دەسەڵاتی سیاسی لە كوردستان بە زۆر قۆناغدا تێپەڕیوە، قۆناغی شەڕی ناوخۆ و قۆناغی رێككەوتنی ستراتیجی و دواجاریش قۆناغی دروستبوونی ئۆپۆزسیۆن و كەوتنە بەردەم ناڕەزایەتی جەماوەری.
قۆناغی ئەمجارەش كە خولی (هەشتەمی؟) حكومەتی هەرێمی كوردستانە، دەتوانین بە قۆناغێكی نوێ لە تەمەنی حوكمڕانیی كوردستاندا هەژماری بكەین.
ئەم قۆناغە، قۆناغی بەهێزبوونەوەی دەسەڵات و كەوتنە بەسەر پرسی چاكسازیدا وەك پرسێكی دیفاكتۆ و تاكە بژارەی بەردەم دەسەڵات.
هەر كابینەیەك كە لەم خولەدا دروستبكرێت، ناچارە بەڕاستی دەست بداتە چاكسازی، بۆیە دەتوانین بڵێین ئەم قۆناغە، قۆناغی چاكسازی و تەحەددای بنیاتنانەوەیە بە ئیمتیاز.
لە هیچكام لەو قۆناغانەی پێشوودا وەك قۆناغی ئەمجارە كە قۆناغی بەهێزبوونەوەی دەسەڵات و پاشەكشەی ئۆپۆزسیۆنە، پرسی چاكسازی پرسێكی زیندووی بێ ئەملاوئەولا نەبووە، هەر كابینەیەكی حكومەت، دەبێت ئەو راستییە باش بزانێت.
لە قۆناغی پێشوودا بەهۆی دروستبوونی ئۆپۆزسیۆن و رووداوەكانی ناوچەكە و حەڤدەی شوبات و ئەو هەموو ناڕەزایەتیەی لە شەقامی كوردیدا دروستبوو، ئیدی پرسی چاكسازی و بنیاتنانی دامودەزگایەكی رێكوپێك و خزمەتگوزار و تەنانەت دەستوورێكی پتەوی گونجاو بۆ كۆمەڵگای كوردی و یەكلاكردنەوەی رژێمی حوكمڕانی، هەموو ئەم پرسانە بوونە میراتێكی روون و رەوان و دانپێدانراو لەبەردەم حكومەت و كابینەی نوێدا.
بۆ بیرخستنەوە، كەس پێیوانەبێت كە پرسی چاكسازی پرسێكی كۆنە لە هەرێمی كوردستان، دەتوانم بەدڵنیاییەوە ئەوە بڵێم كە پرسی چاكسازی و بوونی بە بەشێك لە گوتاری دەسەڵات پەیوەستە بە دروستبوونی ئۆپۆزیسیۆن لە هەرێمی كوردستان و هەڵكشانی ناڕەزایەتییەكان.
ئێمە بۆ تێگەیشتن لە قۆناغە سیاسییەكان پێویستمان بە یاداوەریی سیاسییە، زۆربەمان لەبیرمان دێت كە لە قۆناغێكدا دەسەڵاتی كوردستانی پێیوابوو شێوەی بەڕێوەبردنی ئەو بۆ كوردستان نموونەیە لە ناوچەكەدا و دەبێت وڵاتانی ناوچەكە چاو لە ئەزموونی هەرێمی كوردستان بكەن.
ئەم ئیدیعایە تەنها نەشوەیەكی كۆمەڵێك سەركردە بوو كە دەیانویست بە پشتیوانیی ئەمریكا نموونەیەكی حوكمڕانی پێشكەش بكەن، ئەم نەشوەیە، ئەم خەونە بۆ ئەوەی ببێت بە واقیع- كە ئەستەم نییە- پێویستی بە تەیكردنی كۆمەڵێك قۆناغ بوو، ئێستا بەڕای من، وردە وردە دەكەوینە بەردەم ئەو قۆناغە كە دەبێت سەركردە و حوكمڕان و دەسەڵاتدارەكان لە ئاستیدا بن.
هیچ خەباتێكی سیاسی لە هەرێمی كوردستان بە زایەع نەچووە، هەموو قۆناغەكان ئەگەرچی لە رووكاریشدا دژبەیەك بن، بەڵام لەناوەڕۆكدا هەموویان كۆمەڵێك زنجیرەی نووسینەوەی یەك مێژوون، مێژووی بنیاتنانی دەسەڵاتێكی كوردستانی.
قۆناغی رێككەوتنی ستراتیژی بە هەموو كەموكوڕییەكانیەوە، قۆناعی تێپەڕاندنی وەیشوومەی شەڕی ناوخۆ بوو، قۆناغی دروستبوونی ئۆپۆیزسیۆنیش بە هەموو باشی و خراپییەكانیەوە، قۆناغی تێپەڕاندنی قۆرخكاریی دەسەڵاتی سیاسی و نەبوونی سیستەم و دركنەكردن بە كەموكووڕییەكان و قۆناغی هۆشیاربوونەوەی سیاسی بوو.
ئێستا لەپاش مسۆگەركردنی دوو هێزە دەسەڵاتدارەكەی هەرێم بۆ نزیكەی لەسەدا حەفتای كورسییەكانی پارلەمان لە دوا هەڵبژاردندا، ئیدی دەبێت دان بەوەدا بنێین كە جارێكی تر جڵەوی بەڕێوەبردنی دەسەڵات كەوتووەتەوە دەستی ئەو هێزانە.
بەپێی قۆناغەكەش بێت، ئیدی ئەمجارەیان چاكسازی دەبێت یەكەم ستراتیژی ئەو دوو هێزە بێت كە بە شەرعی و ناشەرعی، بە یاسا و بە پراكتیك،حوكمڕانیی هەرێمی كوردستانیان لەدەستە.
ئەمریكاییەكان رێگەكەیان بۆ خۆیان كورت كردووەتەوە و دانیان بەوەدا ناوە كە ئەگەر چاكسازییەك لە هەرێمی كوردستان بكرێت، دەبێت ئەم دەسەڵاتەی ئێستا بیكات، بۆیە زۆرترین فشاریان لە پارتی و یەكێتی كردووە كە دەبێت چاكسازی بكەن.
لەڕاستیدا ئۆپۆزیسیۆن و ناڕازییەكانیش، جگە لە گەڕانەوە بۆ ساحەكەی خۆیان كە ساحەی ئۆپۆزیسیۆن و چاودێریكردنی حكومەت و لێپرسینەوە و كاری پارلەمانییە، حەق نییە بیر لە هیچ بژارەیەكی دیكە بكەنەوە، ناشبێت خۆیان بە دۆڕاو بزانن، چونكە لانیكەم توانییان لە قۆناغی رابردوودا پرسی چاكسازی لە ئاستی تیۆریدا بكەن بە پرسێكی راستەقینە.
