شەڕ لە ئۆکراینا و گرنگیدانی زیاتری ئەمریکا بە سنووردانان بۆ فراوانخوازی و هەڵکشانی هێزی رووسیا و چین وایان کردووە هەژموونی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا رۆژ بە رۆژ کەم ببێتەوە. ئەمریکا هەوڵیش دەدات لەگەڵ ئێران رێککەوتننامەی چەکی ناوەکی چالاک بکاتەوە، هەم بۆ دابڕینی ئێران لەو دوو زلهێزە و هەمیش بۆ ئاسایشی وزەی ئەوروپا و راگرتنی نرخی وزە لە دۆخێکی جێگیردا. مانای وایە حکومەتی هەرێمی کوردستان و سەرکردەکانی پێویستە چاویان بخەنە سەر ئەو گۆڕانکارییە ناوچەیی و نێودەوڵەتییانەی روودەدەن.
ئێمە پەیوەندییەکانمان لەگەڵ ئەمریکا چۆنن؟ ئەوە پرسێکی گرنگە. ئەمریکا تاوەکو ئێستاش هەرێمی کوردستان بە هاوبەش دەزانێت لە هەندێک پرسدا، وەکو پرسی تیرۆر، نەک هاوپەیمان. پەیوەندییەکانی ئەمریکا پەیوەستن بە بەرژەوەندییەکانەوە، بەتایبەت کە دەبینێت لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا لەڕووی پێشخستنی دیموکراسی و بەرەوپێشبردنی حوکمڕانیی چاک و بەنیشتمانیکردن و بەپیشەییکردنی هێزەکانی ئاسایش و پێشمەرگە زۆر کورتیهێناوە. ئەو گۆڕانکارییە خێرایانە پێویستی بە گرنگیپێدان و ئاگاداربوونی زیاتر و وریابوونەوەیە. گۆڕانکارییەکان هێندە خێران، لە چاوەڕوانیی هیچماندا نین، وەکو ئەو گۆڕانکارییانەی لە چەند هەفتەی رابردوودا پەیوەست بە پرسی نەوت و گازی کوردستان و پێکهێنانی حکومەتی عێراق و هێرشە مووشەکییەکەی ئێران بۆ سەر هەولێر.
خاڵێکی گرنگ؛ ئەمریکا هێرشە مووشەکییەکەی ئاسایی وەرگرت و لە پرسی گاز و نەوتیشدا داوای لە حکومەتی هەرێمی کوردستان کرد لەگەڵ بەغداد رێکبکەوێت، نەک پشتیوانیی هەرێمی کوردستان بکات. ئەمریکا دژ بە ئاساییکردنەوەی هەر جۆرێکی پەیوەندیی دیپلۆماسییە لەگەڵ حکومەتەکەی بەشار ئەسەد و ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی وڵاتان لەگەڵ ئەسەد، بەڵام پێدەچێت وڵاتانی کەنداو هەنگاوی دیکە بگرنەبەر. ئایا ئەوە سەرەتای دەرکەوتنی ئەو گۆڕانکارییانە نییە کە شەڕ لە ئۆکراینا لەگەڵ خۆی دەهێنێت؟
لەسەر داوای ئەمریکا بۆریس جۆنسن، سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا سەردانی ریاز و ئەبو زەبیی کرد، بەڵام بە دەستی بەتاڵ گەڕایەوە، چونکە شکستیهێنا لە بەدەستهێنانی دژایەتیی وڵاتانی کەنداو لە بەرانبەر رووسیا و پووتین و پەیوەستبوون بە هەڵوێستی وڵاتانی رۆژئاواوە.
سەردانی بەشار ئەسەد بۆ ئیماراتی عەرەبی یەکێک بوو لە یاخیبوونەکانی وڵاتانی کەنداو بەرانبەر سیاسەتی ئەمریکا، ئەمە دوای ئەوەی هەردوو شازادەی جێنشینی ئیمارات و سعودیە رەتیانکردەوە بە ویستی ئەمریکا نەوتی زیاتر هەناردە بکەن تاوەکو ئەو بۆشاییە پڕبکاتەوە کە گەمارۆکان لەسەر نەوت و گازی رووسیا دروستیکردووە.
هەندێک راپۆرتی میدیایی باسیان لەوە کرد، سعودیە قبووڵیکردووە نەوت بەرانبەر یەنی چینی بفرۆشێت؛ یەکێک لەو رێککەوتننامانەی لەنێوان سعودیە و ئەمریکا لە سەرەتای حەفتاکان. ئەمە یەکێک لەو هۆکارانە بوو کە ئەمریکا توانیی لەڕێگەی دۆلارەوە دەست بەسەر بازاڕی نەختی جیهانیدا بگرێت کاتێک هەموو ئاڵوگۆڕێکی نەوت بوو بە دۆلار، بۆئەوەی لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، ئەگەر جێیەکیشمان نەبێت، ئەوانەی جێیان هەیە دەنگمان ببیستن، پێویستە داهاتووی کوردستان لە زۆر بەرەوە بپارێزرێت. یەکەم، ئێمە وا شکستمان هێناوە لەوەی لەگەڵ ئەو بەهایانە کۆک بین کە بوونە هۆی پاراستنمان لە 1991ـەوە؛ دیموکراسی و رێزگرتن لە ئازادی و مافی مرۆڤ و مافی ژن. کۆنسوڵی گشتیی ئەمریکا لە هەولێر پاڵادینۆ چەندان دیداری هەبووە لەگەڵ میدیای سەربەخۆ و چالاکان، ئەمە جێی دڵخۆشییە، بەڵام نابێت سەرکردەکانی کورد ئەوە لەبیربکەن کە نیگەرانییەکانی رۆژنامەوان و چالاکان گەیشتووەتە دونیا و دونیاش ناتوانێت چیدی چاوی بپۆشێت، چونکە ئەوان نایانەوێت هەرێمێک بپارێزن کە هەمیشە بەهۆی نەبوونی دیموکراسییەوە لە مەترسیی ئاڵۆزی و ناسەقامگیریدا بێت. ئەمە زۆر گرنگە بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و پێویستە سەرکردەکانی کورد و حکومەتی هەرێمی کوردستان تێبگەن.
هەروەها، ململانێ نێوخۆییەکان لەنێوان هێزە جیاوازەکانی هەرێمی کوردستان هەم گەلی کورد و هەم دۆستانی گەلی کوردی لە دەرەوە و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بێهیوا کردووە. ئەو ململانێیانە هیچیان لەگەڵ دونیای دیموکراسی و ململانێی سیاسی تەبا نین.
ململانێکان زیاتر وێنەیەکی عەشائیری و نامەدەنیی زۆر ناشیرینیان هەیە کە هەموو کوردستان دەخەنە مەترسییەوە لە بەرانبەر چەند بەرژەوەندییەکی بچووکەوە کە هیچ پەیوەست نین بە بەرژەوەندییەکانی گەلەوە. لەو دۆخە نادڵنیایی و سەرگەردانییەی هەرێمی کوردستانی تێکەوتووە، کە تەماشای ململانێکان دەکەیت، وا دێنە بەرچاو کە خەریکە دەگەڕێینەوە رۆژانی شەڕی ناوخۆ و خراپتریش، تەنها لە بەرانبەر بردنەوەی پۆستێکی سیمبۆلیک لە بەغداد.
ئەگەر ئۆکراینا بە پشتیوانیی ئەمریکا، ناتۆ، بەریتانیا و یەکێتیی ئەوروپا نەتوانێت هێرشەکانی روسیا رابگرێت و وا شارەکانیان تەختی زەوی دەبن، ئەمە چییە وا دەکات هەندێک سەرکردەی کورد زۆر بێباکانە سیاسەتی نێوخۆیی و ئیقلیمی و دەرەکی رێکدەخەن و پێیانوایە داهاتووی کوردستان ئاساییشە؟ سەرۆکی ئۆکراینا زیلینسکی میدیای رۆژئاوای داگیرکردووە لە بەرژەوەندیی خۆی و زۆربەی پەرلەمانەکان رێزیان لێ ناوە، بەڵام نەیتوانیوە ئەوروپا و ئەمریکا و ناتۆ رازیبکات بە هەرێمی دژەفڕین، ناشتوانێت. ئەی چۆن هەرێمی کوردستان دەتوانێت لە مەترسیی هێزە ناوچەییەکان و مەترسییەکانی تیرۆر بمانپارێزێت ئەگەر رووداوەکان بە ئاراستەی خراپدا رۆیشتن؟ بینیمان لە هێرشە مووشەکییەکەی ئێران کەس بە ویستی هەرێمی کوردستان ناجوڵێتەوە.
تاکە رێگە بۆ هەرێمی کوردستان بۆ سەرکەوتن و بەردەوامیدان بە پێشکەوتنی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی بەهێزکردنی دامەزراوەکانە و کردنیانە بە دامەزراوەی نیشتمانی و دیموکراتیک لە پەرلەمانەوە بیگرە بۆ دەزگای دادوەری و ئاسایش و پێشمەرگە و بازاڕ و نەوت و گاز. دروستکردنی پەیوەندی لەسەر بنەمای دوولایەنەی هاوبەش لەگەڵ دراوسێکان و دونیا، رێگە راستەکەیە. پێویستە هەرێمی کوردستان لە بەرانبەر سیاسەتی نەیارانەی دراوسێکان پراگماتیک و ستراتیجیک بێت، بەرژەوەندییە دوورمەوداکان و ئاسایشی هەرێمی کوردستان نەکاتە قوربانیی ویستی حیزبی و هەندێک بەرژەوەندیی کەسیی ئابووری. ئەمە مانای وانییە هەرێمی کوردستان بکەوێتە ژێر کاریگەریی ئێران و تورکیا، بەڵکو تەنها هەڕەشەکان وەربگێڕێت بە دەرفەت لەڕێگەی دروستکردنی پەیوەندیی هاوسەنگ و نەبوونی بە لایەنگری هیچ هێزێکی ناوچەیی لە دژی لایەنێکی دیکە.
.jpg&w=3840&q=75)
