رووداو - هەولێر
وەزیری جەنگی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەڵێ، تەنگەی هورمز لەژێر کۆنترۆڵی تەواوەتیی هێزەکانی ئەمریکادایە نەک تاران، ئێرانیش هیچ کارتێکی گوشاری لەو ناوچەیەدا بەدەستەوە نەماوە. ئەم لێدوانانەی هێگسەس هاوکاتە لەگەڵ راگەیاندنی پێکرانی دوو تانکەری نەوت لە ناوچەی تەنگەی هورمز و رۆژهەڵاتی عومان لەلایەن دەزگایەکی دەریایی بەریتانیاوە.
رۆژی شەممە، 03-10-2026، پیت هێگسەس، سەبارەت بە دۆخی ئەو رێڕۆ ئاوییە گوتی: "ئێران دەیەوێ بە شتگەلێکی وەک تەنگەی هورمز یاریی بکات؛ بەڵام ئەوان کۆنترۆڵی ناکەن، ئێمە کۆنترۆڵی دەکەین. ئەوان بە کردەیی نەیانتوانیوە هیچ شتێک بۆ بەرژەوەندیی خۆیان تێپەڕێنن. گەمارۆکەی ئێمە پۆڵایین بووە و ئێمە هەموو شەوێک بە ئاستێک کە نزیکە لە ئاستی سەردەمی پێش جەنگ لەوێوە کەشتی تێدەپەڕێنین."
هێگسەس ئاماژەی بەوەش کرد، ئێستا تەنانەت بەراورد بە سەردەمی پێش دەستپێکردنی ململانێکانیش، نەوتێکی زیاتر بە تەنگەی هورمزدا دەرباز دەکرێت، "ئەوەش لەبەر ئەوەی فڕۆکەوانە بێوێنە و لێهاتووەکانی ئێمە کۆنترۆڵی ئاسمانی ناوچەکەیان کردووە."
وەزیری جەنگی ئەمریکا لە درێژەی پەیامەکەیدا هۆشداریی دایە تاران و گوتی: "ئێستا ئەو ساتەیە کە دەتوانن بڕیار بدەن بەو شێوازەی کە پێویستە دەستبەرداری بن، بەبێ ئەوەی هیچ کارتێکی گوشاریان بەدەستەوە مابێت؛ ئەگەرنا رەنگە ناچارببن بە رێگە سەختەکە ئەو کارە بکەن."
پیت هێگسەس جەختی لەوە کردەوە کە هێزەکانی ئەمریکا توانای بەردەوامیدانی گەمارۆکانیان هەیە و گوتی: "ئێمە دەتوانین تاوەکو ئەو کاتەی پێویست بێت گەمارۆکە بپارێزین؛ متمانەم پێبکەن، دەتوانین بەپێی پێویست خۆمانی لەگەڵدا بگونجێنین."
پێکرانی دوو تانکەری نەوت لە تەنگەی هورمز
سەرەڕای لێدوانەکانی هێگسەس، ئاژانسی ئۆپەراسیۆنە بازرگانییە دەریاییەکانی بەریتانیا (یو کەی ئێم تی ئۆ) رۆژی هەینی رایگەیاند، دوو تانکەری نەوت لە ناوچەی تەنگەی هورمز بە "تەنی نەناسراو" پێکراون؛ ئەمەش وەک نوێترین هەڕەشە بۆ سەر هێڵەکانی کەشتیوانی لەو رێڕەوە ئاوییەدا.
بەگوێرەی ئاژانسە دەریاییەکە، هێرشی یەکەم بووەتە هۆی "کەوتنەوەی ئاگرێکی بچووک و بڕانی کارەبا لەسەر کەشتییەکە"، بەڵام ئاگرەکە دواتر کوژێندراوەتەوە و هیچ زیانێکی گیانی و ژینگەیی لێنەکەوتووەتەوە. تانکەرەکە کە لە کاتی دەرچوونیدا بووە لە تەنگەی هورمز، توانیویەتی بەردەوامی بە گەشتەکەی بدات.
تەنیا چەند کاژێرێک دواتر، دەزگای (یو کەی ئێم تی ئۆ) رایگەیاند کە تانکەرێکی دیکەی نەوتی خاو لە رۆژهەڵاتی کەناراوەکانی عومان بە "تەنێکی نەناسراو" پێکراوە؛ دەزگاکە ئاشکرای کرد کە سەرجەم سەرنشینانی کەشتییەکە سەلامەتن و هیچ زیانێکی ژینگەیی تۆمار نەکراوە، هاوکات دەسەڵاتداران دەستیان بە لێکۆڵینەوە لە هەردوو رووداوەکە کردووە.
تەنگەی هورمز لە نێوەڕاستی ململانێی ئەمریکا و ئێراندا
تەنگەی هورمز، کە پێش ئەوەی ئەمریکا و ئیسرائیل لە کۆتایی مانگی شوباتدا هێرشەکانیان بۆ سەر ئێران دەستپێبکەن یەک لەسەر پێنجی نەوتی جیهان و گازی سروشتیی شلکراوەی پێدا تێدەپەڕی، وەک خاڵی سەرەکیی جەنگی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەمێنێتەوە.
لە کاتی هەڵگیرسانی جەنگەکەوە، تاران رێگری لە تێپەڕبوونی کەشتییە بازرگانییەکان دەکات و بەربەست بۆ ئەو کەشتییانە دادەنێت کە بەبێ مۆڵەتی ئەو هەوڵی پەڕینەوە دەدەن؛ لە بەرامبەریشدا، واشنتن گەمارۆیەکی دەریایی خستووەتە سەر بەندەرەکانی ئێران تاوەکو رێگری لە تاران بکات نەوتەکەی هەناردە بکات.
بۆچی تەنگەی هورمز بۆ جیهان و ناوچەکە گرنگە؟
تەنگەی هورمز وەک شادەماری وزەی جیهان دادەنرێت و یەکێکە لە هەستیارترین خاڵە جوگرافی و ستراتیژییەکانی بازرگانیی نێودەوڵەتی، لەبەر چەندین هۆکاری سەرەکی:
دابینکردنی وزەی جیهان: رۆژانە نزیکەی 20%ـی تەواوی نەوتی گواستراوەی دەریایی جیهان و بەشێکی یەکجار گەورەی گازی سروشتیی شلکراوە (LNG) بەم تەنگە تەسکەدا تێدەپەڕێت.
تاکە دەروازەی هەناردەی وڵاتانی کەنداو: تەنگەی هورمز تاکە رێڕەوی ئاوییە کە کەنداو بە زەریا و بازاڕە نێودەوڵەتییەکان دەبەستێتەوە؛ وڵاتانی سەرەکیی بەرهەمهێنی نەوت وەک عێراق، سعوودیە، کوێت، قەتەر و ئیماڕات بۆ گەیاندنی نەوتەکەیان بە کڕیارەکانیان، بە تایبەتی لە کیشوەری ئاسیا، پشتبەستوو بەم رێڕەوەن.
کاریگەریی راستەوخۆ لەسەر ئابووریی جیهان: هەر پەککەوتن، جەنگ یان هەڕەشەیەک لەسەر ئەم تەنگەیە، دەستبەجێ نرخی نەوت و گاز لە سەرانسەری جیهاندا بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزدەکاتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی هەڵکشانی هەڵئاوسان و درووستبوونی قەیرانی گەورەی ئابووری لەسەر ئاستی جیهان.
