رووداو - كەركووك
شێخ ئەحمەد ئەلسومەیدەعی، نوێنەری عەرەبەكانی حەوزی حەمرین كە بەشێكن لەو عەرەبانەی لە ناوچە كوردستانیەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان دەژین، گلەیی لە هەرێمی كوردستان هەیە و دەڵێت بە هاووڵاتیی پلە دوو سەیریان دەكەن. هەروەها دەڵێت ئەگەر وەكو هاووڵاتیی پلە یەك سەیریان بكەن، ئەوا دڵنیایی دەدات كی زۆربەی عەرەبی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان پشتگیری سەربەخۆیی كوردستان دەكەن.
رووداو: باشووری كوردستان خۆی بۆ گشتپرسی ئامادە دەكات، گشتپرسییەكە لە ناوچەكانی ئێوەش دەكرێ، بۆچوونی ئێوە لەسەر گشتپرسی چییە؟
شێخ ئەحمەد: گشتپرسی مافێكی رەوای هەموو كۆمەڵگەیەكە. ئێمە كە لەو ناوچانەدا دەژین ئەوانەی پێیاندەگوترێ ناوچەی ناكۆكی لەسەر، زۆرینەمان لەگەڵ رای سەركردایەتی كوردین. ئەوان بڕیاری هەرچییەك بدەن، دڵنیابن ئێمە لەگەڵیان دەبین، چونكە ئێمە لە دوای رووخانی رژێمی سەدامەوە، بە فیعلی لەگەڵ هەرێمی كوردستان دەژین. هەزاران ساڵە پێكەوە لەگەڵ برا كوردەكانمان لەم ناوچانە دەژین، خەڵكی رەسەنی ناوچەكەین. لە هیچ شوێنێكەوە نەهێنراوین و خاكی كەسیشمان داگیر نەكردووە، لەبەرئەوە بەبڕوای من قەدەری كورد و عەرەب لەم ناوچانەدا یەك قەدەرە و پێكەوە گرێدراوی یەك چارەنووسین، بەڵام بەڕاستی گەرەنتی یاسایی و سیاسیمان دەوێ. دەمانەوێ لە دەوڵەتی كوردستاندا خاوەنی هەمان ئەو مافە بین كە هاووڵاتییەكی كورد دەیبێت. بۆیە ئێمە لەگەڵ ریفراندۆمداین ئەگەر سەركردایەتی كورد بڕیاریان لەسەردا.
رووداو: ئێوە خاوەنی ئەزموونی پێكەوەژیانن لەگەڵ هەرێمی كوردستان لە دوای ساڵی 2003، چ سەرنج و تێڕوانینێكتان لەسەر ئەو ئەزموونە هەیە لەو ناوچانەدا كە پێیدەگوترێ ناوچەی ناكۆكی لەسەر؟
شێخ ئەحمەد: دەمانەوێ هەموومان لە مافەكانماندا یەكسان بین بە تایبەتی لە مافی خاوەندارێتی و كڕین و فرۆشتن و نیشتەجێبووندا، ئێمە دەمانەوێ هاووڵاتییەكی عەرەبی كوردستان بین، وەكو چۆن كوردێك دەتوانێ لە هەولێر پارچە زەوییەك بكرێت، دەمانەوێ ئەو عەرەبەشی كە دەبێتە هاووڵاتیی دەوڵەتی كوردستان هەمان مافی هەبێ، هەولێر و سلێمانی شاری منیش بێ، وەكو چۆن شاری هەموو كوردێكە، دەمانەوێ ئینتیمامان بۆ ئەو دەوڵەتە هەبێ ئەگەرچی هەمان نەتەوەش نەبم، چونكە من و هەزارانی وەكو من لە خاكی كوردستاندا دەژین و بەشێكین لەو جوگرافیایە. دەمانەوێ ئەو بەربەستانە نەمێنن كە ئێستا هەیە. هەمان ئەو مافە سەرەتاییانەی كە كورد هەیەتی ئێمەش هەمانبێ، ئەركم لەسەرە، لە هەمانكاتیشدا دەبێ مافم هەبێ. بەڵام بەداخەوە ئێستا هاووڵاتی عەرەب لە ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان هەست دەكات هاووڵاتییەكی پلە دووە، ناتوانێ ئازادانە گەشت بكات، ناتوانێ ئۆتۆمۆبیل بكاتە سەر ناوی خۆی، دەبێ بە وەرەقە هاتوچۆ بكەن، دەمانەوێ ئەو رێوشوێنانە نەمێنن بۆ ئەوەی ئێمەش هەست بكەین لەم دەوڵەتەدا هەمان مافمان هەیە.
رووداو: ئەو سەرنجانەی باست كردن، بە بڕوای تۆ پەیوەندی نییە بەوەی كە ئێستا شتێكمان نییە بە ناوی دەوڵەت، ئەگەر سبەی دەوڵەتی كوردستان دروست بێ، ئەو كێشانەش چارەسەر ببن؟
شێخ ئەحمەد: بەبڕوای من ئەگەر سەركردایەتی كورد گەرەنتی مافی تاكی عەرەبی بدات لە كوردستان كە هاووڵاتییە و خاوەنی هەموو مافێكە، دڵنیابە هیچ عەرەبێك نامێنێتەوە پشتگیری دامەزراندنی دەوڵەتی كوردستان نەكات، من پێش ئەوەی رابكەم بۆ دەرەوەی وڵات و ئاوارە بم، لە نیشتمانەكەی خۆم دەمێنمەوە كە كوردستانە و خاوەنی ئاسایش و ئارامییە، بەڵام ئەو وردە كێشانەی كە ئێستا هەن لە نموونەی هاتوچۆكردنی عەرەبەكان بە نووسراوی تایبەت لە كوردستان، مەبەستم عەرەبەكانی نیشتەجێی جوگرافیای هەرێمی كوردستانە، هەستێكی ناخۆشمان دەداتێ. هەر بۆیە دەبێ عەرەبی هەرێمی كوردستان هاووڵاتیی كوردستان بێ، وەكو كەمینەكانی دیكە لە توركمان و مەسیحییەكان مافەكانیان لە دەستووردا بچەسپێ.
رووداو: بەبڕوای تۆ ئەو عەرەبانەی لە ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان دەژین و لە رووی جوگرافی و مێژووییەوە سەر بە هەرێمی كوردستانن، هیچ كێشەیەكیان هەیە ئەگەر لە نێو دەوڵەتی كوردستاندا بژین؟
شێخ ئەحمەد: بە راشكاوی بڵێم، بەشێكیان بەڵێ، بۆ ئەوەی راستگۆ بین و راشكاو بین بەشێكیان بەڵێ كێشەیان هەیە، گیانی نەتەوەیی لایان بەهێزە، دەڵێن چۆن دەتوانین لە ژێر دەسەڵاتێكدا بژین كە سەر بە نەتەوەیەكی دیكەیە، بە تایبەتی ئێستا كە ناتوانین ببینە خاوەنی هیچ شتێك، چونكە عەرەبین. ئەوان دەترسن ببنە هاووڵاتیی پلە دوو، بەڵام ئەگەر سەركردایەتیی كورد كار بكات لەسەر ئەوەی عەرەبەكانی هەرێمیش هاووڵاتیی پلە یەكن و وەكو كورد خاوەنی هەمان ماف و ئەركن، دڵنیابە هیچ لایەك كێشەی نامێنێ. ئەگەر بمانەوێ سەربكەوین و ئومێد دەكەم كە سەربكەوین، دەبێ لەم چوارچێوەیەدا كاری جدی بكەین و ئەو جیاوازیانە نەهێڵین. مەسەلەی ئەوەی نەتوانین خاوەندارێتی ئۆتۆمۆبیل و خانوو بكەین و نەتوانین گەشتی سلێمانی و هەولێر بكەین بەبێ نووسراوی فەرمی هەستێكی ناخۆشە. خەڵكی عەرەب دەڵێن ئەگەر ئێمەش هاووڵاتیی كوردستان بین، بۆچی بەو شێوەیە مامەڵەمان لەگەڵ بكرێ. ئێمە دەمانەوێ لە خاڵەكانی پشكنیندا وەكو هاووڵاتییەكی كورد مامەڵەمان لەگەڵ بكرێ لەسەر بنەمای هاووڵاتیبوون لێپێچینەوەم لەگەڵ بكرێ، نەك تەنیا لەسەر ئەوەی من عەرەبم بە چاوی گومانەوە رەفتارم لەگەڵ بكرێ.
رووداو: لە ژێر رۆشنایی ئەو رووداوانەی كە ئێستا لە عێراقدا روودەدەن، بە تایبەتی لە دوای تێكشكانی داعش، پێتوایە ئەو مەترسیانەی رووبەڕووی ناوچە ناكۆكی لەسەرەكان دەبنەوە چین؟ ئایا مامەڵەی حكومەتی ناوەندی لەگەڵ پێشهاتەكاندا مامەڵەیەكی دروست و رەوایە؟
شێخ ئەحمەد: من وەكو هاووڵاتییەكی عەرەبی كە لە كوردستان دەژیم، ئەو رووداوانەم بەلاوە گرنگە كە پەیوەندی بە كوردستانەوە هەیە. لەگەڵ ئەوەشدا سیاسەتی حكومەتی ناوەندی لەگەڵ هەموواندا نادروستە، تەنانەت لەگەڵ شیعەكانیشدا، هاووڵاتییەكی شیعە لە باشووری عێراق لە ئارامی و ئاسایش و ئاشتیدا ناژی. سیاسەت و رەفتارەكانی حكومەتی ناوەندی لە رابردوودا سیاسەت و رەفتارێكی شكستخواردوو بوون، ئەوەش بەشێوەیەكی پراكتیكی سەلمێنراوە.
خراپیی گوزەران و بژێویی خەڵك و بڵاوبوونەوەی گەندەڵی و نەبوونی ئاسایش و ئارامی و نادادپەروەری، كامەیە عێراق، وڵات بە جارێ وێران بووە، جا بزانە هەندێ لە سیاسییەكانی عێراق دەڵێن ریفراندۆم عێراق وێران دەكات، وڵات خۆی لە بنەڕەتدا وێرانەیە. من دەڵێم ئەگەر ریفراندۆم گەرەنتیی ئاسایش و ئارامیی عەرەب و كورد و كەمینەكانی دیكە بكات، هەزار جار سڵاو لە گشتپرسی، ئەگەر عێراقیش دابەش بكات، بەڵام خۆشگوزەرانی بهێنێ، بەڵێ بۆ ئەو دابەشبوونە، وڵاتێكی یەكگرتووی وێران سوودی چییە، عێراقێكی یەكپارچەی تێكشكاو سوودی چییە، ئەگەر خەڵكی لە سایەیدا نەحەوێنەوە.
