەبەرئەوەی ئابوورییەك لەسەر ئەو مۆدێلە بڕوات ناتوانێ بەرگەی قەیرانێكی وەك ئەوەی ئێستا یان قەیرانەكەی 2008 و 2009 بگرێت. 

ئیمارات یەكێكە لەو وڵاتانەی ناوچەی كەنداو كە زۆرینەی دانیشتووانی بیانین. ئیماراتییەكان تەنیا 20%ی دانیشتووانی وڵاتەكەیان پێكدەهێنن. لە دووبەی كە 3.3 ملیۆن دانیشتووی هەیە، تەنیا 15%ی دانیشتووان خەڵكی شارەكەن. هێزی كاری بیانی بڕبڕەی پشتی ئابووریی دووبەی پێكدەهێنن. 

بە گوێرەی راپۆرتێكی رۆژنامەی (فاینەنشڵ تایمز)ی بەریتانی 98%ی هێزی كاری كەرتی تایبەتی دووبەی خەڵكی دەرەوەی ئیماراتن، بە تایبەتیش پاكستان، هیندستان و وڵاتانی رۆژهەڵاتی ئاسیا.

لە دۆخێكی وەك ئەوەی ئێستادا كە پەتای كۆڤید-19 زۆربەی پڕۆژەكانی دووبەی راگرتووە، ئاساییە كرێكارە بیانییەكان بیر لە جێهێشتنی ئیمارات بكەنەوە. حكومەتی ئیمارات ماوەی هەموو ڤیزاكانی نیشتەجێبوونی تاوەكو كۆتایی ئەمساڵ درێژكردووەتەوە. چاوەڕێدەكرێت لە چەند مانگی داهاتوودا سەدان هەزار كرێكاری بیانی لە ئیمارات كارەكانیان لەدەستبدەن. 260 هەزار هیندی و پاكستانی داوایان كردووە رەوانەی وڵاتەكانیان بكرێنەوە. چاوەڕێدەكرێت ژمارەی دانیشتووانی دووبەی لە 2020 بەڕێژەی 10% كەم ببێتەوە. 

هەموو ئەوانەی دەیانەوێت بگەڕێنەوە لە كارە قورسە كرێكارییەكاندا نین، بەڵكو ژمارەیەكی زۆریان خەڵكانی پرۆفیشناڵی بواری تەكنەلۆژیا و كارگێڕی و راوێژكارین. بە گوتەی باڵیۆزخانەی هیندستان لە ئیمارات 20%ی ئەو هیندییانەی داوای گەڕانەوە بۆ وڵاتی خۆیان كردووە خەڵكانی پیشەیین. 

لە دووبەی هەموو كەسێك بۆ دەرچوون لە ماڵ پێویستی بە مۆڵەتی پۆلیسە، هەموو كەسێك، بەوانەشەوە كە بیمەی تەندروستییان نییە، دەتوانن داوای پشكنین بكەن و هەموو تووشبوویەكی پەتاكە بە خۆڕایی چارەسەر وەردەگرێت. حكومەتی ئیمارات هەڵمەتێكی بێوێنەی پشكنینیشی جێبەجێكردووە، كە تێیدا لە هەر 10 كەس 1.2 كەس پشكنینی بۆ كردووە، لەنێوان ئەو وڵاتانەی ژمارەی دانیشتوویان لە ملیۆنێك زیاترە، ئیمارات بە بەراورد بە ژمارەی دانیشتووانی زیاترین رێژەی پشكنینی ڤایرۆسی كۆرۆنای تێداكراوە. 

تاوەكو ئێوارەی یەكشەممە 10ی ئایاری 2020، ئیمارات 18 هەزار و 198 تووشبووی كۆرۆنای تۆماركردووە، لەو ژمارەیە 4 هەزار و 804 كەسیان چاكبوونەتەوە، 13 هەزار و 196یان كەیسی چالاكن و 198 كەسیش بە پەتاكە گیانیان لەدەستداوە. ئیمارات ملیۆن و 200 هەزار پشكنینی ڤایرۆسی كۆرۆنای كردووە. 

ئەزموونی ئیمارات و دووبەی دەریدەخات كۆنتڕۆڵكردنی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە زۆر ئاسانترە لە كۆنتڕۆڵكردنی لێكەوتە ئابوورییەكانی ڤایرۆسەكە نەك هەر لە ئیمارات، بەڵكو لە وڵاتانی دیكەش. كۆمپانیاكانی دووبەی، كە زۆریان مووچەیان بە رێژەی 75% كەمكردووەتەوە، هیوایان بەوەیە دۆخی بازاڕەكان لە پاییزدا ئاسایی ببێتەوە، هەڵبەت ئەگەر شەپۆلی دووەمی ڤایرۆسی كۆرۆنا لەو وەرزەدا روو لە جیهان نەكات یان تاوەكو ئەوكات تووشی مایەپووچی نەبووبن.